Sau những trận mưa lũ dữ dội liên tiếp xảy ra tại nhiều vùng miền Trung Quốc, hàng loạt thành phố đang phải đối diện với cảnh đường sá chìm trong biển nước, giao thông tê liệt và người dân phải di tản khẩn cấp. Trong lúc thiên tai tiếp tục hoành hành, những cuộc tranh luận chung quanh khả năng quản trị lũ lụt, việc vận hành hồ chứa và sự minh bạch trong công tác ứng phó khẩn cấp đã thu hút sự chú ý của dư luận trong và ngoài nước…
Sau những đợt mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều khu vực miền nam Trung Quốc, các tỉnh miền đông và đông bắc nước này tiếp tục đối mặt với nguy cơ lũ lụt gia tăng do ảnh hưởng của những hiện tượng thời tiết cực đoan. Những hình ảnh đường phố biến thành sông, nhà cửa chìm trong nước và người dân phải rời bỏ nơi cư trú để tránh nguy hiểm đã lan truyền rộng rãi, đồng thời làm dấy lên nhiều câu hỏi về khả năng đối phó thiên tai của chính quyền địa phương.
Trong những ngày cuối tháng 7 năm 2026, nhiều khu vực tại Trung Quốc ghi nhận lượng mưa lớn bất thường kéo dài. Các chuyên gia khí tượng nhận định sự kết hợp giữa bão, hoàn lưu sau bão cùng những biến đổi bất thường của thời tiết đã làm gia tăng nguy cơ lũ lụt trên phạm vi rộng lớn.
Trước đó, miền nam Trung Quốc đã trải qua một đợt mưa lũ nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến nhiều tỉnh nằm dọc các con sông lớn cũng như những khu vực đông dân cư. Khi người dân tại đây còn đang khắc phục hậu quả, một số vùng phía đông tiếp tục hứng chịu những trận mưa kéo dài, tạo sức ép nặng nề lên hệ thống đê điều, hồ chứa và mạng lưới thoát nước đô thị.
Một trong những vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là việc điều hành các công trình thủy lợi trong mùa mưa lũ. Trung Quốc hiện sở hữu một hệ thống đập nước, hồ chứa và công trình kiểm soát nguồn nước thuộc hàng lớn nhất thế giới. Những công trình này giữ vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ lũ lụt, cung cấp nguồn nước và phục vụ phát triển kinh tế. Tuy nhiên, trong những thời điểm lượng mưa vượt mức bình thường, việc điều tiết dòng chảy trở thành một bài toán vô cùng phức tạp, bởi bất cứ quyết định xả nước nào cũng có thể tạo ảnh hưởng đến các khu vực ở vùng hạ lưu.
Trên các mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng một số địa phương có thể đặt ưu tiên bảo vệ những trung tâm kinh tế, chính trị quan trọng, trong khi những khu vực khác phải chịu sức ép lớn hơn từ dòng nước. Những tranh luận tương tự thường xuất hiện sau mỗi trận lũ lớn, nhất là khi thiên tai ảnh hưởng đến những thành phố lớn hoặc những vùng có vai trò chiến lược.
Tuy nhiên, để kết luận một địa phương có cố tình chuyển hướng dòng lũ nhằm gây thiệt hại cho nơi khác hay không, cần phải dựa trên những dữ liệu kỹ thuật, quy trình vận hành hồ chứa cùng các cuộc điều tra độc lập. Trong thực tế, việc xả nước khẩn cấp từ hồ chứa thường được tiến hành nhằm tránh nguy cơ vỡ đập hoặc bảo vệ những khu vực có mật độ dân cư đông đúc. Dẫu vậy, hoạt động này cũng có thể khiến một số vùng thấp hơn chịu thêm áp lực từ dòng nước.
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở khả năng quản trị thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng xảy ra thường xuyên hơn. Trung Quốc là một quốc gia có nhiều lưu vực sông rộng lớn, trong đó có những khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ như lưu vực sông Dương Tử, Hoàng Hà và các vùng ven biển phía nam. Khi tốc độ đô thị hóa gia tăng, nhiều khu vực xây dựng ngày càng dày đặc, khiến mức độ thiệt hại khi thiên tai xảy đến cũng trở nên nghiêm trọng hơn.
Các chuyên gia cho rằng thách thức không chỉ nằm ở lượng mưa quá lớn, mà còn liên quan đến quy hoạch đô thị, hệ thống cảnh báo sớm, khả năng di tản người dân và mức độ minh bạch trong việc công bố thông tin. Khi người dân không được tiếp cận đầy đủ những dữ liệu liên quan đến tình hình xả lũ, tâm lý nghi ngờ và lo lắng về sự công bằng trong công tác cứu trợ rất dễ phát sinh.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ Mỹ kim vào những dự án kiểm soát lũ, bao gồm hệ thống đê điều, hồ chứa và mạng lưới cảnh báo thiên tai. Nhà chức trách trung ương nhiều lần nhấn mạnh việc bảo vệ sinh mạng người dân là ưu tiên hàng đầu trong công tác ứng phó khẩn cấp. Tuy nhiên, mỗi mùa mưa lũ lại tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới về hiệu quả thực tế của các biện pháp phòng chống thiên tai.
Về phương diện xã hội và quản trị, thiên tai thường trở thành một phép thử đối với khả năng điều hành của chính quyền. Khi thiệt hại xảy ra trên diện rộng, sự quan tâm của dư luận không chỉ hướng đến sức mạnh tàn phá của thiên nhiên, mà còn tập trung vào cách các cơ quan hữu trách đưa ra quyết định, cung cấp thông tin và hỗ trợ những người dân bị ảnh hưởng.
Đối với Trung Quốc, một quốc gia đang theo đuổi mục tiêu xây dựng những đô thị hiện đại và nền kinh tế quy mô lớn, việc cân bằng giữa phát triển và bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp bách. Những trận lũ nghiêm trọng không chỉ gây tổn thất về tài sản mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng thích nghi trước biến đổi khí hậu cũng như phương thức quản lý trong những tình huống khẩn cấp.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
