Số vụ khiếu kiện đông người được ghi nhận trong năm 2026 đã giảm, nhưng Quốc hội Việt Nam vẫn yêu cầu Chính phủ phải chủ động theo dõi tình hình, ngăn ngừa những vụ việc phức tạp và hạn chế tình trạng người dân kéo đến các cơ quan Trung ương để khiếu nại. Đằng sau lời kêu gọi ấy là một câu hỏi đáng suy nghĩ: nhà cầm quyền thật sự muốn giải quyết tận gốc những bất công, hay đang lo ngại trước khả năng người dân cùng nhau đứng lên phản đối những chính sách gây thiệt thòi cho họ?…
Sáng ngày 11 tháng 11 năm 2026, Quốc hội Việt Nam nghe phúc trình về công tác tiếp dân, giải quyết đơn thư và việc giám sát các cơ quan hữu trách trong quá trình cứu xét khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội trong năm 2026. Bà Lê Thị Nga, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình bày bản phúc trình, cho biết số lượt công dân đến khiếu nại, số đoàn đông người và số đơn thư gửi đến các cơ quan Quốc hội đều giảm so với năm 2025.
Tuy nhiên, đằng sau những con số giảm sút ấy, tình hình khiếu kiện tại một số địa phương vẫn được đánh giá là có khả năng diễn biến phức tạp. Đặc biệt là tại những nơi có nhiều công trình, dự án lớn, liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường và tái định cư; tình trạng quản lý đất đai tại các nông trường, lâm trường ở Tây Nguyên; cùng những tranh chấp phát sinh từ hoạt động khai thác tài nguyên và khoáng sản.
Theo bản phúc trình, trong năm 2026, các cơ quan Quốc hội và các đoàn đại biểu Quốc hội đã tiếp 3.478 lượt công dân, liên quan đến 3.081 vụ việc, cùng 104 lượt đoàn đông người. So với năm 2025, số lượt công dân giảm 1.514, số vụ việc giảm 1.392 và số đoàn đông người giảm 199. Trong thời gian này, các cơ quan Quốc hội đã chuyển 586 văn bản đến những cơ quan có thẩm quyền để cứu xét, hướng dẫn bằng văn bản đối với 295 vụ việc và trực tiếp giải thích, vận động 2.200 lượt công dân chấp hành các bản án, quyết định đã được ban hành về việc giải quyết khiếu nại.
Về đơn thư, tổng số đơn công dân gửi đến các cơ quan Quốc hội và các đoàn đại biểu Quốc hội là 26.915 đơn, giảm 3.390 đơn so với năm trước. Trong số 12.491 đơn hội đủ điều kiện cứu xét, các cơ quan đã chuyển 2.878 đơn đến những nơi có thẩm quyền, hướng dẫn hoặc trả lời 972 đơn và tiếp tục nghiên cứu 87 đơn. Công tác đôn đốc, theo dõi và giám sát việc giải quyết được thực hiện đối với 66 vụ việc. Những con số này cho thấy khối lượng đơn thư vẫn còn rất lớn, dù số lượng đã giảm so với năm 2025.
Đáng chú ý, các bộ, ngành, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân và chính quyền địa phương đã tiếp nhận 561 vụ việc do các cơ quan Quốc hội chuyển đến. Tính đến thời điểm lập phúc trình, 373 vụ đã được giải quyết hoặc có văn bản trả lời, đạt tỷ lệ 66,5%; còn 188 vụ vẫn đang được cứu xét. Trong đó, các bộ, ngành và ủy ban nhân dân địa phương giải quyết 87 trong tổng số 149 vụ; hệ thống tòa án giải quyết 208 trong số 286 vụ; còn Viện Kiểm sát giải quyết 78 trong số 126 vụ. Như vậy, vẫn còn một số lượng đáng kể những vụ việc chưa có kết quả sau khi được chuyển đến các cơ quan hữu trách.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết các cơ quan đã rà soát và giải quyết 226 vụ việc phức tạp, có đông người tham gia khiếu kiện. Đồng thời, các cơ quan cũng chủ động xử lý những vụ việc khác thuộc thẩm quyền, với mục tiêu hạn chế tình trạng công dân tập trung đông người, khiếu kiện vượt cấp lên Trung ương và ngăn ngừa sự xuất hiện của những điểm nóng liên quan đến khiếu nại, tố cáo. Trong số 58 vụ việc được đề cập trong các bản phúc trình dân nguyện hằng tháng của năm 2026, có 32 vụ đã được giải quyết hoặc trả lời, trong khi 26 vụ vẫn đang được xem xét.
