Từ những cuộc họp kín trong Quân ủy Trung ương Bắc Kinh cho tới bản án tử hình treo gây chấn động dư luận, vụ thất sủng của Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc đang phơi bày một cuộc thanh toán quyền lực lạnh lùng bên trong guồng máy quân sự hùng mạnh bậc nhất Á châu. …
Ngày 7 tháng 5 năm 2026, chính trường Trung Quốc chấn động khi hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đồng loạt loan tin: hai cựu Tổng trưởng Quốc phòng Trung Quốc là ông Ngụy Phượng Hòa và ông Lý Thượng Phúc đã bị tuyên án tử hình treo vì tội tham nhũng.
Đây không chỉ là cú sụp đổ của hai tướng lãnh cao cấp từng đứng đầu quân đội Trung Quốc trên phương diện hành chánh. Nó còn cho thấy chiến dịch thanh lọc trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đang bước vào giai đoạn khốc liệt chưa từng thấy dưới thời ông Tập Cận Bình.
Theo phán quyết do Tân Hoa Xã công bố, ông Ngụy Phượng Hòa bị kết tội nhận hối lộ với số tiền được mô tả là “đặc biệt nghiêm trọng”, trong khi ông Lý Thượng Phúc bị cáo buộc vừa nhận hối lộ vừa đưa hối lộ để thăng quan tiến chức và thao túng các dự án quân sự. Cả hai bị tước quyền công dân chính trị suốt đời, bị khai trừ khỏi đảng cầm quyền Trung Quốc và toàn bộ tài sản cá nhân đều bị tịch thu.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận quốc tế đặc biệt chú ý chính là cụm từ “tử hình treo”.
Tại Trung Quốc, tử hình treo — tức án tử hình hoãn thi hành hai năm, là một hình thức bản án rất đặc biệt, vừa mang tính răn đe cực mạnh vừa phản ánh tính toán chính trị sâu xa của Bắc Kinh. Trên lý thuyết, đây vẫn là án tử hình. Nếu trong thời gian hai năm bị “treo án”, phạm nhân phạm thêm tội hoặc bị xác định có hành vi chống đối nghiêm trọng, án tử có thể được thi hành ngay lập tức. Nhưng trong thực tế, phần lớn trường hợp sẽ được giảm xuống án chung thân sau thời gian thử thách.
Nói cách khác, đây là kiểu bản án mà người bị kết án sống trong tình trạng lưng chừng giữa sự sống và cái chết.
Và trong guồng máy chính trị Trung Quốc, đó còn là lời cảnh cáo gửi tới toàn bộ giới quyền lực: không ai được xem là vùng cấm.
Điều gây sửng sốt nằm ở vị trí của hai nhân vật này. Ông Ngụy Phượng Hòa từng là Quốc vụ khanh, giữ chức Tổng trưởng Quốc phòng từ năm 2018 tới 2023, đồng thời là một trong những khuôn mặt đại diện cho sức mạnh quân sự Trung Quốc trên trường quốc tế. Ông từng xuất hiện tại các diễn đàn an ninh lớn ở Tân Gia Ba, Moscow và Bắc Kinh với lập trường cứng rắn, thường xuyên lên tiếng cảnh cáo Hoa Kỳ về vấn đề Đài Loan và Biển Đông.
Trong khi đó, ông Lý Thượng Phúc còn đặc biệt hơn. Là chuyên gia kỹ thuật quân sự và từng đứng đầu Tổng cục Trang bị, ông được xem như kiến trúc sư của chương trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Khi được bổ nhiệm làm Tổng trưởng Quốc phòng vào tháng 3 năm 2023, nhiều người tin rằng ông sẽ trở thành một trong những nhân vật quân sự quyền lực nhất của thế hệ lãnh đạo mới tại Bắc Kinh.
Nhưng chỉ vài tháng sau, ông Lý bất ngờ biến mất khỏi truyền thông và các sinh hoạt công khai. Suốt nhiều tuần lễ, thế giới gần như không biết chuyện gì đang diễn ra phía sau bức màn quyền lực Bắc Kinh. Rồi đến tháng 10 năm 2023, chính quyền Trung Quốc bất ngờ loan báo cách chức ông mà không đưa ra lời giải thích rõ ràng.
Sự biến mất bí ẩn ấy từng làm dấy lên hàng loạt đồn đoán: đảo chánh nội bộ, đấu đá phe phái hay thanh trừng quân đội.
