TEHRAN, Iran (AP) — Các quan chức Iran hôm thứ Ba đã kêu gọi giới trẻ lập thành chuỗi người để bảo vệ các nhà máy điện, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng “cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay” nếu Tehran không đáp ứng thời hạn mới nhất mà ông đặt ra cho Cộng hòa Hồi giáo Iran để đạt được thỏa thuận bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz quan trọng.
Trong khi đó, các cuộc không kích đã đánh trúng hai cây cầu và một nhà ga xe lửa ở Iran, và Mỹ đã tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, trung tâm dầu mỏ của Iran. Cuộc tấn công này đánh dấu lần thứ hai hòn đảo này bị lực lượng Mỹ tấn công.
Ông Trump đã gia hạn các thời hạn trước đó nhưng cho rằng thời hạn 8 giờ tối theo giờ Washington là thời hạn cuối cùng, và lời lẽ gay gắt từ cả hai phía đã lên đến đỉnh điểm, khiến người Iran vô cùng căng thẳng. Ông Trump đe dọa sẽ phá hủy tất cả các nhà máy điện và cầu của Iran nếu Tehran không cho phép hoạt động giao thông được nối lại hoàn toàn qua eo biển, nơi mà một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới đi qua trong thời bình. Tổng thống Iran cho biết 14 triệu người, bao gồm cả ông, đã tình nguyện tham gia chiến đấu.
Chưa rõ liệu các cuộc không kích mới nhất có liên quan đến lời đe dọa tấn công cầu đường của ông Trump hay không. Ít nhất hai mục tiêu trong số đó có liên quan đến mạng lưới đường sắt của Iran, mà trước đó Israel đã ra tín hiệu có thể sẽ tấn công. Israel ngày càng thực hiện nhiều cuộc tấn công mà họ cho là nhằm giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế của Iran.
Trong khi đó, Iran đã nổ súng vào Israel và Ả Rập Xê Út, dẫn đến việc tạm thời đóng cửa một cây cầu lớn.
Mặc dù Iran không thể sánh kịp sự tinh vi của vũ khí Mỹ và Israel hay ưu thế trên không của họ, nhưng việc nước này kiểm soát eo biển đang gây xáo trộn nền kinh tế thế giới và gia tăng áp lực lên ông Trump cả trong nước và quốc tế, buộc ông phải tìm cách giải quyết bế tắc.
Các quan chức tham gia nỗ lực ngoại giao cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra, nhưng Iran đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Mỹ, và vẫn chưa rõ liệu một thỏa thuận có đạt được kịp thời để ngăn chặn các cuộc tấn công mà ông Trump đe dọa hay không. Các nhà lãnh đạo và chuyên gia thế giới cảnh báo rằng các cuộc tấn công có sức tàn phá như ông Trump đe dọa có thể cấu thành tội ác chiến tranh.
Khi thời hạn đến gần, lời lẽ công kích càng trở nên gay gắt hơn.
“Cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay, không bao giờ được hồi sinh nữa,” nếu không đạt được thỏa thuận, ông Trump nói trong một bài đăng sáng thứ Ba, đồng thời vẫn để ngỏ khả năng tìm ra giải pháp, nói rằng “có lẽ điều gì đó tuyệt vời mang tính cách mạng có thể xảy ra.”
Trước đó, quan chức Iran Alireza Rahimi đã phát đi một thông điệp video kêu gọi “tất cả thanh niên, vận động viên, nghệ sĩ, sinh viên và sinh viên đại học cùng các giáo sư của họ” hãy tạo thành chuỗi người bao quanh các nhà máy điện.
Trong quá khứ, người dân Iran từng lập thành hàng rào người xung quanh các địa điểm hạt nhân vào những thời điểm căng thẳng leo thang với phương Tây. Một số hình ảnh người dân bao vây các nhà máy điện hạt nhân đã được truyền thông địa phương Iran đăng tải hôm thứ Ba, mặc dù không rõ hành động này phổ biến đến mức nào hoặc liệu những bức ảnh đó chỉ đơn thuần là những hành động thể hiện sự phản kháng ngắn ngủi được chính phủ khuyến khích hay không.
Tổng thống Masoud Pezeshkian đăng trên X rằng 14 triệu người Iran đã hưởng ứng các chiến dịch kêu gọi mọi người tình nguyện tham gia chiến đấu – và nói rằng ông sẽ tham gia cùng họ – trong khi một vị tướng thuộc lực lượng bán quân sự Vệ binh Cách mạng kêu gọi các bậc phụ huynh gửi con cái của họ đến làm nhiệm vụ tại các trạm kiểm soát.
Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Iran cảnh báo rằng Iran sẽ “cướp đoạt nguồn dầu khí của khu vực khỏi Mỹ và các đồng minh trong nhiều năm” và mở rộng các cuộc tấn công trên khắp vùng Vịnh nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa của mình.
Tại Tehran, không khí khá ảm đạm. Một giáo viên trẻ cho biết nhiều người phản đối hệ thống Hồi giáo của Iran đã hy vọng các cuộc tấn công của Trump sẽ nhanh chóng lật đổ nó.
Giờ đây, khi chiến tranh kéo dài, bà lo sợ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel sẽ gây ra hỗn loạn. “Nếu chúng ta không có internet, và nếu chúng ta không có điện, nước và khí đốt, chúng ta thực sự sẽ quay trở lại thời kỳ đồ đá, như Trump đã nói”, bà nói với hãng tin AP, yêu cầu giấu tên để đảm bảo an toàn cho bản thân.