Từ những kết quả này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kiến nghị Chính phủ Việt Nam tăng cường việc quản trị nhà nước, thanh tra công vụ và chủ động theo dõi tình hình tại những địa phương đang xảy ra hoặc có nguy cơ phát sinh các vụ khiếu kiện đông người, phức tạp. Chính phủ Việt Nam được yêu cầu phối hợp và đôn đốc chính quyền địa phương giải quyết dứt điểm những vụ khiếu kiện đông người, vượt cấp, đồng thời rà soát các vụ việc tồn đọng kéo dài. Bộ Công an Việt Nam tiếp tục chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ và công an địa phương phòng chống tội phạm từ sớm, từ xa, bảo đảm việc điều tra và truy tố đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm, cũng không kết án oan người vô tội. Chủ tịch ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được yêu cầu nâng cao trách nhiệm tiếp dân và giải quyết khiếu nại ngay tại địa phương, nơi phát sinh sự việc.
Tuy nhiên, đằng sau những lời kêu gọi chủ động theo dõi tình hình và xử lý các vụ khiếu kiện đông người là một vấn đề chính trị đáng quan tâm: phải chăng nhà cầm quyền chỉ muốn giải quyết những tranh chấp phát sinh, hay còn lo ngại trước khả năng người dân tập hợp lại để phản đối những chính sách mà họ cho là bất công? Đây là câu hỏi cần được nhìn nhận nghiêm túc, bởi khiếu kiện đông người không tự nhiên xuất hiện. Đằng sau mỗi đoàn người kéo đến cơ quan công quyền thường là những quyền lợi bị ảnh hưởng, những tranh chấp chưa được giải quyết hoặc những lời kêu cứu mà người trong cuộc cho rằng đã không được lắng nghe.
Khi hàng ngàn vụ khiếu kiện liên quan đến đất đai, tiền bồi thường, việc tái định cư và những quyền lợi thiết thân vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng, việc người dân tìm đến các cơ quan Trung ương không thể chỉ được xem như một vấn đề an ninh và trật tự công cộng. Đó còn có thể là dấu hiệu cho thấy lòng tin của người dân đối với cơ chế giải quyết khiếu nại tại địa phương đã bị tổn thương. Nếu nhà cầm quyền chỉ chú trọng hạn chế đám đông, ngăn chặn việc khiếu kiện vượt cấp mà không giải quyết đến nơi đến chốn những bất bình, thì số lượt người tập trung giảm xuống chưa chắc đã có nghĩa là xã hội thật sự ổn định.
Một chính quyền có trách nhiệm cần hiểu rằng người dân không tự nhiên tập trung đông người chỉ vì muốn gây rối. Trong nhiều trường hợp, họ tìm đến hình thức khiếu kiện tập thể sau khi những nỗ lực đối thoại, gửi đơn và yêu cầu giải quyết tại địa phương không đem lại kết quả. Khi những cánh cửa thông thường không mở ra được một lối thoát, việc người dân tìm đến cấp cao hơn có thể là cách cuối cùng để đòi hỏi quyền lợi chính đáng. Quyền khiếu nại, tố cáo và quyền bày tỏ sự bất bình phải được tôn trọng, thay vì mặc nhiên bị xem là một nguy cơ cần kiểm soát.
Điều đáng quan tâm là ranh giới giữa việc giữ gìn trật tự công cộng và việc hạn chế quyền của công dân. Nhà nước có trách nhiệm ngăn chặn bạo lực, bảo vệ an toàn cho mọi người và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật. Nhưng trách nhiệm ấy không thể trở thành lý do để gây khó khăn cho những người dân đang tìm cách đòi lại quyền lợi hợp pháp của mình. Muốn chấm dứt khiếu kiện kéo dài, điều cần thiết không phải chỉ là vận động người dân trở về địa phương, mà còn phải công khai hồ sơ, giải thích rõ căn cứ pháp lý, xác định trách nhiệm của viên chức liên hệ và bồi thường công bằng khi có sai phạm.
NGƯỜI QUAN SÁT
