Cuộc chiến Nga–Ukraine tiếp tục phơi bày những hậu quả khủng khiếp đối với con người. Một phúc trình mới của Liên Hiệp Quốc xác minh hơn 1.000 trường hợp bạo lực tình dục, trong đó 89% được quy trách nhiệm cho phía Nga, đồng thời cảnh cáo rằng con số thực tế có thể còn cao hơn rất nhiều…
Liên Hiệp Quốc vừa công bố một phúc trình đặc biệt đáng chú ý về tình trạng bạo lực tình dục trong cuộc chiến Nga–Ukraine, cho biết đã xác minh 1.004 trường hợp xảy ra từ ngày 24/2/2022 đến ngày 31/7/2026. Đáng chú ý, 89% số trường hợp được xác minh được Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, tức OHCHR, quy trách nhiệm cho các cơ quan phía Nga, trong khi 11% liên quan đến phía Ukraine. Phúc trình được công bố ngày 18/9/2026 tại Geneva, dựa trên những cuộc phỏng vấn kín với hàng trăm nạn nhân và người sống sót, cùng các tài liệu tòa án, hồ sơ chính thức và nhiều nguồn tin khác.
Theo OHCHR, con số 1.004 trường hợp nói trên không phải là con số phản ảnh toàn bộ thực trạng bạo lực tình dục trong chiến tranh. Liên Hiệp Quốc nhấn mạnh rằng loại tội phạm này thường bị che giấu, nạn nhân nhiều khi không dám lên tiếng vì sợ bị kỳ thị, trả thù hoặc phải chịu những hậu quả tâm lý và xã hội kéo dài. Vì vậy, số trường hợp được xác minh chỉ phản ảnh một phần thực tế. Đặc biệt, việc tiếp cận những khu vực do Nga kiểm soát còn hết sức hạn chế, khiến công tác điều tra và xác minh thêm các trường hợp mới gặp rất nhiều trở ngại.
Phúc trình cho biết trong 89% trường hợp được quy trách nhiệm cho phía Nga, những người bị cáo buộc liên hệ gồm thành viên lực lượng võ trang Nga, cơ quan quản lý trại giam và Cơ quan An ninh Liên bang Nga, tức FSB. Những hành vi được ghi nhận không chỉ xảy ra trong lúc giao tranh mà còn xuất hiện trong quá trình bắt giữ, áp giải, thẩm vấn và giam giữ tù binh chiến tranh cũng như thường dân Ukraine. Theo OHCHR, tại những vùng lãnh thổ Ukraine hiện do Nga kiểm soát và ngay trong lãnh thổ Nga, các hành vi bạo lực tình dục được ghi nhận trong nhiều giai đoạn khác nhau của quá trình giam giữ.
Những trường hợp được Liên Hiệp Quốc xác minh gồm hiếp dâm, hiếp dâm tập thể, gây thương tích cho bộ phận sinh dục và sử dụng điện để tra tấn vào cơ quan sinh dục nam. Phúc trình cho rằng trong nhiều trường hợp, bạo lực tình dục không đơn thuần là một hành vi phạm tội có tính cách cá nhân, mà còn được sử dụng như một phương thức tra tấn, đe dọa và cưỡng ép. Một điểm đáng chú ý khác là phần lớn nạn nhân bị bạo lực tình dục trong hoàn cảnh bị giam giữ lại là nam giới, đặc biệt là tù binh chiến tranh và những người bị bắt giữ. Tuy nhiên, phụ nữ và trẻ em cũng nằm trong số những người bị ảnh hưởng, nhất là tại những khu vực Ukraine do Nga kiểm soát.
Ở chiều ngược lại, phúc trình cũng ghi nhận 11% trong tổng số 1.004 trường hợp được xác minh có liên quan đến các cơ quan phía Ukraine, gồm một số thành viên lực lượng võ trang, cơ quan quản lý trại giam và Cơ quan An ninh Ukraine. Chi tiết này đáng lưu ý bởi OHCHR cho biết họ không chỉ điều tra những cáo buộc nhắm vào một phía, mà đã thu thập và lượng định thông tin liên quan đến cả hai bên trong cuộc xung đột. Phía Ukraine hoan nghênh việc công bố phúc trình và nhấn mạnh những phát hiện liên quan đến các hành vi do phía Nga gây ra, đồng thời cho biết Kyiv đang thực hiện những biện pháp nhằm phòng ngừa bạo lực tình dục và trợ giúp nạn nhân. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Ukraine không đưa ra lời bình luận trực tiếp về phần phúc trình liên quan đến những trường hợp được quy cho phía Ukraine. Trong khi đó, phái bộ ngoại giao thường trực của Nga tại Geneva từ chối bình luận về phúc trình này.
