Hội nghị ASEAN lần thứ 49 tại Manila không đơn thuần là một diễn đàn hợp tác giữa các quốc gia trong vùng, mà còn là một dịp thử thách bản lãnh ngoại giao của Việt Nam. Giữa sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng, Hà Nội sẽ xoay xở ra sao để giữ thế quân bình, bảo vệ chủ quyền, quyền lợi kinh tế và quyền tự chủ chiến lược của quốc gia?…
Từ ngày 14 đến 17 tháng 11 năm 2026, thủ đô Manila của Phi Luật Tân trở thành tâm điểm ngoại giao Đông Nam Á, với Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 49 cùng hàng loạt cuộc họp cấp cao với các đối tác lớn. Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng tham dự hội nghị trong lúc khu vực phải đối phó cùng lúc với nhiều vấn đề nan giải: căng thẳng tại Biển Đông, tình trạng bất ổn về năng lượng, cạnh tranh thương mại và sức ép chiến lược ngày càng gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng.
Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng phái đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đến Manila vào chiều ngày 14 tháng 11, theo lời mời của Tổng thống Phi Luật Tân Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026. Phái đoàn Việt Nam còn có Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Thứ trưởng Công Thương Lương Hoàng Thái, Thứ trưởng Quốc phòng Nguyễn Quang Ngọc, Thứ trưởng Công an Lê Văn Tuyến cùng nhiều viên chức cao cấp khác. Hội nghị năm nay mang chủ đề “Định hướng tương lai của chúng ta, cùng nhau tiến bước”, chú trọng đến tinh thần đoàn kết, an ninh và khả năng thích ứng của ASEAN trước những biến chuyển phức tạp trên thế giới.
Một trong những điểm đáng chú ý là bài diễn văn của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại phiên họp toàn thể ngày 15 tháng 11. Ông đề nghị các quốc gia ASEAN gia tăng đối thoại, củng cố lòng tin, tôn trọng công pháp quốc tế và giải quyết những bất đồng bằng đường lối ôn hòa. Về phương diện an ninh, Việt Nam kêu gọi đẩy mạnh sự hợp tác trong lãnh vực quốc phòng, an ninh và pháp lý, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp để đối phó với khủng hoảng, thiên tai và những mối đe dọa vượt khỏi biên giới quốc gia. Về kinh tế, ông nhấn mạnh việc thực hiện Hiệp định khung kinh tế số ASEAN, thu hút nguồn đầu tư có phẩm chất cao, củng cố hệ thống cung ứng và bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực. Đáng chú ý, Việt Nam còn đưa ra sáng kiến “Không gian cho phát triển và khả năng chống chịu”, nhằm chia sẻ dữ kiện không gian, bảo đảm môi trường hoạt động an toàn và mở rộng những cơ hội phát triển kinh tế không gian trong vùng.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN ngày 15 tháng 11, các nhà lãnh đạo cũng bàn thảo về tình hình Miến Điện, tội phạm xuyên quốc gia, những đường dây lừa đảo trên mạng, nạn buôn người và ma túy. Riêng vấn đề năng lượng được đặt ra trong tình trạng khẩn thiết hơn, bởi cuộc chiến tại Trung Đông tiếp tục gây ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cả trên thị trường quốc tế. Các nhà lãnh đạo đồng ý thúc đẩy việc đa dạng hóa nguồn cung, thực hiện Thỏa thuận An ninh Dầu mỏ ASEAN và kết nối hệ thống điện lực trong khu vực. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là vấn đề hợp tác giữa các quốc gia trong vùng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến giá xăng dầu, phí tổn sản xuất và nền an ninh kinh tế trong nước.
Trước đó, vào chiều ngày 14 tháng 11, tại Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư ASEAN 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị xây dựng một danh mục những công trình hạ tầng chiến lược của ASEAN, với tầm nhìn đến năm 2040. Bốn lãnh vực được đặc biệt lưu tâm gồm có giao thông và vận tải hàng hóa xuyên biên giới, liên kết năng lượng, hạ tầng kỹ thuật số và sự kết nối về thể chế cũng như con người. Ông nhận định rằng ASEAN không thể chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố hợp tác, mà cần phải xác định rõ từng dự án, nguồn tài trợ, thời hạn hoàn tất và trách nhiệm thi hành. Đây là một hướng đi có ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam, bởi hệ thống hải cảng, đường sắt, xa lộ, phi trường và hạ tầng năng lượng sẽ quyết định khả năng tham gia sâu rộng hơn của quốc gia vào mạng lưới cung ứng trong vùng.
Đặc biệt, ngày 16 tháng 11, tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN – Trung Cộng lần thứ 29, Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra ba định hướng lớn nhằm thúc đẩy mối bang giao giữa hai bên. Ba hướng đi đó là củng cố lòng tin chiến lược và duy trì hòa bình; gia tăng sự kết nối về kinh tế, hạ tầng và mậu dịch; đồng thời mở rộng hợp tác trong các lãnh vực khoa học kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Trong năm 2025, kim ngạch mậu dịch hai chiều giữa ASEAN và Trung Cộng đạt khoảng 913,1 tỷ Mỹ kim, cho thấy mức độ gắn bó kinh tế rất lớn giữa hai bên. Tuy nhiên, vấn đề nhạy cảm nhất vẫn là Biển Đông. Thủ tướng Việt Nam kêu gọi sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử COC với hiệu quả thực chất, phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982, đồng thời đòi hỏi các bên phải nghiêm chỉnh thi hành Tuyên bố DOC.
Trên bàn cờ quốc tế, cuộc họp giữa ASEAN và Trung Cộng diễn ra ngay trước thời điểm Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump dự trù đến Manila ngày 17 tháng 11 để tham dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN – Hoa Kỳ, trước khi tiếp tục chuyến công du Trung Quốc và dự hội nghị APEC tại Thâm Quyến. Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã tham dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN – Trung Cộng ngày 16 tháng 11 và nhấn mạnh tầm quan trọng của mối bang giao kinh tế giữa đôi bên. Theo Reuters, Bắc Kinh muốn ASEAN duy trì sự đoàn kết và phản đối những gì họ gọi là sự can thiệp từ bên ngoài. Trong khi đó, Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tìm cách củng cố ảnh hưởng cùng những mối quan hệ kinh tế và an ninh tại Đông Nam Á. Đáng chú ý, ASEAN vẫn chưa thể hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử COC với Trung Cộng trong năm nay, mặc dù Phi Luật Tân từng hy vọng có thể đạt được kết quả trước khi chấm dứt nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN.
Nhìn từ phương diện chiến lược, Việt Nam hiện đang đứng giữa hai sức hút khổng lồ. Trung Cộng là quốc gia láng giềng, là đối tác mậu dịch lớn và có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống cung ứng của Việt Nam, nhưng đồng thời cũng là quốc gia đang có những tranh chấp chủ quyền với Việt Nam tại Biển Đông. Hoa Kỳ là một thị trường xuất cảng quan trọng, là đối tác trong lãnh vực kỹ thuật và có vai trò đáng kể đối với cán cân an ninh trong vùng. Vì vậy, Hà Nội không thể chọn giải pháp ngả hẳn về một phía, nhưng cũng không thể để chính sách giữ thế quân bình trở thành sự do dự, thiếu lập trường và nguyên tắc.
NGƯỜI QUAN SÁT


