Hàng loạt quyết định lớn về đường sắt, đường sá và việc tổ chức đô thị đang được đặt lên bàn Quốc hội Việt Nam. Đằng sau những con số lên tới hàng trăm ngàn tỷ đồng là một câu hỏi không thể né tránh: đầu tư càng lớn có đồng nghĩa với hiệu quả càng lớn hay không, và sau cùng người dân sẽ được hưởng lợi gì từ những công trình khổng lồ ấy?…
Trong những ngày giữa tháng 8/2026, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam liên tiếp xem xét một loạt quyết định có thể tác động rất lớn tới diện mạo hạ tầng và không gian phát triển của Việt Nam. Nổi bật là dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô và các đề án thành lập thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương. Đây không chỉ là những công trình xây dựng hay chuyện điều chỉnh địa giới hành chánh, mà còn là bài toán về tiền bạc, đất đai, dân cư và hiệu quả phát triển trong nhiều thập niên tới.
Trước đó, ngày 16/7/2026, dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô và điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Tại phiên họp này, các cơ quan thẩm tra yêu cầu rà soát thật kỹ hướng tuyến, vị trí nhà ga, khả năng nối kết với hệ thống đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, cảng biển, cảng cạn và các trung tâm hậu cần. Đối với Vành đai 5, những vấn đề về chia từng giai đoạn đầu tư, quy mô của từng đoạn đường, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng cân đối nguồn vốn cũng được đưa ra bàn thảo.
Đến ngày 12/8, Quốc hội Việt Nam khóa XVI tiếp tục thảo luận tại hội trường về cả ba nhóm vấn đề nói trên. Với đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đây là công trình có tầm quan trọng chiến lược, nối vùng Tây Bắc với Hà Nội và Hải Phòng, đồng thời hướng tới việc nối kết vận tải quốc tế với Trung Quốc. Theo chủ trương được Quốc hội thông qua năm 2025, tuyến đường chính dài khoảng 390,9 cây số, cộng thêm khoảng 27,9 cây số tuyến nhánh, đi qua nhiều địa phương và nối với khu vực cảng Lạch Huyện.
Điều đáng chú ý lần này là Chính phủ Việt Nam trình điều chỉnh chủ trương đầu tư. Trước đó, ngày 26/6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký quyết định thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước đối với báo cáo nghiên cứu tiền khả thi điều chỉnh dự án. Chính phủ yêu cầu rà soát thật kỹ tổng mức đầu tư, đơn giá, định mức, nguyên nhân phát sinh thêm chi phí, hiệu quả đầu tư và khả năng cân đối các nguồn vốn.
Nếu đường sắt là trục nối kết vùng Tây Bắc theo hướng xuống biển, thì Vành đai 5 lại mang một ý nghĩa khác: mở rộng không gian giao thông chung quanh Vùng Thủ đô và tăng cường sự nối kết giữa Hà Nội với các địa phương lân cận. Tại phiên thảo luận ngày 12/8, con số vốn đầu tư dự kiến lên tới hơn 288.000 tỷ đồng khiến dự án đặc biệt được chú ý. Đây là một quy mô vốn hết sức lớn, đồng nghĩa với việc bài toán hiệu quả đầu tư, giải tỏa và đền bù mặt bằng cũng như nguồn vốn không thể xem nhẹ.
Câu hỏi quan trọng ở đây là: một con đường lớn có thể tạo ra bao nhiêu giá trị mới, thay vì chỉ tạo thêm bao nhiêu cây số đường? Nếu giao thông được mở rộng nhưng kỹ nghệ, ngành hậu cần, đô thị và dịch vụ không phát triển tương xứng, một phần nguồn lực khổng lồ có nguy cơ bị “chôn” vào hạ tầng. Ngược lại, nếu được quy hoạch tốt, Vành đai 5 có thể trở thành một vòng nối kết kinh tế mới, giảm bớt áp lực cho khu vực trung tâm Hà Nội và mở thêm không gian phát triển cho các tỉnh trong vùng. Vì vậy, vấn đề không nằm đơn giản ở chuyện “làm hay không làm”, mà là phải làm thế nào để mỗi đồng vốn bỏ ra tạo được nhiều giá trị nhất.
Cùng lúc đó, chuyện tổ chức lại không gian đô thị cũng đang được thúc đẩy nhanh chóng. Trung ương đã thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, giao Chính phủ hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.
Đáng chú ý, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không đơn thuần là đổi tên hay nâng cấp địa vị hành chánh. Chính các cơ quan Trung ương cũng yêu cầu phải đánh giá kỹ về hạ tầng, nguồn lực, phí tổn vận hành, khả năng quản trị và tác động đối với người dân. Mục tiêu sau cùng là hình thành những trung tâm tăng trưởng mới và tạo sức lan tỏa cho cả vùng.
NGƯỜI QUAN SÁT