Lời đe dọa của Trump làm dấy lên những cảnh báo về tội ác chiến tranh.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot đã cùng với nhiều tiếng nói quốc tế khác lên tiếng kêu gọi kiềm chế, khẳng định các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng “bị cấm theo luật chiến tranh và luật pháp quốc tế”.
“Điều đó chắc chắn sẽ châm ngòi cho một giai đoạn leo thang mới, của các cuộc trả đũa, kéo khu vực và nền kinh tế thế giới vào một vòng xoáy luẩn quẩn”, vị bộ trưởng nói trên kênh truyền hình France Info.
Theo người phát ngôn của ông, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres cũng cảnh báo Mỹ rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự bị cấm theo luật quốc tế.
Những vụ án như vậy nổi tiếng là khó truy tố, và Trump nói với các phóng viên rằng ông “hoàn toàn không” lo ngại về việc phạm tội ác chiến tranh.
Một loạt các cuộc không kích nhắm vào Iran, khiến nước này bắn phá Ả Rập Xê Út và Israel.
Một loạt các cuộc không kích dữ dội đã dội xuống Tehran, bao gồm cả các khu dân cư. Những cuộc tấn công tương tự trong quá khứ đã nhắm vào các quan chức chính phủ và an ninh Iran.
Quân đội Israel cho biết họ đã tấn công một cơ sở hóa dầu của Iran ở Shiraz, ngày thứ hai liên tiếp họ tấn công một cơ sở như vậy. Israel cũng đưa ra cảnh báo bằng tiếng Ba Tư, yêu cầu người dân Iran tránh đi tàu hỏa trong suốt cả ngày, có thể là tín hiệu báo trước về các cuộc tấn công dự định vào mạng lưới đường sắt.
Các quan chức Iran sau đó cho biết một cây cầu đường sắt, một nhà ga xe lửa và một cây cầu đường cao tốc nằm trong số các mục tiêu bị tấn công trong các cuộc không kích. Cả Hoa Kỳ và Israel đều không ngay lập tức nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công này.
Hiện chưa có thông tin chi tiết về các cuộc tấn công của Mỹ vào đảo Kharg. Trước đó trong cuộc chiến, lực lượng Mỹ đã tấn công các hệ thống phòng không, một trạm radar, một sân bay và một căn cứ tàu đệm khí tại đây, theo phân tích vệ tinh của Viện Nghiên cứu Chiến tranh và Dự án Các mối đe dọa trọng yếu của Viện Doanh nghiệp Mỹ.
Ả Rập Xê Út cho biết họ đã đánh chặn 7 tên lửa đạn đạo và 4 máy bay không người lái do Iran phóng.
Ả Rập Xê Út đã tạm thời đóng cửa cầu King Fahd, tuyến đường bộ duy nhất nối liền Bahrain, nơi đóng quân của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ, với bán đảo Ả Rập. Iran cũng đã bắn vào Israel.
Hơn 1.900 người đã thiệt mạng ở Iran kể từ khi chiến tranh bắt đầu, nhưng chính phủ đã không cập nhật con số thương vong trong nhiều ngày.
Tại Lebanon, nơi Israel đang chiến đấu chống lại các phiến quân Hezbollah được Iran hậu thuẫn, hơn 1.400 người đã thiệt mạng và hơn 1 triệu người phải di tản. Mười một binh sĩ Israel đã tử vong tại đây.
Tại các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh và khu Bờ Tây bị chiếm đóng, hơn hai chục người đã thiệt mạng, trong khi Israel ghi nhận 23 người chết và 13 binh sĩ Mỹ tử vong.
Siết chặt eo biển Hormuz
Iran đã phong tỏa hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển sau khi Israel và Mỹ tấn công vào ngày 28 tháng 2, khởi đầu cuộc chiến. Sự kìm kẹp đó và các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng vùng Vịnh Ả Rập đã đẩy giá dầu tăng vọt, làm tăng giá xăng, thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác trên diện rộng, không chỉ riêng khu vực Trung Đông.
Trong phiên giao dịch giao ngay hôm thứ Ba, dầu Brent, tiêu chuẩn quốc tế, đã ở mức trên 108 đô la một thùng, tăng khoảng 50% kể từ khi bắt đầu chiến tranh.
Hôm thứ Hai, Tehran đã bác bỏ đề xuất ngừng bắn 45 ngày và tuyên bố muốn chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn. Nhưng khi thời hạn chót do ông Trump đặt ra đến gần vào thứ Ba, một quan chức cho biết các cuộc liên lạc gián tiếp giữa Hoa Kỳ và Iran vẫn đang diễn ra. Quan chức này cho biết các nhà trung gian hòa giải từ Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ “đang chạy đua với thời gian” để đạt được thỏa hiệp trước thời hạn.
Ông cho biết Iran đã liên kết việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz với việc nới lỏng các lệnh trừng phạt, và Mỹ sẵn sàng nới lỏng một số lệnh trừng phạt, đặc biệt là đối với lĩnh vực dầu mỏ của Iran, một phần để ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Vị quan chức này phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về các hoạt động ngoại giao đang diễn ra.
Ny (Theo AP)
