Cuba vừa trải qua thêm một lần mất điện trên toàn quốc, khiến hàng triệu người dân phải sống trong cảnh thiếu điện, thiếu nước và sinh hoạt đảo lộn. Tình trạng thiếu nhiên liệu, hệ thống điện cũ kỹ cùng những khó khăn kinh tế kéo dài đang đẩy quốc đảo vùng Caribe vào một vòng luẩn quẩn ngày càng nghiêm trọng, trong lúc một giải pháp căn cơ vẫn chưa xuất hiện…
Ngày 18/9/2026, Cuba một lần nữa rơi vào cảnh mất điện trên toàn quốc sau khi hệ thống điện quốc gia bị sụp đổ, ảnh hưởng tới hơn 9 triệu người trên đảo Caribe. Đây là lần thứ tám trong năm 2026 hệ thống điện Cuba ghi nhận một vụ mất điện trên toàn quốc, cho thấy cuộc khủng hoảng năng lượng đã trở thành tình trạng kéo dài, chứ không còn là những sự cố riêng lẻ.
Đến ngày 20/9, hệ thống truyền tải điện đã được nối lại trên toàn quốc sau khoảng 32 giờ, nhưng nguồn điện vẫn chưa thể cung cấp ổn định cho toàn thể người dân vì nhiên liệu thiếu hụt và công suất phát điện không đủ đáp ứng nhu cầu.
Theo Bộ Năng lượng và Mỏ Cuba, sự cố bắt đầu vào chiều 18/9, khi một đường dây truyền tải 220 kV giữa Matanzas và Cienfuegos gặp trục trặc, kéo theo sự mất ổn định dây chuyền trong hệ thống điện. Một đường truyền khác giữa Matanzas và Santa Clara cũng bị ảnh hưởng, khiến mạng lưới điện quốc gia bị chia cắt và sau cùng rơi vào tình trạng mất điện hoàn toàn. Bộ này cho biết các biện pháp phục hồi hệ thống đã được lập tức tiến hành. Báo Granma, cơ quan ngôn luận chính thức của Cuba, đồng thời cho rằng tình hình thời tiết bất ổn đã làm cho việc phục hồi thêm phần khó khăn.
Đợt mất điện lần này đặc biệt nghiêm trọng vì xảy ra đúng lúc hệ thống điện Cuba vốn đã chịu áp lực rất lớn. Phần lớn các nhà máy nhiệt điện của quốc gia này đều đã cũ, nhiều cơ sở hoạt động từ hàng chục năm qua và thường xuyên gặp trục trặc. Trong khi đó, tình trạng thiếu phụ tùng thay thế, thiếu ngân khoản dành cho việc bảo trì, đặc biệt là thiếu nhiên liệu, khiến khả năng phát điện ngày càng suy giảm. Hãng Reuters ngày 18/9 cho biết cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã khiến mạng lưới điện vốn mong manh của Cuba liên tục đứng trước nguy cơ sụp đổ.
Sau khi sự cố xảy ra, hàng triệu người dân phải sống trong bóng tối, trong lúc giao thông, điện thoại, Internet, sinh hoạt thương mại và nhiều dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn. Hãng Associated Press dẫn lời bà Mercedes Rodriguez, một nữ công nhân 60 tuổi tại Havana, mô tả cuộc sống của người dân trong tình trạng không có điện, thiếu nước và thực phẩm. Tại Havana, tới tối 18/9, chỉ khoảng 5% khách hàng đã được cấp điện trở lại. Nhà chức trách phải lập những “ốc đảo điện” nhỏ, tức các khu vực được cô lập để cung cấp điện từng phần, đồng thời ưu tiên bệnh viện và các cơ sở cấp cứu.
Ngày 20/9, Công ty Điện lực Cuba, thường được gọi tắt là UNE, thông báo hệ thống truyền tải đã được kết nối trở lại tại tất cả các tỉnh. Tuy nhiên, việc nối lại mạng lưới không có nghĩa toàn thể dân chúng đã có điện ổn định. Theo thông tin do hãng thông tấn EFE đăng tải, ông Lisner Cruz, người phụ trách điều độ vận hành của UNE, cho biết tiến trình phục hồi gặp nhiều khó khăn vì lượng nhiên liệu dành cho các nhà máy nhiệt điện quá hạn chế. Nói một cách khác, Cuba có thể nối lại mạng lưới điện, nhưng vẫn không có đủ nguồn phát để đáp ứng toàn bộ nhu cầu sử dụng.
