Quốc hội Việt Nam tiếp tục biểu quyết thông qua nhiều đạo luật quan trọng, đồng thời bàn thảo về Formosa Hà Tĩnh, các dự án BOT điện cùng nhiều vấn đề kinh tế và xã hội. Thế nhưng, giữa hàng loạt quyết định được đưa ra tại nghị trường, điều mà dân chúng quan tâm hơn cả vẫn là: những thay đổi ấy có thật sự đem lại công bằng, minh bạch và giúp đời sống người dân khá hơn, hay rốt cuộc vẫn chỉ là những lời hứa được đưa ra trong phòng họp?…
Ngày 13/11/2026, Quốc hội Việt Nam tiếp tục kỳ họp thứ hai, khóa XVI, với hàng loạt dự luật và những vấn đề kinh tế, tài chánh đáng chú ý. Từ việc sửa đổi Luật Chứng khoán, các điều khoản về thương mại, cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu thụ, cho đến chuyện giải quyết những trở ngại của Formosa Hà Tĩnh và các dự án BOT điện, nghị trường đang bàn đến nhiều quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế và đời sống dân chúng. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không phải chỉ là có bao nhiêu đạo luật được thông qua, mà còn là việc thi hành ra sao, ai phải đứng ra giải thích và chịu trách nhiệm, cũng như quyền lực sẽ được kiểm soát bằng cách nào sau khi những quyết định ấy có hiệu lực.
Trong phiên họp buổi sáng 13/11, Quốc hội chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ túc một số điều của Luật Chứng khoán, với 463 trong tổng số 464 đại biểu hiện diện bỏ phiếu thuận. Bà Nguyễn Thị Hồng, Phó Chủ tịch Quốc hội, điều khiển phiên biểu quyết và công bố kết quả. Đạo luật gồm ba điều khoản, dự trù bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Cũng trong buổi sáng, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ túc một số điều của Luật Đo lường và nghị quyết về việc quyết toán ngân sách quốc gia năm 2025. Đây là những vấn đề quan trọng, liên quan đến việc kiểm soát thị trường, hoạt động đầu tư và cách sử dụng tiền bạc của quốc gia.
Một vấn đề đáng chú ý khác là việc cùng lúc sửa đổi bốn đạo luật thuộc lãnh vực thương mại, gồm Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu thụ. Theo chương trình nghị sự, các nội dung này được đưa ra biểu quyết trong ngày 13/11. Những thay đổi trong luật lệ thương mại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các công ty, việc xuất cảng và nhập cảng, sự cạnh tranh trên thị trường cũng như quyền lợi của hàng triệu người tiêu thụ. Câu hỏi được đặt ra là những sửa đổi này có thật sự tạo nên một môi trường kinh doanh công khai, bình đẳng hay không, hay chỉ làm nảy sinh thêm những thủ tục hành chánh mà giới kinh doanh lại phải tìm cách đối phó.
Đáng chú ý hơn cả là việc Quốc hội Việt Nam dành thời giờ bàn về cách giải quyết những vướng mắc của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh. Bộ trưởng Bộ Tài chính, thay mặt Thủ tướng Chính phủ, trình bày phương án giải quyết; Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày bản phúc trình thẩm tra. Đây là công ty từng gây ra thảm họa môi trường biển miền Trung năm 2016, khiến đời sống của hàng loạt ngư dân và các cộng đồng ven biển bị đảo lộn nghiêm trọng. Vì vậy, bất cứ quyết định nào liên quan đến Formosa cũng không thể chỉ được xem là chuyện tháo gỡ khó khăn cho một công ty. Vấn đề còn liên quan đến trách nhiệm đối với môi trường, quyền lợi của dân chúng và những lời cam kết bồi thường, khắc phục hậu quả sau thảm họa.
Quốc hội cũng bàn đến phương án giải quyết vấn đề thuế đối với các công ty thực hiện dự án BOT điện có bảo lãnh và cam kết của Chính phủ về thuế, cùng những sửa đổi đối với Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và Luật Bưu chính. Trong phiên họp buổi chiều, các đại biểu tiếp tục thảo luận về Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm trong giai đoạn 2026–2035, cũng như việc điều chỉnh ranh giới hành chánh giữa Hà Nội và Phú Thọ. Những vấn đề được đưa ra bàn thảo cho thấy phạm vi điều hành của nhà nước ngày càng bao trùm nhiều lãnh vực, từ tài chánh, thương mại cho đến an ninh và tổ chức bộ máy chính quyền.
Tuy nhiên, có một câu hỏi không thể làm ngơ: Quốc hội Việt Nam có thật sự chu toàn nhiệm vụ giám sát quyền lực, hay phần lớn vẫn chỉ chú trọng việc biểu quyết thông qua những đề nghị do ngành hành pháp đưa ra? Những kết quả biểu quyết với số phiếu thuận gần như tuyệt đối có thể được xem là dấu hiệu đồng thuận, nhưng cũng khiến công chúng thắc mắc về mức độ tranh luận độc lập và sự phản biện thực chất trong lúc soạn thảo chính sách.
Một đạo luật được thông qua mau lẹ chưa chắc đã là một đạo luật tốt. Điều dân chúng cần không phải những bản phúc trình thành tích hay những lời quả quyết về hiệu năng điều hành, mà là một hệ thống luật pháp công bằng, minh bạch, bảo vệ quyền lợi công dân và buộc những người nắm quyền phải chịu trách nhiệm khi gây ra sai phạm. Đặc biệt, trong những vụ việc như Formosa, sự công bằng không thể chỉ được cân nhắc bằng khả năng tháo gỡ khó khăn cho một công ty, mà phải được nhìn vào mức độ bảo vệ môi trường, quyền lợi của ngư dân và những cộng đồng từng phải gánh chịu hậu quả.
Sau cùng, thước đo đích thực của một kỳ họp Quốc hội không nằm ở số lượng đạo luật được biểu quyết thông qua, mà ở chỗ những đạo luật ấy có giúp dân chúng sống khá hơn, giới kinh doanh làm ăn ngay thẳng và minh bạch hơn, cũng như quyền lực nhà nước được kiểm soát nghiêm ngặt hơn hay không. Nếu những vấn đề căn bản như trách nhiệm giải trình, sự giám sát độc lập và việc bảo vệ quyền lợi người dân vẫn chưa được giải quyết, thì dù luật pháp có liên tục được sửa đổi, điều đó cũng khó có thể trở thành bằng chứng thuyết phục cho thấy guồng máy cai trị đang hoạt động hữu hiệu.
NGƯỜI QUAN SÁT
