Giới lãnh đạo Quốc hội Việt Nam đồng loạt lên tiếng chỉ trích tình trạng chậm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật và yêu cầu phải từ bỏ lối suy nghĩ “không quản nổi thì cấm”. Những phát biểu thẳng thắn này một lần nữa cho thấy các điểm nghẽn kéo dài trong công tác xây dựng luật pháp tại Việt Nam …
Ngày 16 tháng 6 năm 2026, tại trụ sở Quốc hội CSVN ở Hà Nội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức hội nghị triển khai Định hướng lập pháp cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Tại hội nghị này, hàng loạt phát biểu của các vị lãnh đạo của cơ quan này đã thu hút sự chú ý của dư luận , khi đề cập trực tiếp đến những tồn đọng kéo dài trong việc xây dựng luật pháp và ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật.
Phát biểu tổng kết hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nghiêm khắc phê bình tình trạng chậm ban hành các văn bản quy định chi tiết để thi hành luật. Ông cho biết đây không phải là vấn đề mới mà đã tồn tại qua nhiều nhiệm kỳ, làm giảm hiệu quả của công tác lập pháp và ảnh hưởng trực tiếp đến việc áp dụng các chính sách vào thực tế. Ông Mẫn nhấn mạnh không thể để xảy ra tình trạng luật đã được Quốc hội thông qua nhưng các nghị định và thông tư hướng dẫn lại ban hành chậm trễ hoặc không phù hợp với tinh thần của đạo luật. Ông yêu cầu phải chấm dứt tình trạng “luật một đàng, nghị định một nẻo, thông tư một kiểu”.
Theo ông Trần Thanh Mẫn, nhiều dự luật trong các nhiệm kỳ vừa qua đã phải xin dời thời hạn trình Quốc hội xem xét vì việc chuẩn bị chậm tiến độ. Ông nêu ra một số trường hợp như Luật Đất đai, Luật Khám bệnh và Chữa bệnh, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quy hoạch cùng Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Bên cạnh đó, người đứng đầu Quốc hội cũng phê bình việc một số bộ và cơ quan vắng mặt tại hội nghị quan trọng liên quan đến công tác lập pháp, cho rằng đây là biểu hiện của sự thiếu tinh thần trách nhiệm đối với nhiệm vụ hoàn chỉnh hệ thống luật pháp.
Ông này yêu cầu phải thay đổi cách làm, chuyển từ tình trạng bị động chạy theo thực tế sang chủ động dẫn dắt bằng luật pháp. Theo ông Mẫn, bộ máy có thể đã được sắp xếp lại, nhưng nếu lối suy nghĩ và phương thức làm việc vẫn không thay đổi thì hiệu quả cũng khó được cải thiện. Trách nhiệm cần phải được quy định rõ ràng để tránh tình trạng công việc đình trệ mà không ai đứng ra nhận trách nhiệm.
Cũng tại hội nghị sáng ngày 16 tháng 6, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tận gốc cách xây dựng luật pháp. Ông khẳng định việc xây dựng luật pháp phải được xem là “đột phá của mọi đột phá”, đồng thời dứt khoát từ bỏ lối suy nghĩ “không quản nổi thì cấm”. Theo ông, một nền hành chánh hiện đại không thể dựa vào những biện pháp cấm đoán đơn thuần mà cần chuyển từ cơ chế kiểm soát trước sang chấp nhận những rủi ro có giới hạn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự sáng tạo và phát triển.
Ông Nguyễn Khắc Định cho rằng lối quản lý cũ đã khiến nhiều quy định trở nên cứng nhắc, tạo ra những rào cản không cần thiết đối với người dân và giới doanh nghiệp. Việc xây dựng luật pháp cần chuyển từ tư duy quản lý sang tinh thần phục vụ và kiến tạo phát triển, lấy quyền lợi quốc gia, quyền lợi của người dân và giới doanh nghiệp làm trọng tâm.
Những phát biểu thẳng thắn của giới lãnh đạo Quốc hội cho thấy chính cơ quan lập pháp cũng nhìn nhận rõ những điểm nghẽn trong hệ thống luật pháp tại Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là những lời chỉ trích và yêu cầu đổi mới ấy đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua nhưng tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” vẫn chưa được giải quyết tận gốc. Trên thực tế, không ít đạo luật được thông qua với kỳ vọng tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế nhưng lại bị vô hiệu hóa một phần do sự chậm trễ của các văn bản cấp dưới.
Mặt khác, lời kêu gọi từ bỏ lối suy nghĩ “không quản nổi thì cấm” cũng phản ánh một thực trạng đáng để suy nghĩ. Trong nhiều năm qua, việc điều hành xã hội bằng các mệnh lệnh hành chánh và cơ chế xin – cho đã hình thành một thói quen quản trị nặng về kiểm soát. Khi đối diện với những lĩnh vực mới hoặc những vấn đề khó điều hành, phản ứng quen thuộc thường là siết chặt hoặc cấm đoán thay vì xây dựng một khuôn khổ luật pháp thích hợp.
Bởi vậy, thách thức lớn nhất không nằm ở việc đưa ra các khẩu hiệu hay thông điệp mới, mà nằm ở khả năng biến những tuyên bố đó thành hành động cụ thể. Nếu trách nhiệm của từng bộ, từng cơ quan và từng cá nhân không được quy định rõ ràng, nếu việc chậm ban hành các văn bản hướng dẫn vẫn không đi kèm những biện pháp chế tài đủ mạnh, thì những lời phê bình gay gắt tại hội nghị ngày 16 tháng 6 năm 2026 rất có thể sẽ tiếp tục lặp lại trong những nhiệm kỳ kế tiếp.
Suy cho cùng, một hệ thống luật pháp hữu hiệu không chỉ được đo bằng số lượng đạo luật được ban hành, mà còn phải được đánh giá bằng khả năng đi vào đời sống, tạo động lực phát triển và bảo vệ những quyền lợi chính đáng của người dân. Khi luật pháp đã được thông qua nhưng không thể thi hành, hoặc khi mọi khó khăn đều được giải quyết bằng những mệnh lệnh cấm đoán, thì đó không chỉ là sự trì trệ trong kỹ thuật lập pháp, mà còn phản ánh sự chậm thay đổi trong lối điều hành quốc gia.
NGƯỜI QUAN SÁT