Một trong những vấn đề khiến việc lượng định quy mô thật sự của tình trạng bạo lực tình dục trở nên khó khăn là khả năng tiếp cận các nạn nhân. OHCHR cho biết Nga không cho cơ quan nhân quyền Liên Hiệp Quốc tiếp cận nhiều khu vực Ukraine do Nga kiểm soát, đồng thời không cho phép tiếp xúc đầy đủ với tù binh chiến tranh và những thường dân Ukraine đang bị giam giữ. Điều này có nghĩa rằng 1.004 trường hợp được xác minh không thể được hiểu là tổng số nạn nhân. Đây là số trường hợp mà Liên Hiệp Quốc có đủ bằng chứng để xác minh trong khoảng thời gian nghiên cứu, chứ không phải thống kê sau cùng về toàn bộ những tội ác đã xảy ra.
Phúc trình ngày 18/9 xuất hiện trong lúc cuộc chiến Nga–Ukraine vẫn tiếp diễn với cường độ cao, đặc biệt trên không và tại khu vực Donetsk. Theo Reuters ngày 8/9, lực lượng Nga tiếp tục gây sức ép lên tuyến phòng thủ của Ukraine ở miền đông Donetsk, hướng về khu vực Sloviansk và Kramatorsk, trong khi Ukraine chuẩn bị cho nhiều tháng giao tranh dữ dội tại khu vực được xem là một trong những trọng điểm chiến lược của chiến trường miền đông.
Đến giữa tháng 9, Ukraine cũng tuyên bố mở một đợt tiến công mới ở phía bắc Donetsk. Reuters ngày 15/9 dẫn lời Chuẩn tướng Andrii Biletskyi cho biết quân Ukraine đã giành lại một số khu vực và phá vỡ một số tuyến tiếp vận của Nga. Tuy nhiên, Reuters lưu ý rằng những tuyên bố về tình hình chiến trường như vậy rất khó được kiểm chứng độc lập trong thời gian thực, đặc biệt trong hoàn cảnh chiến tranh bằng máy bay không người lái đang diễn ra dày đặc.
Trên không, chiến sự tiếp tục leo thang. Reuters ngày 15/9 cho biết Nga đã gia tăng mạnh việc sử dụng các loại máy bay không người lái phản lực, khiến Ukraine phải cấp tốc phát triển những hệ thống đánh chặn mới. Những loại drone có tốc độ cao đang tạo thêm áp lực lên mạng lưới phòng không của Ukraine. Trong khi đó, Reuters ngày 18/9 đưa tin Nga đang sử dụng ngày càng nhiều loại hỏa tiễn huấn luyện được cải biến thành võ khí tấn công, trong một chiến thuật nhằm duy trì sức ép bằng hỏa lực và tiết kiệm những loại hỏa tiễn tối tân hơn.
Đến ngày 20/9, chiến tranh trên không tiếp tục diễn biến đặc biệt căng thẳng. Reuters đưa tin một đợt tấn công bằng drone quy mô lớn của Ukraine nhằm vào khu vực Moscow khiến hai người thiệt mạng và gây thiệt hại cho một nhà máy lọc dầu cùng một số cơ sở hạ tầng. Phía Nga cho biết đã đánh chặn hơn 1.600 drone kể từ ngày 19/9, trong đó khoảng 450 chiếc hướng về Moscow. Cùng ngày, Reuters đưa tin một đợt tấn công bằng drone của Nga tại vùng Kyiv khiến bốn thường dân thiệt mạng, trong đó có ba trẻ em.
Những diễn biến trên cho thấy cuộc chiến đã bước sang giai đoạn mà các cuộc tấn công bằng drone, hỏa tiễn và những phương tiện không người lái ngày càng giữ vai trò quan trọng. Trong khi đó, giao tranh trên bộ vẫn tập trung mạnh tại Donetsk. Reuters cũng cho biết hồi tháng 8, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy từng cảnh cáo rằng Nga có thể lên kế hoạch tuyển thêm khoảng 300.000 quân sau cuộc bầu cử quốc hội Nga, mặc dù đây là một đánh giá từ phía Ukraine chứ chưa phải con số được Nga xác nhận.
Điều đáng chú ý là giữa lúc chiến trường tiếp tục nóng lên, Liên Hiệp Quốc lại công bố một phúc trình cho thấy hậu quả của chiến tranh không chỉ nằm tại những thành phố bị oanh kích hay những vùng lãnh thổ đang tranh chấp, mà còn nằm trong số phận của những người bị bắt giữ và giam cầm. Với 1.004 trường hợp bạo lực tình dục được xác minh, trong đó 89% được quy trách nhiệm cho phía Nga và 11% cho phía Ukraine, phúc trình đặt ra một vấn đề nghiêm trọng về việc tuân thủ luật nhân đạo quốc tế của cả hai bên.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
