Giữa lúc giá xăng dầu biến động mạnh và tâm lý thị trường bắt đầu dao động, CSVN kêu gọi người dân bình tĩnh, không hoảng hốt. Tuy nhiên, phía sau lời trấn an ấy vẫn là những câu hỏi quen thuộc về cách điều hành giá xăng dầu: vì sao giá tăng thì rất nhanh, còn khi giảm lại chậm và nhỏ giọt…
Ngày 10/3/2026, tại Hà Nội, Thủ Tướng CSVN Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng để đánh giá tình hình thị trường xăng dầu tại Việt Nam trong bối cảnh thế giới đang có nhiều biến động. Cuộc họp diễn ra vào buổi chiều cùng ngày tại trụ sở Chính Phủ, với sự tham dự của đại diện Bộ Công Thương, Bộ Tài Chính, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và nhiều cơ quan liên quan. Trong phát biểu kết luận, ông Chính kêu gọi người dân “bình tĩnh, không hoảng hốt, không lo sợ trước tình hình xăng dầu”, đồng thời khẳng định đến thời điểm hiện tại Việt Nam vẫn kiểm soát được nguồn cung năng lượng và không để xảy ra tình trạng thiếu xăng dầu.
Theo báo cáo tại cuộc họp, giá năng lượng toàn cầu đang chịu áp lực lớn từ các xung đột địa chính trị và biến động chuỗi cung ứng. Điều này có thể ảnh hưởng đến giá thành sản xuất, logistics cũng như mặt bằng lạm phát trong nước. Thủ tướng cho rằng khi giá nhiên liệu tăng mạnh trên thị trường quốc tế, tâm lý lo ngại dễ dẫn đến hiện tượng đầu cơ, găm hàng hoặc buôn lậu qua biên giới. Vì vậy, Chính Phủ CSVN yêu cầu các bộ ngành phải theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng tình hình để trục lợi.
Trong các giải pháp cụ thể, Bộ Công Thương được giao chủ trì phối hợp với Bộ Ngoại Giao và các doanh nghiệp năng lượng để đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, đồng thời tăng cường nhập khẩu nhằm đảm bảo ít nhất khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước được đáp ứng từ nguồn nhập khẩu. Các doanh nghiệp đầu mối được yêu cầu chủ động tìm nguồn hàng và duy trì mức dự trữ theo quy định. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính phải phối hợp với Bộ Công Thương điều hành giá xăng dầu bám sát diễn biến thị trường, tránh gây xáo trộn lớn đối với nền kinh tế.
Tuy nhiên, những tuyên bố trấn an này cũng làm dấy lên nhiều tranh luận trong dư luận về cách điều hành thị trường xăng dầu tại Việt Nam. Một câu hỏi quen thuộc lại được đặt ra: tại sao khi giá dầu thế giới tăng, giá xăng trong nước gần như lập tức tăng theo, nhưng khi giá quốc tế giảm thì mức giảm trong nước lại chậm chạp và nhỏ giọt? Đây là điều người dân đã nhiều lần phản ánh trong suốt nhiều năm qua.
Về lý thuyết, cơ chế điều hành giá xăng dầu tại Việt Nam dựa trên chu kỳ điều chỉnh định kỳ và chịu tác động của nhiều yếu tố như thuế, phí, chi phí định mức và quỹ bình ổn. Nhưng trong thực tế, cách vận hành cơ chế này nhiều khi khiến người tiêu dùng cảm giác rằng thị trường chỉ “nhanh nhạy” theo chiều tăng giá, còn chiều giảm thì luôn có độ trễ. Khi giá dầu thế giới đi lên, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý thường viện dẫn yếu tố nhập khẩu, chi phí vận chuyển và biến động thị trường để điều chỉnh nhanh. Ngược lại, khi giá quốc tế giảm, nhiều lý do khác lại được đưa ra như cần bù đắp chi phí tồn kho, cần trích lập quỹ bình ổn hoặc cần theo dõi thêm xu hướng thị trường.
Chính tại cuộc họp ngày 10/3, CSVN cũng thừa nhận cần xem xét lại cách quản lý giá xăng dầu hiện nay. Phạm Minh Chính đã giao Bộ Công Thương nghiên cứu sửa đổi cơ chế quản lý theo hướng Nhà nước không trực tiếp quy định giá bán cụ thể mà thay vào đó chỉ kiểm soát chi phí và lợi nhuận định mức, để doanh nghiệp chủ động công bố giá bán lẻ theo cơ chế thị trường. Đồng thời, việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu được thống nhất về nguyên tắc và có thể áp dụng ngay từ ngày 11/3 nhằm hạn chế tác động tăng giá đối với người dân.
Dù vậy, một vấn đề khác cũng được nhắc đến là việc mở gói bình ổn thường khá chậm so với diễn biến thị trường. Khi giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh, lẽ ra các công cụ như quỹ bình ổn hoặc điều chỉnh thuế phải được kích hoạt nhanh hơn để giảm cú sốc giá đối với nền kinh tế. Nhưng thực tế cho thấy các quyết định này nhiều khi đến muộn, khiến thị trường trong nước phải “chịu trận” một thời gian trước khi chính sách hỗ trợ được triển khai.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện xăng dầu tại Việt Nam không chỉ là vấn đề giá cả mà còn là câu chuyện về năng lực dự trữ và chiến lược năng lượng quốc gia. Chính Phủ CSVN cũng đã đề cập đến việc xây dựng chương trình dự trữ dầu quốc gia và chiến lược tự chủ năng lượng lâu dài. Nếu không có nguồn dự trữ đủ mạnh, nền kinh tế sẽ luôn bị động trước các cú sốc từ thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi người dân bình tĩnh của Phạm Minh Chính có thể giúp ổn định tâm lý thị trường trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về lâu dài, điều mà xã hội chờ đợi không chỉ là lời trấn an, mà là một cơ chế điều hành minh bạch, phản ứng nhanh với biến động toàn cầu và đảm bảo sự công bằng giữa doanh nghiệp, Nhà nước và người tiêu dùng. Khi giá thế giới tăng thì trong nước tăng theo có thể là quy luật thị trường, nhưng khi giá thế giới giảm mà người dân vẫn phải chờ đợi từng bước giảm nhỏ giọt, thì câu hỏi về hiệu quả quản lý thị trường xăng dầu chắc chắn vẫn sẽ còn tiếp tục được đặt ra./.
NGƯỜI QUAN SÁT
