Một cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng ngày càng nghiêm trọng được Liên Hiệp Quốc báo động là đang lan rộng tại nhiều quốc gia Á Châu, khi các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia biến những khu phức hợp lừa đảo trực tuyến thành những “nhà máy tội phạm” quy mô lớn…
Ngày 29 tháng 7 năm 2026, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) thuộc Liên Hiệp Quốc lên tiếng báo động về tình trạng hàng chục ngàn người bị đưa vào các trung tâm lừa đảo tại Miến Điện, Cam Bốt và Lào. Những nạn nhân này đến từ hơn 80 quốc gia trên khắp thế giới, bị biến thành công cụ phục vụ cho những đường dây lừa đảo trên mạng có tổ chức.
Theo IOM, những khu phức hợp này không còn đơn thuần là nơi thực hiện các vụ gian lận trên internet, mà đã trở thành những cứ điểm hoạt động của các đường dây buôn người quốc tế. Nhiều người bị dụ dỗ bằng những lời mời gọi việc làm hấp dẫn, mức lương cao bất thường, môi trường làm việc quốc tế, rồi sau đó bị đưa vào các cơ sở khép kín và ép buộc tham gia những hoạt động lừa đảo nhắm vào nạn nhân tại nhiều quốc gia khác nhau, đặc biệt là tại các nước phương Tây.
Tổng giám đốc IOM, bà Amy Pope, cho biết mức độ nghiêm trọng của vấn đề đã vượt xa phạm vi của những vụ việc riêng lẻ. Theo bà, các tổ chức tội phạm đang lợi dụng sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật số, mạng xã hội và nhu cầu tìm kiếm việc làm của người lao động để mở rộng mạng lưới tuyển mộ nạn nhân.
Phương thức hoạt động của các nhóm này thường bắt đầu bằng những mẫu quảng cáo tuyển dụng giả trên mạng. Họ đưa ra những lời hứa về công việc nhẹ nhàng, thu nhập cao, cơ hội làm việc ở nước ngoài và yêu cầu ứng viên có khả năng ngoại ngữ, nhất là Anh ngữ. Những lời chào mời này đặc biệt nhắm vào giới trẻ có học vấn, đang mong muốn tìm kiếm một tương lai tốt đẹp hơn nơi xứ người.
Nhưng phía sau những lời quảng cáo được tô vẽ như “công việc trong mơ” lại là một thực tế hoàn toàn khác. Nhiều nạn nhân sau khi đến nơi đã bị giữ giấy thông hành, bị hạn chế đi lại và buộc phải tham gia các hoạt động lừa đảo qua mạng. Một số người kể lại rằng họ phải làm việc trong sự kiểm soát nghiêm ngặt, chịu áp lực tinh thần nặng nề, thậm chí bị đe dọa hoặc đối xử tàn nhẫn nếu không đạt được những chỉ tiêu do các nhóm tội phạm đặt ra.
IOM nhận định những người bị mắc kẹt trong các trung tâm này không chỉ chịu những tổn thương về thể xác mà còn phải gánh chịu những hậu quả tâm lý kéo dài sau khi được giải cứu. Bà Amy Pope cảnh báo rằng nhiều nạn nhân sau khi trở về còn phải đối diện với sự kỳ thị của xã hội, những khoản nợ phát sinh do quá trình bị lừa gạt tuyển dụng, cùng nhiều khó khăn trong việc tái hòa nhập đời sống bình thường.
Theo đánh giá của IOM, số người bị đưa vào các trung tâm lừa đảo tại Á Châu hiện đã lên tới hàng chục ngàn trường hợp. Tổ chức này đã hỗ trợ những nạn nhân đến từ khoảng 30 quốc gia, trong khi các cuộc điều tra cho thấy mạng lưới bị ảnh hưởng có thể lan rộng đến hơn 80 quốc gia trên thế giới.
Điều đáng lo ngại hơn cả là những trung tâm lừa đảo này ngày càng vận hành theo mô hình có tổ chức chặt chẽ. Chúng không chỉ tuyển người, mà còn xây dựng cả một hệ thống gồm nhân viên kỹ thuật, người quản lý, bộ phận huấn luyện kịch bản lừa đảo và cơ chế phân chia lợi nhuận. Chính sự chuyên nghiệp hóa này khiến các cơ quan công lực gặp nhiều khó khăn trong việc truy bắt, bởi các đường dây thường xuyên thay đổi địa điểm, sử dụng kỹ thuật che giấu danh tính và hoạt động xuyên qua nhiều quốc gia.
Miến Điện, Cam Bốt và Lào hiện được xem là những địa bàn nóng của loại tội phạm mới này. Nhiều khu phức hợp được đặt tại những vùng biên giới, nơi việc kiểm soát còn gặp nhiều trở ngại, tạo điều kiện cho các tổ chức tội phạm duy trì hoạt động trong thời gian dài.
IOM đánh giá việc Thái Lan tăng cường hợp tác trong việc phát hiện và triệt phá các trung tâm lừa đảo là một bước tiến đáng ghi nhận. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng cần có sự phối hợp mạnh mẽ hơn giữa các quốc gia trong khu vực, bởi đây không còn là vấn đề riêng của một quốc gia nào, mà đã trở thành một thách thức an ninh mang tính quốc tế.
Nhìn từ góc độ chính sách, cuộc khủng hoảng này cho thấy mặt trái của thời đại kỹ thuật số. Công nghệ đã mở ra nhiều cơ hội phát triển cho nhân loại, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện cho những loại tội phạm tinh vi hơn xuất hiện. Nếu trước đây các vụ lừa đảo thường chỉ diễn ra ở quy mô nhỏ, thì ngày nay nhiều đường dây đã biến thành những tổ chức khổng lồ với hàng trăm, thậm chí hàng ngàn người tham gia.
Bên cạnh việc truy quét các tổ chức tội phạm, nhiều chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất vẫn là công tác phòng ngừa. Người lao động cần được trang bị kiến thức để nhận diện những dấu hiệu tuyển dụng giả, nhất là các lời mời đi làm việc ở nước ngoài với mức thu nhập quá cao nhưng thông tin về công việc, công ty và địa điểm làm việc lại không rõ ràng.
Một vấn đề khác cũng được đặt ra là trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Theo bà Amy Pope, mạng xã hội hiện đang trở thành phương tiện quan trọng giúp các đường dây buôn người tiếp cận nạn nhân nhanh chóng hơn bao giờ hết. Vì vậy, việc kiểm soát các quảng cáo tuyển dụng giả, phát hiện những tài khoản có dấu hiệu gian dối và phối hợp với cơ quan hữu trách là điều ngày càng cấp thiết.
Lời báo động mới từ Liên Hiệp Quốc một lần nữa cho thấy nạn buôn người trong thời đại kỹ thuật số đã bước sang một hình thức nguy hiểm hơn. Đây không còn chỉ là câu chuyện về những đường dây đưa người vượt biên trái phép, mà đã trở thành sự kết hợp giữa lừa đảo công nghệ cao, cưỡng bức lao động và những hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến quyền con người.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
