Quy trình thi hành án tử hình bằng phương thức tiêm thuốc độc tại Việt Nam sẽ được áp dụng theo Nghị định số 203/2026/NĐ-CP vừa được nhà cầm quyền ban hành. Những quy định mới liên quan đến ba liều thuốc, quyền cuối cùng của tử tù cùng trách nhiệm của các cơ quan hữu trách đang thu hút nhiều sự chú ý và tiếp tục làm dấy lên những cuộc tranh luận về công lý và quyền con người…
Ngày 11/6/2026, nhà cầm quyền Việt Nam đã ban hành Nghị định số 203/2026/NĐ-CP quy định về việc thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc. Văn kiện này do Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc ký thay Thủ tướng và sẽ chính thức có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2026, thay thế Nghị định số 43/2020/NĐ-CP được ban hành trước đó. Theo quy định mới, toàn bộ tiến trình thi hành án tử hình bằng phương thức tiêm thuốc độc được quy định chặt chẽ hơn, từ khâu chuẩn bị thuốc men, trang thiết bị, trách nhiệm của các cơ quan liên hệ cho đến chế độ dành cho lực lượng tham gia thi hành án. Thuốc được sử dụng gồm ba loại: thuốc gây mất tri giác, thuốc làm tê liệt hệ vận động và thuốc làm tim ngừng đập. Mỗi tử tù sẽ được chuẩn bị ba liều thuốc, trong đó có hai liều dự phòng.
Tiến trình thi hành bắt đầu bằng việc Hội đồng thi hành án tử hình kiểm tra, tháo niêm phong thuốc và lập biên bản theo quy định. Người bị thi hành án được cố định trên giường trong tư thế nằm ngửa để bảo đảm sự lưu thông của máu. Sau khi xác định tĩnh mạch, nhân viên thi hành án sẽ tiến hành tiêm theo trình tự đã được quy định sẵn. Nếu sau 10 phút kể từ khi hoàn tất liều đầu tiên mà người bị thi hành án vẫn chưa tử vong, Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình sẽ ra lệnh sử dụng liều thứ hai. Trong trường hợp tương tự, liều thứ ba sẽ được sử dụng. Nếu đã dùng hết cả ba liều mà người bị thi hành án vẫn chưa chết, việc thi hành sẽ phải tạm ngưng để Chủ tịch Hội đồng quyết định bước tiếp theo.
Nghị định cũng quy định những người tham gia Đội thi hành án tử hình sẽ được hưởng khoản bồi dưỡng tương đương ba lần mức lương căn bản cho mỗi trường hợp thi hành án và được nghỉ dưỡng sức 10 ngày theo chế độ áp dụng đối với lực lượng công an và quân đội. Những lực lượng phối hợp khác được hưởng mức bồi dưỡng bằng phân nửa mức lương căn bản.
Điều đáng chú ý là quy định mới vẫn duy trì quyền cuối cùng dành cho người bị kết án tử hình. Trước giờ thi hành án, họ được hưởng chế độ ăn uống tốt hơn ngày thường, được viết thư hoặc ghi âm lời nhắn gởi lại cho gia đình. Toàn bộ tài sản, giấy tờ và vật dụng cá nhân của người đã bị thi hành án sẽ được trao lại cho thân nhân hoặc người đại diện hợp pháp theo quy định của pháp luật hiện hành.
Việc ban hành Nghị định số 203/2026/NĐ-CP được xem là bước đi nhằm cụ thể hóa Luật Thi hành án hình sự năm 2025 và hoàn chỉnh cơ sở pháp lý cho công tác thi hành án đặc biệt này. Trước đó, Bộ Công an đã đứng ra chủ trì việc soạn thảo và lấy ý kiến trong khoảng thời gian từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 năm 2026.
Tuy nhiên, sự ra đời của nghị định mới cũng tiếp tục làm bùng lên nhiều cuộc tranh luận. Những người ủng hộ cho rằng đây là bước hoàn chỉnh về mặt pháp lý nhằm bảo đảm tính thống nhất, hạn chế sai sót và giảm thiểu những đau đớn không cần thiết trong quá trình thi hành án. Trái lại, nhiều ý kiến cho rằng, cho dù quy trình có được tiêu chuẩn hóa đến đâu thì án tử hình vẫn là một chủ đề gây tranh cãi trên phạm vi toàn cầu, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia đã thu hẹp hoặc bãi bỏ hình phạt cao nhất này.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định phải chuẩn bị tới ba liều thuốc dự phòng đã phản ánh sự thận trọng của cơ quan quản lý, nhưng đồng thời cũng cho thấy tính phức tạp của việc thi hành án bằng phương thức tiêm thuốc độc. Điều đó phần nào cho thấy rằng, ngay cả khi kỹ thuật và quy trình được hoàn chỉnh hơn, việc tước đi sinh mạng của một con người vẫn luôn là một vấn đề hết sức nhạy cảm, đòi hỏi sự giám sát nghiêm ngặt và trách nhiệm pháp lý ở mức cao nhất từ phía nhà nước.
Sau cùng, Nghị định số 203/2026/NĐ-CP không làm thay đổi bản chất của án tử hình mà chủ yếu chỉ điều chỉnh phương thức thi hành. Những tranh luận về việc nên tiếp tục duy trì hay từng bước thu hẹp hình phạt cao nhất này có lẽ sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới, không riêng tại Việt Nam mà trên khắp thế giới.
Bởi phía sau những điều khoản pháp lý khô khan, đây vẫn là câu chuyện liên quan đến công lý, quyền con người và giới hạn của quyền lực nhà nước trong việc quyết định sinh mạng của một cá nhân. Những quy trình ngày càng chi tiết có thể làm cho việc thi hành án trở nên bài bản hơn về mặt thủ tục, nhưng chúng không thể xóa đi câu hỏi căn bản vốn đã gây tranh cãi suốt nhiều thế hệ: liệu bất cứ chính quyền nào có nên nắm trong tay quyền lực tối hậu đối với sự sống và cái chết của một con người hay không.
NGƯỜI QUAN SÁT
