CaliToday News – Quốc đảo nhỏ bé Fiji tại Thái Bình Dương vừa chính thức ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về HIV trong bối cảnh số ca nhiễm tăng vọt, một phần bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng ma túy đá (methamphetamine).
Ước tính hiện cứ 60 người trưởng thành tại quần đảo chưa đầy 1 triệu dân này thì có 1 người mang virus HIV — đi ngược lại hoàn toàn xu hướng giảm tỷ lệ lây nhiễm trên toàn cầu. Trước đó, quốc gia nổi tiếng về du lịch này lần đầu tiên tuyên bố bùng phát dịch vào tháng 1/2025 và tăng cường xét nghiệm, làm lộ rõ quy mô ngày càng nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng y tế công cộng.
Số ca nhiễm tăng nhanh, lây sang cả trẻ sơ sinh
Bộ trưởng Y tế Fiji, Tiến sĩ Atonio Lalabalavu, cho biết nước này đã ghi nhận 2.060 ca chẩn đoán HIV mới trong năm 2025, phản ánh mức độ nguy cấp đòi hỏi phản ứng khẩn cấp và phối hợp trên toàn quốc.
Dịch bệnh đã lây sang cả trẻ sơ sinh:
- Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Fiji (Save the Children Fiji) xác nhận một bé 2 tháng tuổi là bệnh nhân nhỏ tuổi nhất được xác định mắc đồng thời cả HIV và bệnh lao (TB).
- Trong năm ngoái, có 59 trẻ sơ sinh bị lây truyền HIV từ mẹ.
- Bộ trưởng Y tế Lalabalavu cho biết hiện cứ 50 phụ nữ mang thai tại Fiji thì có 1 người nhiễm virus.
Theo thống kê y tế quốc gia, Fiji ghi nhận 117 ca tử vong liên quan đến HIV vào năm 2025, tăng mạnh so với 25 ca vào năm 2021. Nếu 5 năm trước, tỷ lệ nhiễm ước tính là 1 trên 167 người, thì nay dịch bùng phát dữ dội do Fiji trở thành điểm trung chuyển ma túy từ châu Mỹ đến Australia, New Zealand và một số khu vực châu Á, kéo theo làn sóng sử dụng ma túy qua đường tiêm chích.
Nguyên nhân bùng phát và thực trạng điều trị đáng báo động
Bà Renata Ram, cố vấn của Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) tại Fiji, cho biết các số liệu chưa phản ánh hết mức độ nghiêm trọng:
- Chỉ khoảng 39% người sống chung với HIV tại Fiji biết được tình trạng bệnh của mình.
- Chỉ 22% người bệnh được tiếp cận điều trị, quá thấp so với mức trung bình 78% của toàn cầu.
- Trong khi số ca nhiễm HIV mới trên thế giới giảm ước tính 42% trong giai đoạn 2010–2025, Fiji lại chứng kiến sự gia tăng bất thường trong cùng khoảng thời gian.
Về phương thức lây nhiễm, số liệu năm 2025 cho thấy trong số các ca xác định được con đường lây truyền, khoảng 50% bắt nguồn từ việc tiêm chích ma túy (với tình trạng dùng chung kim tiêm phổ biến), 50% còn lại do lây qua đường tình dục. Tỷ lệ dùng bao cao su thấp, có nhiều bạn tình, xét nghiệm hạn chế và định kiến xã hội là những yếu tố khiến dịch bệnh lan rộng.
Rào cản từ định kiến xã hội và hành động khẩn cấp
Ông Joeli Colati, Giám đốc điều hành tổ chức cộng đồng Fiji Network Plus – người đã sống chung với HIV 19 năm – nhấn mạnh HIV không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn liên quan mật thiết đến sự kỳ thị, nghèo đói, bảo mật thông tin và nỗi sợ hãi. Fiji là một xã hội sùng đạo, nơi quan hệ tình dục ngoài hôn nhân thường bị coi là điều cấm kỵ, khiến nhiều người e ngại đến các phòng khám vì sợ bị nhận diện. Ngoài ra, lỗ hổng kiến thức về cách thức lây truyền và hiệu quả điều trị cũng rất lớn.
Trước tình hình này, Bộ trưởng Lalabalavu cam kết chính quyền sẽ hành động nhanh chóng:
- Mở rộng mạng lưới xét nghiệm, điều trị và tăng cường tiếp cận thuốc điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP).
- Triển khai chương trình cấp phát bơm kim tiêm chính thức.
- Kêu gọi những người có nguy cơ phơi nhiễm đi xét nghiệm sớm thay vì chờ đến khi có triệu chứng, đồng thời kêu gọi cộng đồng không kỳ thị, cô lập hay đe dọa người nhiễm HIV, bởi định kiến chính là yếu tố đẩy người bệnh ra xa các dịch vụ cứu chữa.
Ban tập viên CaliToday
