Theo một cuộc điều tra của BBC Eye, một góc khuất đầy ám ảnh tại Trung Cộng đã bị phơi bày: nhiều thiếu niên bị đưa vào các “trường kỷ luật” không phải do tự nguyện, mà bị cưỡng ép, để rồi bước vào những ngày tháng bị kiểm soát khắt khe đến nghẹt thở…
Tháng 4 năm 2026, một cuộc điều tra của BBC Eye tại Trung Cộng cho thấy, một thực trạng gây chấn động: cả một mạng lưới “trường kỷ luật” ở quốc gia này hoạt động như những trung tâm cải huấn bán quân sự. Hàng ngàn thanh thiếu niên bị đưa vào đó không phải bằng quyết định của chính họ, mà thông qua những màn dàn cảnh có sự tiếp tay của gia đình. Những gì được quảng cáo là “giáo dục kỷ luật” đang dần lộ nguyên hình như một hệ thống khép kín, nơi ranh giới giữa giáo dục và cưỡng bức bị xóa nhòa một cách đáng sợ.
Theo nội dung công bố ngày 22/4, các ký giả đã ghi lại những đoạn video quay lén cho thấy cách các cơ sở này phối hợp với phụ huynh để đưa trẻ vào trường. Trong nhiều trường hợp, những người mặc trang phục giống như nhân viên công quyền bất ngờ xuất hiện giữa ban ngày, yêu cầu các em “hợp tác”, rồi nhanh chóng áp giải lên xe. Không giấy tờ, không quy trình pháp lý rõ ràng, chỉ là một kịch bản dựng sẵn đủ tinh vi để nạn nhân không kịp phản ứng. Và những gì xảy ra phía sau cánh cửa khép kín đó, theo lời kể của các nhân chứng, còn kinh hoàng hơn nhiều.
Lý do khiến các gia đình Trung Cộng tìm đến những nơi này rất đa dạng: con cái bỏ học, nghiện điện thoại, bị trầm cảm, mâu thuẫn gia đình, thậm chí chỉ vì không đáp ứng kỳ vọng học hành. Một số cơ sở còn quảng bá rằng họ có thể “uốn nắn” cả những vấn đề liên quan đến giới tính và xu hướng tình dục. Trong một xã hội nặng áp lực thành tích và khuôn mẫu, lời hứa về một giải pháp nhanh gọn, triệt để trở nên hấp dẫn, dù cái giá thật sự luôn bị che giấu kỹ càng.
Trương Vĩ, 17 tuổi, kể lại em bị đưa đi vào một buổi chiều tháng 9/2025. “Họ nói là người của chính quyền đến kiểm tra. Tôi không tin, nhưng cha mẹ tôi đứng đó, không phản đối. Đến khi tôi hiểu ra thì đã bị giữ chặt rồi,” em nói. Tại cơ sở ở Hà Nam, điện thoại của em bị tịch thu ngay lập tức, mọi liên lạc với bên ngoài bị cắt đứt. Sau đó là những ngày huấn luyện thể lực nặng nề kéo dài từ sáng sớm đến tối khuya, xen kẽ các buổi “giáo dục tư tưởng” mà theo lời em, chỉ nhằm một mục tiêu: buộc phải phục tùng.
Một nhân chứng khác, Lý Na, 19 tuổi, cho biết cô từng bị giữ tại một cơ sở tương tự gần bốn tháng. “Họ gọi đó là kỷ luật, nhưng thật ra là kiểm soát tuyệt đối. Không nghe lời thì bị phạt, thậm chí bị đánh,” cô nói. Những lời kể như vậy không phải là cá biệt. Nhiều cựu học viên mô tả các hình thức trừng phạt cả về thể xác lẫn tinh thần, từ việc bị bắt đứng dưới nắng hàng giờ cho đến bạo lực trực tiếp. Một số người còn tố cáo bị xâm hại tình dục, dù rất khó kiểm chứng vì không có cơ chế khiếu nại độc lập.
Đằng sau các “trường kỷ luật” này là một ngành kinh doanh được cho là trị giá hàng tỷ nhân dân tệ mỗi năm. Các cơ sở thu phí rất cao, hứa hẹn “cải tạo tận gốc” trong thời gian ngắn. Điều đáng nói là nhiều nơi hoạt động trong vùng xám pháp lý: không phải trường học chính thức, cũng không phải cơ sở giam giữ hợp pháp. Chính khoảng trống này tạo điều kiện cho những mô hình thiếu kiểm soát phát triển mạnh.
Các chuyên gia giáo dục tại Bắc Kinh cảnh báo rằng việc dùng biện pháp cưỡng chế để xử lý vấn đề tâm lý và hành vi của thanh thiếu niên không những không hiệu quả mà còn gây tổn thương lâu dài. Giáo sư Vương Lâm, chuyên gia tâm lý học phát triển, nhận định trong hội thảo ngày 23/4 rằng những em cần được hỗ trợ lại bị đưa vào môi trường trừng phạt, khiến tình trạng càng tệ hơn. Ông cho rằng việc thiếu hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng là một trong những nguyên nhân khiến phụ huynh tìm đến những giải pháp cực đoan.
Phản ứng chính thức từ phía nhà chức trách Trung Cộng cho đến nay vẫn khá hạn chế. Một số địa phương nói sẽ “kiểm tra và chấn chỉnh”, nhưng chưa có thông tin cụ thể về quy mô hay thời gian thực hiện. Trong khi đó, các cơ sở bị nêu tên hầu hết im lặng hoặc phủ nhận toàn bộ cáo buộc.
Điều khiến câu chuyện trở nên ngột ngạt không chỉ là những gì đã xảy ra, mà còn là khả năng nó vẫn đang tiếp diễn. Khi phụ huynh, vì muốn “cứu con”, lại vô tình tiếp tay cho một quy trình cưỡng bức, ranh giới giữa bảo vệ và gây hại bị đảo lộn hoàn toàn. Khi các cơ sở giáo dục vận hành như trại huấn luyện khép kín, không có giám sát độc lập, thì nguy cơ lạm dụng gần như là điều tất yếu.
Ở tầng sâu hơn, câu chuyện này phản ánh một áp lực xã hội rất lớn: phải đúng chuẩn, phải thành công, phải vâng lời. Những thanh thiếu niên bị đưa vào các “trường kỷ luật” thường là những người không phù hợp với khuôn mẫu đó. Và thay vì thay đổi hệ thống để bao dung hơn, người ta lại tìm cách “uốn” chính các em, bằng những phương pháp ngày càng cực đoan.
Khi các đoạn video điều tra lan rộng, dư luận quốc tế bắt đầu đặt câu hỏi về trách nhiệm và sự minh bạch. Nhưng với những người đã trải qua, câu hỏi lớn hơn là làm sao lấy lại cảm giác an toàn, khi chính gia đình và môi trường giáo dục – những nơi đáng lẽ phải che chở lại trở thành điểm khởi đầu của nỗi ám ảnh.
Câu chuyện về các “trường kỷ luật” không chỉ là một vụ tai tiếng đơn lẻ. Nó là lời cảnh báo về hậu quả khi nhu cầu kiểm soát vượt lên trên sự thấu hiểu, khi người ta chọn giải pháp nhanh thay vì giải pháp đúng. Và trong một xã hội ngày càng nặng áp lực, những câu chuyện như vậy có thể không còn hiếm hoi, mà dần trở thành một phần của thực tế – nơi cái giá của “kỷ luật” đôi khi chính là tuổi trẻ của một con người.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp BBC+ bình luận )
