Tổng thống Trump đã chỉ trích gay gắt và cho rằng chỉ có những kẻ “ngu ngốc” mới phản đối các điều khoản trong thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran, ông gọi họ là “những kẻ ghen tị, xấu xa hoặc ngu dốt”, sau khi một số nghị sĩ Cộng hòa lên tiếng phản đối mạnh mẽ thỏa thuận này.
“Những kẻ đần độn cho rằng tôi chưa đủ cứng rắn với Iran — trong khi thị trường chứng khoán vừa đạt mức cao kỷ lục và giá dầu đang lao dốc — thực chất họ chỉ là những kẻ ghen tị, xấu xa hoặc đần độn,” ông Trump viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social vào sáng sớm thứ Năm khi đang trên đường trở về từ hội nghị thượng đỉnh G7.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy của tiểu bang Louisiana là người phản đối mạnh mẽ nhất thỏa thuận với Iran, cho rằng cố Tổng thống Ronald Reagan hẳn đang “giận điên lên trong nấm mồ” vì chuyện này.
“Tham vọng hạt nhân của Iran không hề bị kiềm chế; họ đã nhận ra rằng việc đe dọa eo biển Hormuz mang lại hiệu quả và chắc chắn sẽ tận dụng điều đó trong tương lai,” ông Cassidy viết trên X. “Giờ đây, theo thỏa thuận này, Iran được phép xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn toàn mới. Trước chiến tranh, eo biển này vẫn mở cửa giao thông, Iran bị các lệnh trừng phạt bóp nghẹt, và 13 quân nhân Mỹ vẫn còn sống.”
Ảnh trên Google. U.S. Sen. Ted Cruz (R-TX).
“Giờ đây, 13 chiến sĩ Mỹ đã thiệt mạng, các hộ gia đình phải trả hàng tỷ đô la tiền xăng dầu, các lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ, và các cuộc ném bom đã chấm dứt,” ông nói tiếp. “Đây là sai lầm tồi tệ nhất về chính sách đối ngoại trong nhiều thập kỷ qua.”
Ông Cassidy đã gia tăng sự chỉ trích nhắm vào ông Trump sau khi thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ trước các ứng viên được ông Trump ủng hộ là Julia Letlow và John Fleming, và họ hiện đang bước vào vòng bầu cử chung kết.
Tổng thống đã nhiều lần công kích ông Cassidy, là một trong bảy nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu ủng hộ việc luận tội ông Trump liên quan đến vụ tấn công ngày 6 tháng 1.
Thượng nghị sĩ Ted Cruz (bang Texas), một đồng minh của ông Trump, cũng nằm trong số những người chỉ trích thỏa thuận với Iran. Ông Cruz phát biểu với các phóng viên tại Đồi Capitol vào thứ Năm rằng ông cho rằng Tổng thống đang nhận được “những lời khuyên thực sự tồi tệ về thỏa thuận này.”
Một số nghị sĩ Cộng hòa tập trung vào sự phẫn nộ của họ về khoản quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ đô la mà Iran sẽ nhận được như một phần của thỏa thuận. Theo ông Trump, nguồn vốn sẽ đến từ các nhà đầu tư tư nhân chứ không phải từ người đóng thuế Mỹ; tuy nhiên, kế hoạch này vẫn vấp phải sự chỉ trích từ cả lưỡng đảng, khi các nhà lập pháp lo ngại rằng số tiền đó sẽ được dùng để tài trợ cho khủng bố.
“Lịch sử đã chứng minh cho chúng ta thấy rằng việc trao hàng tỷ đô la cho những kẻ cuồng tín theo chế độ thần quyền – những kẻ muốn sát hại chúng ta – là một ý tưởng qúa ư tồi tệ,” ông Cruz nói. “Nếu chúng ta cấp hàng tỷ đô la cho Iran, số tiền đó sẽ được dùng để sát hại người Mỹ, vì vậy tôi không cho rằng chúng ta nên làm điều đó.”
“Ý tưởng về việc thực hiện một kiểu ‘Kế hoạch Marshall’ cho Iran, rồi vào đó tái thiết đất nước này trong khi họ đã là quốc gia bảo trợ cho bọn khủng bố hàng đầu suốt 47 năm qua và bọn chúng đã sát hại gần 1.000 người Mỹ, tôi thấy điều đó hoàn toàn vô lý,” ông Cruz nói thêm.
Thượng nghị sĩ John Cornyn, cũng thuộc đảng Cộng hòa đại diện bang Texas, cho rằng Israel dường như đã bị “gạt ra ngoài” thỏa thuận này – một thỏa thuận kêu gọi “chấm dứt vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon.”
“Tôi muốn khuyến khích họ, Israel, tiếp tục chiến đấu chống lại Hezbollah, bởi vì thật không may, giờ đây Iran sẽ có trong tay hàng trăm triệu đô la để hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm khủng bố của mình, bao gồm cả Hezbollah,” ông Cornyn phát biểu hôm thứ Năm. “Vì vậy, tôi nghĩ đó là một sai lầm.”
Thượng nghị sĩ Tom Cotton của bang Arkansas, Chủ tịch Ủy ban Tình báo kiêm thành viên Ủy ban Quân vụ, ghi nhận công lao của Tổng thống Trump trong việc làm suy yếu Iran nhưng bày tỏ lo ngại rằng “một số khía cạnh của thỏa thuận này là bước đi sai lầm.”
