Chỉ trong vòng chưa đầy ba ngày, tình hình Trung Đông đột ngột xoay chiều dữ dội. Hết không kích, tới nổ lớn, rồi đến chuyện một tướng lãnh cao cấp mất mạng. Những biến chuyển dồn dập ấy không còn là dấu hiệu báo trước nữa, mà là một cuộc đụng độ đã thật sự bắt đầu, chỉ còn thiếu lời tuyên bố công khai…
Ngày 31 tháng 3 năm 2026, báo chí Iran, trong đó có hãng ISNA, loan tin từ một viên chức thuộc Bộ Y tế nước này cho biết một cơ sở lọc nước biển thành nước ngọt trên đảo Qeshm đã bị đánh trúng và phải ngưng hoạt động. Đây không phải là mục tiêu quân sự theo nghĩa thông thường, nhưng lại là nguồn sống thiết yếu của dân trên đảo, nơi gần như toàn bộ nước sinh hoạt đều trông cậy vào những nhà máy kiểu này.
Theo lời viên chức nói trên, chuyện sửa chữa không thể làm trong thời gian ngắn. Điều đó đồng nghĩa với việc hàng chục ngàn người dân có thể lâm vào cảnh thiếu nước trầm trọng. Đòn đánh này, vì vậy, không chỉ nhắm vào cơ sở vật chất mà còn đánh thẳng vào đời sống thường dân, một ranh giới mà lâu nay người ta vẫn cho là nên tránh trong chiến tranh.
Cũng trong ngày hôm đó, nhà cầm quyền Tehran thông báo đã bắt giữ hàng chục người bị cáo buộc làm gián điệp và dính líu tới các hoạt động phá hoại trong nước. Không thấy công bố danh tánh hay chi tiết cụ thể, nhưng động thái này cho thấy phía Iran tin rằng, họ không chỉ bị đánh từ bên ngoài mà còn bị đâm từ bên trong. Khi chuyện trong ngoài lẫn lộn như vậy, thì chiến tuyến coi như không còn rõ rệt nữa.
Tình hình trở nên căng thẳng hơn khi lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran xác nhận cái chết của ông Alireza Tangsiri, tư lệnh hải quân của lực lượng này, vào ngày 31 tháng 3, tức bốn ngày sau khi phía Israel nói đã nhắm mục tiêu vào ông. Đây là một nhân vật quan trọng trong khu vực Vịnh Ba Tư, người được cho là phụ trách điều động các hoạt động tại eo biển Hormuz, nơi huyết mạch vận chuyển dầu hỏa của thế giới đi qua.
Một sĩ quan cao cấp bị hạ như vậy không chỉ là tổn thất về mặt quân sự. Nó còn mang ý nghĩa tượng trưng: người ta không còn dừng lại ở chuyện phá kho tàng hay cơ sở, mà đã bắt đầu nhắm thẳng vào những người điều khiển cuộc chơi. Nói cách khác, cuộc đối đầu đã bước qua một nấc thang mới, nguy hiểm hơn và trực diện hơn.
Phản ứng từ Tehran đến nhanh và mang tính răn đe. Lực lượng Vệ binh Cách mạng lên tiếng cảnh cáo rằng họ có thể nhắm vào các công ty kỹ thuật lớn của Mỹ như Apple, Google hay Meta nếu những vụ ám sát kiểu này còn tiếp diễn. Đây không còn là lời qua tiếng lại đơn thuần, mà là dấu hiệu cho thấy chiến trường có thể lan sang cả lãnh vực kinh tế và kỹ thuật, nơi những cú đánh âm thầm nhưng hậu quả không hề nhỏ.
Trong khi đó, một diễn biến khác càng làm cho bức tranh thêm phần rối rắm. Tổng thống Mỹ Donald Trump, vào ngày 31 tháng 3, đã đưa lên một đoạn video ngắn chừng nửa phút, ghi lại cảnh nhiều vụ nổ liên tiếp làm sáng rực bầu trời đêm tại một địa điểm không nói rõ. Không chú thích, không giải thích, nhưng hình ảnh những cột lửa bốc lên cùng mảnh vỡ văng tung tóe khiến người xem nghĩ ngay đến khả năng một kho đạn hay cơ sở quân sự bị đánh trúng.
Nhiều người theo dõi tình hình lập tức liên hệ đoạn video này với tin đồn về một vụ nổ lớn tại Iran, có thể do bom xuyên phá công trình kiên cố gây ra. Nếu điều đó là thật, thì mức độ leo thang đã vượt xa những gì người ta thấy trước đây, vì loại vũ khí này thường chỉ dùng để đánh vào các mục tiêu được che chắn kỹ lưỡng dưới lòng đất.
Giữa lúc đó, eo biển Hormuz lại trở thành điểm nóng hơn bao giờ hết. Tuyến đường này tuy hẹp nhưng giữ vai trò sống còn đối với nguồn cung dầu hỏa toàn cầu. Có tin ba chiếc tàu của Trung Quốc đã đi qua an toàn, nhưng điều đó không làm ai yên tâm hơn, bởi chỉ cần một biến cố nhỏ, dòng chảy năng lượng của thế giới có thể bị nghẽn lại bất cứ lúc nào.
Nhìn tổng thể, những gì đang diễn ra mang đầy đủ dấu hiệu của kiểu chiến tranh thời nay: đánh nhanh, đánh chính xác, không nhận trách nhiệm, rồi từ từ leo thang. Không bên nào chính thức tuyên bố mở màn, nhưng hành động thì đã nói thay tất cả.
Điều đáng ngại là mục tiêu ngày càng mở rộng. Từ cơ sở cung cấp nước – thứ gắn liền với sự sống, đến kho vũ khí – biểu tượng của chiến tranh, rồi tới chính con người – những người điều hành mọi thứ. Một chuỗi hành động có tính toán, như thể nhằm bào mòn cả sức chống đỡ lẫn khả năng sinh tồn của đối phương.
Trong khi các cường quốc còn đang cân nhắc hơn thiệt, thì dân thường tại Trung Đông lại là những người gánh chịu trước tiên. Thiếu nước, mất điện, nơm nớp lo sợ những đợt oanh kích kế tiếp – đó không còn là giả thiết trên giấy mà đã thành cảnh sống mỗi ngày.
Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là ai ra tay trước, mà là chuyện này sẽ dừng lại ở đâu khi mọi lằn ranh dường như đang bị xóa nhòa./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (Tổng hợp…)
