Eo biển Hormuz tiếp tục nóng lên khi hàng chục quốc gia thúc Iran mở cửa tuyến hàng hải, UAE siết các chuyến bay Iran, còn Pháp điều quân tới Saudi Arabia. Tại Liên Hiệp Quốc, Iran, Mỹ và Israel tiếp tục tranh cãi gay gắt…
Eo biển Hormuz tiếp tục trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng Trung Đông khi khoảng 80 quốc gia đồng loạt yêu cầu Iran khôi phục tự do hàng hải. Cùng lúc, UAE đình chỉ các chuyến bay do các hãng hàng không Iran khai thác, còn Pháp chuẩn bị đưa quân và hệ thống phòng thủ tới cảng Yanbu của Saudi Arabia trong lúc Houthi gia tăng các cuộc tấn công. Tại Liên Hiệp Quốc, Iran, Mỹ, Saudi Arabia và Israel tiếp tục đối đầu gay gắt về trách nhiệm đối với cuộc khủng hoảng đang đe dọa cả an ninh hàng hải lẫn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ngày 24/9/2026, tại New York, một nhóm khoảng 80 quốc gia đã lên tiếng yêu cầu Iran khẩn cấp mở lại eo biển Hormuz và bảo đảm quyền tự do hàng hải. Tuyên bố chung được Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani đọc tại Liên Hiệp Quốc, trong đó các nước ký tên cáo buộc những hoạt động của Iran tại Hormuz đang đe dọa an ninh quốc tế, quyền tự do hàng hải, thương mại và an ninh năng lượng. Tuyên bố cũng lên án các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhắm vào Saudi Arabia và hoạt động trên Biển Đỏ. Những nước ủng hộ tuyên bố bao gồm các quốc gia vùng Vịnh cùng nhiều cường quốc Tây phương.
Eo Hormuz đặc biệt quan trọng vì đây là tuyến hàng hải nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Phần lớn lượng dầu xuất cảng bằng đường biển của các quốc gia vùng Vịnh phải đi qua khu vực này. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể tác động trực tiếp tới giá dầu, phí tổn vận tải, bảo hiểm hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Dữ liệu hàng hải được công bố ngày 24/9 cho thấy số tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz vẫn thấp hơn mức trung bình 10 ngày, dù một số tàu tiếp tục hoạt động trên tuyến này.
Về phía Tehran, lập trường lại hoàn toàn khác. Một giới chức Iran nói với Reuters ngày 22/9 rằng Iran có thể mở lại eo Hormuz trong vòng bảy ngày nếu Washington giảm áp lực quân sự và dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng Iran. Đề nghị này được đưa ra trong lúc Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian có mặt tại New York dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Tehran cho biết đã chuyển đề nghị chấm dứt chiến sự cho phía Mỹ thông qua các trung gian từ ngày 16/9 và xem Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc là cơ hội để nối lại đường lối ngoại giao.
Như vậy, tranh cãi cốt lõi hiện nay nằm ở điều kiện để Hormuz được mở lại. Các nước ủng hộ tuyên bố chung ngày 24/9 muốn Iran khôi phục ngay quyền tự do hàng hải, trong khi Tehran đặt vấn đề mở cửa eo biển trong mối liên hệ với việc Mỹ giảm áp lực quân sự và tháo gỡ phong tỏa. Hai cách tiếp cận này vẫn còn cách nhau khá xa. Reuters ngày 23/9 dẫn lời một giới chức Iran cho biết Tehran và Washington vẫn còn nhiều bất đồng đáng kể về cách chấm dứt chiến tranh, dù các đường dây ngoại giao vẫn tiếp tục.
Trong lúc tranh cãi ngoại giao diễn ra, áp lực đối với các quốc gia vùng Vịnh tiếp tục gia tăng từ hướng Yemen. Lực lượng Houthi, được Iran hậu thuẫn, đã gia tăng các hoạt động quân sự nhắm vào Saudi Arabia và những tuyến hàng hải quan trọng. Ngày 19/9, Saudi Arabia xác nhận đã đánh chặn một hỏa tiễn đạn đạo được phóng về phía Riyadh. Houthi cũng tuyên bố thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào nhiều địa điểm tại Saudi Arabia, trong đó có khu vực Yanbu, Taif và các cơ sở năng lượng; một số tuyên bố chưa được kiểm chứng độc lập.