Đến hôm nay, gần như mọi chuyện đã có lời giải đáp.
Theo giới phân tích quốc tế, vụ án của ông Ngụy và ông Lý không đơn thuần là chống tham nhũng. Nó phản ánh một cuộc tái cấu trúc quyền lực sâu rộng mà ông Tập Cận Bình đang tiến hành bên trong quân đội Trung Quốc, lực lượng được xem là xương sống cho tham vọng địa chính trị của Bắc Kinh.
Trong nhiều năm qua, ông Tập liên tục nhấn mạnh rằng PLA phải “tuyệt đối trung thành với đảng”. Nhưng càng hiện đại hóa quân đội, Bắc Kinh càng đối diện nguy cơ hình thành những nhóm quyền lợi khổng lồ xoay quanh việc mua sắm vũ khí, kỹ nghệ quốc phòng và ngân sách quân sự.
Đó là nơi hàng trăm tỉ Mỹ kim được đổ vào hỏa tiễn, chiến hạm, phi cơ tàng hình và hệ thống vệ tinh quân sự.
Và cũng là nơi tham nhũng dễ dàng sinh sôi nhất.
Nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng chiến dịch thanh lọc hiện nay đặc biệt nhắm vào Lực lượng Hỏa tiễn PLA, đơn vị kiểm soát kho hỏa tiễn chiến lược và nguyên tử của Trung Quốc. Chỉ trong vòng hai năm, hàng loạt tướng lãnh cao cấp thuộc lực lượng này đã bị điều tra, mất chức hoặc biến mất một cách bí ẩn.
Điều đó cho thấy ông Tập Cận Bình có thể đang lo ngại về mức độ trung thành thật sự của quân đội trong bối cảnh cạnh tranh Hoa Kỳ– Trung ngày càng nguy hiểm.
Đáng chú ý hơn nữa, thời điểm tuyên án diễn ra đúng lúc căng thẳng quanh Đài Loan và Biển Đông tiếp tục leo thang. Bắc Kinh hiểu rằng để chuẩn bị cho một cuộc đối đầu quân sự lâu dài với Hoa Kỳ và các đồng minh, họ cần một quân đội tuyệt đối phục tùng trung ương và không bị mục ruỗng bởi tham nhũng nội bộ.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính chiến dịch chống tham nhũng liên tục lại vô tình làm lộ ra quy mô mục nát đáng báo động bên trong guồng máy quân sự Trung Quốc.
Nếu ngay cả hai Tổng trưởng Quốc phòng — những người đứng đầu lực lượng quân sự cũng bị kết án tử hình treo vì tham nhũng, thì câu hỏi khiến nhiều người lạnh gáy là: nạn tham nhũng trong PLA thực sự đã ăn sâu tới mức nào?
Một số nhà quan sát cho rằng các vụ án hiện nay còn mang màu sắc chính trị rất rõ rệt. Trong cơ cấu quyền lực Trung Quốc, chống tham nhũng không chỉ nhằm làm sạch bộ máy, mà còn là công cụ để thanh toán phe nhóm và củng cố quyền lực trung ương.
Và án tử hình treo chính là hình thức trừng phạt hoàn hảo cho mục tiêu ấy: đủ nặng để gây kinh hoàng cho toàn hệ thống, nhưng cũng đủ linh động để duy trì khoảng không kiểm soát chính trị.
Từ góc độ quốc tế, biến cố này cũng khiến nhiều quốc gia theo dõi sát sao. Một quân đội đang bị thanh lọc quy mô lớn có thể gây bất ổn nội bộ, nhưng đồng thời cũng có thể trở nên nguy hiểm hơn khi ban lãnh đạo muốn chứng minh sức mạnh ra bên ngoài.
Lịch sử cho thấy nhiều chế độ tập trung quyền lực thường đẩy mạnh chủ nghĩa dân tộc và phô trương quân sự vào đúng thời điểm nội bộ biến động.
Bởi vậy, việc hai cựu Tổng trưởng Quốc phòng Trung Quốc bị tuyên án tử hình treo không chỉ là một câu chuyện pháp lý hay chống tham nhũng đơn thuần. Nó còn là dấu hiệu cho thấy bên trong guồng máy quyền lực lớn thứ hai thế giới, một cuộc chiến âm thầm vẫn đang diễn ra: lạnh lùng, bí mật và đầy tính sống còn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp+ bình luận
