(AP) — Suốt nhiều năm hành nghề luật sư môi trường, Robert F. Kennedy Jr. đã dẫn đầu các chiến dịch chống lại một thành phần thuốc diệt cỏ gây tranh cãi mang tên glyphosate. Ông thậm chí từng giành chiến thắng trong một vụ kiện mang tính bước ngoặt chống lại tập đoàn hóa chất Monsanto, khi lập luận rằng thuốc diệt cỏ Roundup của hãng này đã góp phần gây ung thư cho thân chủ của mình.
Nhưng giờ đây, khi giữ cương vị người đứng đầu ngành y tế Hoa Kỳ, Kennedy lại đứng cùng hàng ngũ với Tổng thống Donald Trump sau khi ông Trump ký một sắc lệnh hành pháp nhằm thúc đẩy sản xuất glyphosate. Sắc lệnh này cũng sẽ trao cho các nhà sản xuất mức miễn trừ pháp lý có giới hạn, với điều kiện họ tuân thủ các chỉ đạo liên bang.
Tối Chủ nhật, Kennedy đăng tải một tuyên bố dài trên mạng xã hội, gọi thuốc trừ sâu là “độc hại ngay từ bản chất”, nhưng đồng thời cho rằng động thái của ông Trump là cần thiết để bảo đảm ổn định nông nghiệp và an ninh quốc gia.
“Tổng thống Trump không tạo ra hệ thống hiện tại — ông ấy thừa hưởng nó,” Kennedy viết. “Tôi ủng hộ Sắc lệnh Hành pháp của Tổng thống Trump nhằm đưa hoạt động sản xuất hóa chất nông nghiệp trở lại Hoa Kỳ và chấm dứt sự lệ thuộc gần như hoàn toàn vào các quốc gia đối địch.”
Đây được xem là một cử chỉ trung thành với vị tổng thống đã tạo điều kiện để Kennedy cải tổ chính sách vaccine ở cấp cao nhất của chính quyền liên bang. Tuy nhiên, bước đi này cũng mở ra một vết nứt nguy hiểm trong liên minh chính trị của họ, khi cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 đang đến gần.
Phản ứng từ phong trào MAHA
Khi các cử tri ủng hộ phong trào Make America Healthy Again (MAHA) của Kennedy ngày càng mất kiên nhẫn trước một chính quyền Cộng hòa phần lớn phớt lờ lời kêu gọi siết chặt quản lý thuốc trừ sâu, họ bắt đầu lên tiếng về điều mà họ xem là sự phản bội.
“Đã một năm trôi qua. EPA chưa làm được điều gì để giảm mức phơi nhiễm thuốc trừ sâu đối với trẻ em và các gia đình chúng ta,” bà Zen Honeycutt, người sáng lập Moms Across America và là một nhà hoạt động MAHA nổi bật, phản hồi dưới bài đăng của Kennedy. “Chúng tôi yêu quý anh, Bobby, nhưng chính quyền này cần giữ lời hứa.”
Các nhà phê bình sắc lệnh cho rằng đây là một phần của xu hướng ưu ái các nhà sản xuất thuốc trừ sâu — những doanh nghiệp luôn khẳng định sản phẩm của họ đã được cơ quan quản lý xem xét nghiêm ngặt và an toàn cho sức khỏe con người nếu sử dụng đúng cách.
Ví dụ, một đề xuất của các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện sẽ khiến việc kiện các công ty thuốc trừ sâu vì không cảnh báo đầy đủ về rủi ro sản phẩm trở nên khó khăn hơn. Tháng 12 vừa qua, Bộ Tư pháp cũng đứng về phía Bayer — công ty sở hữu Monsanto — trong một vụ kiện tại Tối cao Pháp viện, có khả năng hạn chế trách nhiệm pháp lý tương lai của hãng đối với Roundup.
“Đó là ‘Nước Mỹ Sau Cùng’, phản MAHA và không thể tha thứ,” nhà hoạt động Kelly Ryerson viết trên mạng xã hội.
