Một ý kiến vừa đưa ra đã làm dư luận xôn xao: khi hai chữ “xã hội chủ nghĩa” được tính đem xuống tận cấp phường-xã tại Hà Nội, nhiều người dân Việt Nam không chỉ tò mò mà còn ngờ vực. Đây là chuyện làm thật hay chỉ là đổi bảng hiệu?…
Chiều ngày 30 tháng 3 năm 2026, tại Hà Nội, trong buổi gặp gỡ với phía lãnh đạo thành phố, ông Tổng Bí Thư Đảng cộng sản Việt Nam Tô Lâm đã nêu ra một ý: nên thử làm một “xã hay phường xã hội chủ nghĩa” để làm kiểu mẫu cho cả Việt Nam. Lời nói này lập tức khiến nhiều người chú ý, không phải vì mới lạ, mà vì nó gợi lên hàng loạt câu hỏi về chuyện thực hiện ra sao.
Theo lời ông, cấp trung ương đã giao trách nhiệm và tạo điều kiện khá rộng cho thủ đô, nên Hà Nội phải đi trước, làm ra những cách làm mới có thể lan ra nơi khác. Đi kèm là những yêu cầu không nhỏ: mức tăng trưởng cao, bộ máy điều hành gọn gàng, và tiến tới áp dụng kỹ thuật mới trong quản lý.
Phía thành phố, ông bí thư Nguyễn Duy Ngọc đáp lại khá nhanh: sẽ chọn khu vực thích hợp để làm thử mô hình này trong thời gian sớm. Một lời hứa gọn gàng, quen thuộc trong những buổi họp cấp cao: nói là làm liền.
Nhưng điều khiến nhiều người thắc mắc vẫn chưa có lời giải: “xã hội chủ nghĩa” ở cấp phường sẽ cụ thể là cái gì? Nếu không có tiêu chuẩn rõ ràng, rất dễ rơi vào cảnh quen thuộc: khẩu hiệu thì kêu, còn đời sống thực tế thì vẫn như cũ.
Một “phường xã hội chủ nghĩa” rồi sẽ khác gì với phường đang có? Có chăng là thêm bảng hiệu, thêm băng vải treo ngoài đường, thêm những buổi họp? Hay đó sẽ là nơi dân chúng thật sự được phục vụ tốt hơn, giấy tờ bớt nhiêu khê, mọi việc rõ ràng hơn? Những câu hỏi rất căn bản như vậy, cho tới lúc này vẫn chưa thấy ai nói rõ.
Yêu cầu tăng trưởng ở mức cao cũng là điều đáng để ý. Trong lúc tình hình buôn bán khắp nơi còn bấp bênh, giá cả lên xuống thất thường, mục tiêu này không chỉ cao mà còn khó. Nếu chạy theo cho đủ con số, liệu có xảy ra chuyện làm ẩu, chạy theo bề ngoài, hay báo cáo thì đẹp mà thực tế không theo kịp?
Nói cho ngay, chuyện “làm kiểu mẫu” không phải lần đầu được nhắc tới. Trước đây đã có không ít chương trình làm thử với hy vọng tạo chuyển biến. Nhưng kết quả thường đi về hai hướng: hoặc là lặng lẽ chìm xuống sau một thời gian, hoặc là được nói nhiều trên giấy tờ hơn là thấy rõ ngoài đời.
Cái đáng nói là những mô hình càng kêu to, càng dễ thiếu tiêu chuẩn cụ thể để đo lường. Một “phường xã hội chủ nghĩa” nếu không đi kèm với những con số rõ ràng như mức hài lòng của dân, thời gian giải quyết giấy tờ, hay cách chi tiêu minh bạch, thì rốt cuộc cũng chỉ là cái tên.
Trong khi đó, người dân lại không bận tâm phường mình mang danh xưng gì. Điều họ quan tâm là đi làm giấy tờ có nhanh không, đường sá có đỡ ngập không, sinh hoạt có bớt chật vật không. Những chuyện rất đời thường, nhưng lại là thước đo thật nhất.
Việc ông Nguyễn Duy Ngọc hứa làm nhanh cũng cho thấy một điều quen thuộc: phản ứng thì rất mau, nhưng làm tới nơi tới chốn mới là chuyện khó. Từ trước tới nay, khoảng cách giữa lời nói và việc làm không phải lúc nào cũng ngắn.
Ở một góc nhìn khác, đề nghị này có thể là cách để tạo dấu ấn riêng trong lúc người ta nhắc nhiều tới chuyện đổi mới cách điều hành. Nhưng đổi mới không nằm ở cái tên đặt ra, mà nằm ở cách làm cụ thể.
Nếu “xã hội chủ nghĩa” chỉ là khẩu hiệu treo lên cho đẹp, thì mô hình này cũng không khác gì sơn lại một căn nhà cũ. Nhưng nếu đi kèm với thay đổi thật sự, làm việc rõ ràng, gọn gàng hơn, thì may ra mới trở thành điều người ta kỳ vọng.
Câu chuyện lúc này không còn nằm ở lời đề nghị, mà ở chỗ nhà cầm quyền Hà Nội sẽ làm ra sao. Và như mọi khi, người dân sẽ là người nhìn lâu dài nhất, và cũng là người đánh giá thẳng thắn nhất: đây là thay đổi thật, hay chỉ là một lần đổi bảng hiệu./.
NGƯỜI QUAN SÁT
