Một tòa phúc thẩm liên bang Hoa Kỳ đã mở đường để luật của bang Louisiana yêu cầu treo các bảng Mười Điều Răn cỡ lớn trong các lớp học trường công được thực thi.
Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 5 bỏ phiếu 12–6 để dỡ bỏ lệnh ngăn chặn mà một tòa cấp dưới áp đặt từ năm 2024. Trong phán quyết công bố hôm thứ Sáu, tòa cho rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận về tính hợp hiến của đạo luật.
Một phần lý do là hiện chưa rõ các trường sẽ trưng bày văn bản tôn giáo này nổi bật đến mức nào, giáo viên có đề cập Mười Điều Răn trong giờ học hay không, hoặc liệu các văn bản khác như Hiệp ước Mayflower hay Tuyên ngôn Độc lập có được treo kèm hay không, theo ý kiến của phe đa số.
Thiếu những chi tiết đó, hội đồng thẩm phán cho rằng chưa có đủ dữ kiện để cân nhắc các vấn đề liên quan đến Tu chính án Thứ Nhất. Nói cách khác, chưa đủ cơ sở thực tế để “cho phép tòa án đưa ra phán đoán tư pháp thay vì suy đoán,” phán quyết nêu rõ.
Trong ý kiến đồng thuận, Thẩm phán James Ho — người được Tổng thống Cộng hòa Donald Trump bổ nhiệm — viết rằng đạo luật “không chỉ hợp hiến mà còn khẳng định những truyền thống cao cả và đáng trân trọng nhất của quốc gia.”
Sáu thẩm phán bỏ phiếu chống đã đưa ra nhiều ý kiến phản đối, trong đó một số cho rằng đạo luật khiến trẻ em tiếp xúc với tôn giáo do nhà nước bảo trợ tại nơi các em bắt buộc phải có mặt, tạo ra gánh nặng hiến định rõ ràng.
Thẩm phán James L. Dennis, người được Tổng thống Dân chủ Bill Clinton bổ nhiệm, viết rằng đạo luật “chính là kiểu thiết lập tôn giáo mà các nhà lập hiến đã lường trước và tìm cách ngăn chặn.”
Phán quyết này xuất phát từ việc tòa quyết định xét xử lại vụ việc với toàn thể thẩm phán, sau khi ba thẩm phán trước đó phán quyết hồi tháng Sáu rằng luật Louisiana là vi hiến. Sự đảo chiều đến từ một trong những tòa phúc thẩm bảo thủ nhất nước Mỹ — nơi thường đưa các chính sách của đảng Cộng hòa tiến gần hơn tới Tối cao Pháp viện.
Thống đốc Cộng hòa Jeff Landry hoan nghênh phán quyết hôm thứ Sáu, tuyên bố: “Lẽ thường đang trở lại!”
ACLU Louisiana, một trong các tổ chức đại diện cho nguyên đơn, cho biết sẽ khảo sát mọi con đường pháp lý để tiếp tục đấu tranh chống lại đạo luật.
Arkansas có luật tương tự đang bị thách thức tại tòa liên bang. Texas đã cho luật tương tự có hiệu lực từ ngày 1/9, đánh dấu nỗ lực rộng nhất toàn quốc nhằm treo Mười Điều Răn trong các trường công.
Một số học khu ở Texas bị cấm treo sau khi thẩm phán liên bang ban hành lệnh cấm tạm thời trong hai vụ kiện, nhưng tại nhiều lớp học trên toàn bang, các bảng này đã được treo, do học khu tự chi trả in ấn hoặc nhận tài trợ.
Những đạo luật này nằm trong làn sóng thúc đẩy của đảng Cộng hòa — trong đó có Trump — nhằm đưa yếu tố tôn giáo vào lớp học trường công. Phe phản đối cho rằng điều này vi phạm nguyên tắc tách biệt giữa nhà thờ và nhà nước, trong khi phe ủng hộ lập luận rằng Mười Điều Răn mang giá trị lịch sử và là một phần nền tảng của luật pháp Mỹ.
Joseph Davis, luật sư đại diện bang Louisiana, ca ngợi phán quyết vì đã bảo vệ “truyền thống lâu đời của nước Mỹ trong việc thừa nhận đức tin nơi không gian công cộng.”
Các gia đình thuộc nhiều tôn giáo khác nhau — gồm Kitô giáo, Do Thái giáo và Ấn Độ giáo — đã khởi kiện, cùng với giáo sĩ và các gia đình không theo tôn giáo.
Freedom From Religion Foundation, một tổ chức khác tham gia vụ kiện, gọi phán quyết là “cực kỳ đáng thất vọng” và cho rằng đạo luật sẽ buộc các gia đình “chơi trò đập chuột hiến pháp,” tức phải lần lượt kiện từng học khu về cách trưng bày.
Tổng chưởng lý Louisiana Liz Murrill cho biết sau phán quyết, bà đã gửi cho các trường một số mẫu bảng đúng chuẩn theo yêu cầu của luật.
Năm 1980, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ phán quyết một luật tương tự của Kentucky vi phạm Điều khoản Thiết lập Tôn giáo của Hiến pháp, vốn quy định Quốc hội không được “ban hành luật nhằm thiết lập tôn giáo.” Tòa khi đó kết luận luật không có mục đích thế tục, mà thuần túy phục vụ mục đích tôn giáo.
Đến năm 2005, Tối cao Pháp viện tiếp tục cho rằng việc trưng bày Mười Điều Răn tại hai tòa án ở Kentucky là vi hiến. Tuy nhiên, cùng lúc, tòa giữ nguyên một bia Mười Điều Răn đặt tại khuôn viên Điện Capitol bang Texas ở Austin.
Nguồn AP