Kennedy cam kết thay đổi, nhưng giới môi trường vẫn chờ đợi
Sắc lệnh của ông Trump nhằm bảo vệ sản xuất phốt pho nguyên tố trong nước — một chất vừa được dùng trong thiết bị quân sự, vừa là nguyên liệu để sản xuất thuốc diệt cỏ chứa glyphosate. Chính quyền cho rằng các loại thuốc này giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Kennedy nhiều lần khẳng định ông tin rằng glyphosate gây ung thư, gần đây nhất là vào tháng 1. Dù một số nghiên cứu ủng hộ quan điểm này, Environmental Protection Agency (EPA) cho biết hóa chất này “không có khả năng gây ung thư cho con người” nếu được sử dụng theo hướng dẫn. Bayer, trong một tuyên bố gửi qua email, khẳng định họ “tin tưởng vào độ an toàn của các sản phẩm chứa glyphosate đã được kiểm nghiệm rộng rãi, được cơ quan quản lý phê duyệt và sử dụng trên toàn cầu hơn 50 năm qua.”
Trong bài đăng, Kennedy cho biết ông đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và EPA để thúc đẩy một tương lai trong đó nguồn cung thực phẩm không còn phụ thuộc vào các hóa chất độc hại. Theo hướng này, tháng 12 vừa rồi, chính quyền Trump đã khởi động một chương trình thí điểm nông nghiệp tái sinh trị giá 700 triệu USD, nhằm hỗ trợ nông dân áp dụng các phương thức cải thiện sức khỏe đất, chất lượng nước và năng suất.
Tuy vậy, nhiều nhà hoạt động môi trường kỳ cựu nói rằng họ vẫn chưa thấy bằng chứng thuyết phục về một sự thay đổi mang tính chuyển hóa.
“Nếu thực sự có một kế hoạch lớn, một kế hoạch MAHA nhằm ‘giải độc’ nông nghiệp khỏi các hóa chất này, thì nó ở đâu?” ông Ken Cook, lãnh đạo tổ chức Environmental Working Group, nói. “Điều tôi đang thấy là một nỗ lực rất quyết liệt nhằm bám giữ các nguyên tắc MAHA, trong khi ở mỗi khúc quanh, chúng lại bị phản bội.”
Sự ủng hộ của MAHA đang lung lay
Liên minh MAHA của Kennedy — bao gồm các nhà hoạt động chống vaccine, những người bảo vệ môi trường và những người ủng hộ thực phẩm lành mạnh — được xem là lực lượng cử tri quan trọng để Đảng Cộng hòa duy trì thế đa số mong manh tại Quốc hội. Tuy nhiên, phong trào này không phải lúc nào cũng đồng thuận với chính sách của đảng, đặt Kennedy vào “một vị thế khó xử”, theo giáo sư Matt Motta (Đại học Boston).
“Ông ấy phải làm hài lòng những người ủng hộ vốn tin rằng glyphosate có thể gây ung thư, đồng thời cũng phải làm hài lòng tổng thống nếu muốn giữ được chức vụ,” Motta nói.
Thượng nghị sĩ Cory Booker gọi sắc lệnh này là “một cái tát vào mặt hàng nghìn người Mỹ đã mắc ung thư vì glyphosate”, cho rằng thông điệp của chính quyền là “lợi nhuận của các công ty hóa chất quan trọng hơn sức khỏe của bạn.”
Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng nỗ lực của phe Dân chủ có thể không dễ dàng, bởi nhiều người ủng hộ MAHA vẫn ghi nhận Kennedy đã thúc đẩy các mục tiêu khác của họ, như cải tổ khuyến nghị vaccine cho trẻ em và thay đổi cách tiếp cận của FDA đối với phẩm màu nhân tạo trong thực phẩm.
“MAHA đứng trước một lựa chọn trong mùa bầu cử này,” David Mansdoerfer, cựu quan chức Bộ Y tế dưới nhiệm kỳ Trump đầu tiên, nói. “Hoặc ủng hộ chính quyền Trump để tiếp tục có tiếng nói ở Washington, hoặc ở nhà và chứng kiến chương trình nghị sự liên bang của họ bị chững lại.”
