CaliToday News – Một dạng bệnh thận bí ẩn từng tàn phá sức khỏe của các lao động nông nghiệp trẻ và trung niên tại Trung Mỹ và Nam Á dường như đã xuất hiện tại bang Texas (Mỹ). Được gọi là bệnh thận mạn tính không rõ nguyên nhân (CKDu) — hay bệnh thận Trung Mỹ (Mesoamerican nephropathy) — tình trạng này đang khiến các nhà nghiên cứu bối rối khi nhiều người trưởng thành vốn khỏe mạnh lại bị suy thận dù không mang bất kỳ yếu tố nguy cơ truyền thống nào.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, bệnh thận mạn tính có thể dao động từ nhẹ đến nặng, có khả năng gây tích tụ dịch và làm tăng nguy cơ cao huyết áp, bệnh tim, đột quỵ và tử vong sớm. Tuy nhiên, theo Bác sĩ Gokul Paidi (bác sĩ y học gia đình tại Community Healthcare Network ở New York), CKDu tiến triển mà không đi kèm các yếu tố nguy cơ thường gặp như tiểu đường, tăng huyết áp hay viêm cầu thận. Bệnh thường tấn công người trẻ đến trung niên, phần lớn là nam giới làm việc trong ngành nông nghiệp và lao động chân tay tại các vùng nắng nóng, thiếu thốn nguồn lực.
Sự tương đồng đáng lo ngại tại Texas
Tại các bệnh viện tuyến dưới ở Houston, bao gồm bệnh viện Ben Taub, các bác sĩ đã tiếp nhận điều trị cho những nam giới ở độ tuổi 20 và 30 vốn khỏe mạnh nhưng lại nhập viện vì suy thận, một số người đi tiểu ra “nước tiểu màu Coca-Cola” theo ghi nhận từ tạp chí Texas Monthly. Họ không hề có tiền sử cao huyết áp hay tiểu đường.
Bác sĩ Paidi nhận định các ca bệnh tại Texas tương đồng rõ rệt với những gì từng ghi nhận tại Trung Mỹ. Bệnh nhân phần lớn là lao động không có giấy tờ đến từ Mexico và Trung Mỹ, làm các công việc như xây dựng, lợp mái và các nghề ngoài trời dưới nhiệt độ khắc nghiệt — nơi thời gian nghỉ uống nước thường bị hạn chế. Đánh giá hồ sơ bệnh viện tại Hạt Harris cho thấy khoảng 1/6 trường hợp chạy thận khẩn cấp ở các bệnh nhân không có bảo hiểm hoặc không có giấy tờ là không thể xác định nguyên nhân, hoàn toàn phù hợp với bệnh cảnh CKDu. Tình trạng cư trú cũng khiến nhiều người ngần ngại tìm kiếm sự chăm sóc y tế hoặc tham gia nghiên cứu, gây khó khăn cho việc theo dõi và phát hiện sớm tổn thương thận.
Trước đó, bệnh thận Trung Mỹ từng được mô tả lần đầu ở công nhân mía đường tại El Salvador và Nicaragua vào cuối thập niên 1990. Các dịch bệnh cục bộ tương tự cũng từng xuất hiện tại Sri Lanka, Ấn Độ, vùng nông thôn Thái Lan và khu vực Tierra Blanca ở Mexico. Bác sĩ Paidi cho rằng đây có khả năng là các tình trạng bệnh lý liên quan và là các ổ bệnh của cùng một quá trình bệnh lý tiềm ẩn xuất hiện tại nhiều vùng nông nghiệp, công nghiệp trên thế giới.
Triệu chứng và các nguyên nhân tiềm tàng
CKDu được coi là một “căn bệnh thầm lặng” do phần lớn người mắc không xuất hiện triệu chứng ban đầu. Tiến sĩ Richard J. Johnson, chuyên gia hàng đầu về bệnh thận và giáo sư y khoa danh dự tại Đại học Colorado, cho biết hầu hết bệnh nhân — đặc biệt là công nhân mía đường — chỉ phát hiện bệnh qua các xét nghiệm máu định kỳ. Khi bệnh tiến triển nặng, các dấu hiệu điển hình mới xuất hiện gồm:
- Mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ.
- Buồn nôn và suy nhược cơ thể.
- Khó thở do thiếu máu.
Đến khi triệu chứng lộ rõ và được chẩn đoán, nhiều người đã bước vào giai đoạn suy thận giai đoạn cuối.
Về nguyên nhân, căng thẳng nhiệt (sốc nhiệt) được xem là một trong những yếu tố nghi vấn hàng đầu, dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định. Các chuyên gia tin rằng sự kết hợp giữa các yếu tố nghề nghiệp và môi trường đã dần hủy hoại thận:
- Lao động nặng ngoài trời dẫn đến sốc nhiệt và mất nước lặp đi lặp lại.
- Tiếp xúc với thuốc trừ sâu và khói từ việc đốt đồng mía.
- Nguồn nước uống tiềm ẩn nguy cơ không an toàn.
- Thói quen lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAID) không kê đơn để giảm đau nhức, kết hợp với mất nước kéo dài càng làm tăng gánh nặng lên thận.
Chẩn đoán và phòng ngừa
Bác sĩ Paidi cho biết hiện chưa có xét nghiệm đặc hiệu riêng cho CKDu. Bác sĩ chỉ có thể chẩn đoán bằng cách loại trừ các nguyên nhân gây bệnh thận mạn tính khác kết hợp đánh giá môi trường phơi nhiễm và nghề nghiệp của bệnh nhân. Sinh thiết thận là phương pháp gần nhất với “tiêu chuẩn vàng”, nhưng không thực tế để áp dụng sàng lọc trên diện rộng.
Về điều trị, không có phác đồ đặc hiệu cho CKDu; việc quản lý tập trung vào kiểm soát huyết áp, tránh các tổn thương thận bổ sung (kể cả từ thuốc NSAID) và tiến hành chạy thận hoặc ghép thận khi bệnh đã ở giai đoạn nặng. Dù thuốc ức chế men chuyển (ACE) thường được dùng để hạ huyết áp, Tiến sĩ Johnson cảnh báo loại thuốc này đôi khi có thể làm suy giảm chức năng thận ở những người bị mất nước.
Một số chuyên gia đề xuất cải thiện nước uống, tạo bóng râm, giảm giờ làm và bắt đầu ngày làm việc sớm hơn để giảm bớt tổn thương thận. Đối với những người sống hoặc làm công việc đồng áng, lao động ngoài trời trong điều kiện khí hậu nóng bức, Bác sĩ Paidi khuyến cáo nên kiểm tra chức năng thận ít nhất 2 lần một năm thông qua xét nghiệm máu tìm creatinine và xét nghiệm protein trong nước tiểu để kịp thời phát hiện biến đổi bất thường từ sớm.
Ban tập viên CaliToday