Trong một cuộc phỏng vấn trên đài truyền hình Fox News, ông Cotton cho biết việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Iran sẽ mang lại một lượng lớn ngân sách cho chế độ này, “vào khoảng từ 150 đến 200 triệu đô la mỗi ngày. Tức là từ 4,5 đến 6 tỷ đô la mỗi tháng. Đó là một khoản tiền khổng lồ, và chúng ta đều biết rằng chế độ cách mạng khủng bố này sẽ không dùng số tiền đó cho các nhà trẻ hay bệnh viện; họ sẽ dùng nó để khôi phục kho máy bay không người lái và hỏa tiển, cũng như tài trợ cho bọn khủng bố Hamas và Hezbollah.”
Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đại diện bang Mississippi, ông Roger Wicker – thành viên Ủy ban Quân vụ Thượng viện – đã đưa ra tuyên bố vào thứ Năm: “Tôi lo ngại rằng bản thỏa thuận sơ bộ này sẽ làm mất đi những thành quả đạt được từ Chiến dịch Epic Fury theo những cách hoàn toàn đi ngược lại các mục tiêu của Tổng thống.”
Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham – một đồng minh của ông Trump, người từng ủng hộ việc không ký kết bất kỳ thỏa thuận nào và tái khởi động hành động quân sự chống lại Iran – đã bày tỏ sự ủng hộ có phần dè dặt đối với thỏa thuận này sau khi trao đổi với đặc phái viên của ông Trump, ông Steve Witkoff.
“Sau cuộc thảo luận này, tôi cho rằng việc ký kết bản thỏa thuận sơ bộ (MOU) sẽ mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ, bởi lẽ Eo biển Hormuz sẽ bắt đầu được mở lại và các hành động thù địch với Iran sẽ chấm dứt,” ông Graham viết trên mạng xã hội X. “Việc liệu Hoa Kỳ có thể đạt được một thỏa thuận có thể kiểm chứng và chấp nhận được với Iran về chương trình hạt nhân cũng như các vấn đề khác hay không thì chưa thể khẳng định, nhưng tôi thấy việc thử sức với thỏa thuận này hầu như không gây ra bất lợi nào đáng kể.”
“Sự ổn định kinh tế có được từ việc mở lại Eo biển và chấm dứt xung đột có thể mở ra con đường dẫn đến hòa bình, vượt xa phạm vi của cuộc xung đột với Iran.”
Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Thom Tillis cho biết ông mong đợi có thêm thông tin chi tiết thay vì chỉ là bản kế hoạch tóm tắt gồm 14 điểm được công bố hôm thứ Tư, và gọi bản kế hoạch này là “chưa thỏa đáng”.
“Nếu cuối cùng chính quyền yêu cầu tôi đánh giá dựa trên 14 điểm mà chúng ta đã biết, thì đó sẽ không phải là một đánh giá tích cực,” ông Tillis phát biểu tại một sự kiện của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) về hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới.
Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện, ông John Thune, nói với các phóng viên tại Điện Capitol hôm thứ Năm rằng ông dự đoán chính quyền sẽ thông tin cho các thượng nghị sĩ về thỏa thuận với Iran vào đầu tuần tới.
“Theo tôi hiểu thì ‘văn bản chính thức’ sẽ được công bố hôm nay, và đúng là chúng tôi đã gửi yêu cầu,” ông Thune nói. “Tôi cho rằng sau khi họ thực hiện phần thông tin ban đầu, chúng tôi sẽ mời các bên liên quan đến đây. Chúng tôi đã đề nghị họ làm như vậy. Tôi dự đoán việc này có thể diễn ra vào đầu tuần tới.”
Ông Thune gọi thỏa thuận này là “có lợi cho người dân Mỹ”, viện dẫn khả năng giảm bớt khó khăn về kinh tế nếu eo biển này được mở lại. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng các vấn đề “dài hạn” vẫn “chưa được giải quyết”.
Các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ, chẳng hạn như Lãnh đạo phe thiểu số Chuck Schumer (bang New York), đều đồng loạt bày tỏ sự phản đối gay gắt đối với thỏa thuận này.
“Khi nhìn vào 14 điểm mà chính quyền đã chấp thuận, có vẻ như Iran đã giành phần thắng ở hầu hết mọi điểm,” ông Schumer nói với các phóng viên tại Đồi Capitol. “Ông Trump đã đàm phán rất kém cỏi. Tình thế của chúng ta hiện nay còn tồi tệ hơn so với lúc chiến tranh mới bắt đầu. Eo biển Hormuz hiện nằm dưới sự kiểm soát của Iran nhiều hơn trước. Giới lãnh đạo Iran hiện cũng hiếu chiến hơn trước… Đây sẽ bị coi là một trong những thảm họa lớn nhất của nước Mỹ.” Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal (bang Connecticut) gọi đây là một “thỏa thuận có vẻ đáng xấu hổ” và nhận xét rằng nó trông “giống như một sự đầu hàng vô điều kiện – không phải của Iran, mà là của Hoa Kỳ”.
“Trái ngược với những lời hứa của Tổng thống, sự đầu hàng này dường như không đến từ phía Iran mà lại từ Hoa Kỳ thông qua việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và cung cấp hàng trăm tỷ đô la – những khoản tiền đó có thể được sử dụng để hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm. Việc không có bất kỳ sự thay đổi chế độ hiện nay, cộng với nguồn lợi kinh tế khổng lồ dành cho chế độ này, sẽ càng củng cố thêm sức mạnh cho họ,” ông Blumenthal nói. Ông cũng khẳng định rằng thỏa thuận này cần phải được Thượng viện phê chuẩn theo quy định của Hiến pháp đối với các hiệp ước quốc tế. “Bất kỳ ai ủng hộ điều này sẽ cần đến một bộ áo giáp chống cháy, bởi nó sẽ vấp phải sự chỉ trích từ cả hai đảng khi được trình lên Quốc hội — điều bắt buộc phải thực hiện — do nó mang đầy đủ các đặc điểm của một hiệp ước,” ông nói.
TH