Chính tình hình đó đã khiến Paris đưa ra một quyết định đáng chú ý. Ngày 24/9, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Pháp sẽ đưa quân và hệ thống phòng thủ tới Saudi Arabia để hỗ trợ bảo vệ thành phố cảng Yanbu bên bờ Hồng Hải. Yanbu có vai trò quan trọng đối với việc vận chuyển năng lượng của Saudi Arabia, đặc biệt trong bối cảnh Riyadh đang phải tìm những tuyến xuất cảng thay thế khi hoạt động qua Hormuz bị gián đoạn.
Động thái của Pháp diễn ra sau khi Saudi Arabia tìm kiếm thêm sự hỗ trợ về phòng không từ các đồng minh. AP cho biết hệ thống đánh chặn của Saudi Arabia đang chịu áp lực sau nhiều tháng xung đột, trong khi Riyadh đã tìm sự hỗ trợ từ Pháp, Anh, Pakistan và Ai Cập. Tình trạng thiếu hỏa tiễn đánh chặn trở thành một vấn đề đáng lo ngại khi các cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái và hỏa tiễn tiếp tục xuất hiện quanh các thành phố và cơ sở năng lượng của Saudi Arabia.
Trong khi đó, tại UAE, một mặt trận khác lại xuất hiện trên lãnh vực hàng không. Ngày 24/9, Cơ quan Hàng không Dân dụng UAE tuyên bố đình chỉ tất cả các chuyến bay do các hãng hàng không Iran khai thác cho tới khi có thông báo mới. Reuters cho biết quyết định này là hệ quả trực tiếp của chánh sách trừng phạt mới từ Washington, trong đó Mỹ nhắm tới cả những công ty tại các quốc gia thứ ba làm ăn với Iran. UAE và Oman nằm trong số những quốc gia láng giềng có các hãng hàng không Iran bị ảnh hưởng.
Điều này cho thấy sức ép lên Tehran hiện không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn lan sang hàng không, thương mại, tài chánh và vận tải biển. Washington đang tìm cách sử dụng các biện pháp kinh tế để gây áp lực lên Iran, trong khi Tehran tiếp tục sử dụng vị trí địa lý và khả năng kiểm soát các tuyến hàng hải như một công cụ trong cuộc đối đầu.
Tại Liên Hiệp Quốc, không khí cũng đặc biệt căng thẳng. Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bài phát biểu ngày 22/9 đã bảo vệ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel chống Iran, đồng thời cảnh báo khả năng tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự nếu Tehran không đạt thỏa thuận. Trump cũng kêu gọi các quốc gia khác cô lập Iran về kinh tế. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói Washington vẫn để ngỏ khả năng tiếp xúc với các đại diện Iran nếu cuộc đối thoại có triển vọng đạt mục tiêu ngăn Tehran sở hữu võ khí hạt nhân.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lại đưa ra thông điệp khác. Ông cho rằng Tehran không chấp nhận đầu hàng trước áp lực quân sự và kinh tế của Mỹ, đồng thời nhấn mạnh Iran muốn giải quyết vấn đề bằng ngoại giao nhưng không chấp nhận các điều kiện mà nước này cho là áp đặt từ bên ngoài. Những phát biểu đó đã dẫn tới màn đấu khẩu gay gắt giữa đại diện Iran và Israel tại Liên Hiệp Quốc.
Đại sứ Israel tại Liên Hiệp Quốc Danny Danon công khai bác bỏ cách Tehran mô tả cuộc xung đột. Sau bài phát biểu của Pezeshkian, Danon cáo buộc Iran hậu thuẫn Hezbollah, Houthi, Hamas và các lực lượng võ trang khác trong khu vực. Phía Israel lập luận rằng vấn đề không chỉ nằm ở chương trình hạt nhân của Tehran mà còn liên quan tới mạng lưới lực lượng thân Iran đang hoạt động tại nhiều quốc gia Trung Đông.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tới New York ngày 24/9 để phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Đại sứ Danon cho biết Netanyahu muốn tập trung vào cách đối phó Iran và đưa ra những bằng chứng mà Israel cho là cho thấy Tehran đang gây bất ổn trong khu vực.
Ở một diễn biến khác, Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres trong bài phát biểu cuối cùng trước Đại hội đồng trước khi mãn nhiệm vào cuối năm 2026 đã kêu gọi các bên giảm leo thang, đối thoại và khôi phục đầy đủ quyền tự do hàng hải. Ông cảnh báo những cuộc chiến đang diễn ra tại Trung Đông không chỉ gây tổn thất nhân mạng mà còn làm gián đoạn các tuyến vận tải quốc tế và đe dọa nền kinh tế toàn cầu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