Đây chính là điểm đáng lưu ý nhất trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Vấn đề của Cuba không chỉ nằm ở một đường dây bị hư hay một nhà máy phát điện ngưng hoạt động. Khi nhiên liệu không đủ, các nhà máy không thể vận hành hết công suất; khi nhà máy đã cũ, tình trạng hư hỏng lại thường xuyên xảy ra; còn khi thiếu tiền và phụ tùng, việc sửa chữa càng trở nên khó khăn. Vì vậy, một trục trặc ban đầu tưởng chừng có giới hạn lại có thể nhanh chóng biến thành sự cố dây chuyền trên phạm vi toàn quốc.
Chính quyền Cuba cho rằng các biện pháp chế tài và hạn chế dầu mỏ của Hoa Kỳ đã làm tình trạng thiếu nhiên liệu thêm trầm trọng. Theo AP, sau khi chính phủ của Tổng thống Donald Trump áp dụng các biện pháp hạn chế nguồn cung năng lượng đối với Cuba, việc nhập cảng nhiên liệu và phụ tùng phục vụ hệ thống điện trở nên khó khăn hơn. AP cho biết kể từ đó, chỉ có một chiếc tàu chở nhiên liệu của Nga được ghi nhận đã giao nhiên liệu cho Cuba vào tháng 3.
Tuy nhiên, nguyên nhân của cuộc khủng hoảng cũng không chỉ được nhìn từ phía những biện pháp của Washington. Các chuyên gia được nhiều cơ quan truyền thông quốc tế dẫn lời cho rằng hệ thống điện Cuba đã suy yếu từ nhiều năm trước vì thiếu đầu tư, cơ sở hạ tầng già nua, công tác quản lý gặp nhiều vấn đề và sự lệ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập cảng. Hãng Al Jazeera hồi tháng 8 cho biết nhiều cơ sở phát điện của Cuba đã trên 30 năm tuổi, trong khi việc bảo trì và thay thế máy móc, thiết bị gặp rất nhiều trở ngại. Những yếu tố này khiến một hệ thống vốn đã mong manh càng dễ bị sụp đổ khi nguồn nhiên liệu bị siết chặt.
Cuộc khủng hoảng cũng không phải mới bắt đầu từ tháng 9. Trong tháng 7/2026, Cuba đã nhiều lần chứng kiến những vụ sụp đổ mạng lưới điện trên diện rộng. Reuters ngày 10/7 đưa tin hệ thống điện quốc gia tiếp tục sụp đổ, đánh dấu lần mất điện toàn quốc thứ tư trong năm vào thời điểm đó. Bộ trưởng Năng lượng Vicente de la O Levy khi ấy cho biết nhà chức trách đang tìm cách phục hồi Hệ thống Điện lực Quốc gia trong một tình trạng mà ông mô tả là “phức tạp”, giữa những khó khăn mà đất nước phải đối diện hằng ngày.
Đến giữa tháng 9, cuộc khủng hoảng điện đã tác động sâu rộng tới đời sống dân chúng Cuba. Chatham House ngày 14/9 ghi nhận tình trạng cúp điện hàng ngày, thiếu nhiên liệu và khan hiếm nhiều mặt hàng thiết yếu đang trở thành một phần của sinh hoạt thường nhật. Tại một số tỉnh, thời gian mất điện có thể kéo dài hơn 30 giờ liên tục.
Điều đáng lo ngại là điện không chỉ dùng để thắp sáng. Khi điện bị cắt trong thời gian dài, máy bơm nước có thể ngưng hoạt động, thực phẩm khó được bảo quản, bếp điện không thể sử dụng, bệnh viện phải lệ thuộc vào máy phát điện dự phòng, trong khi giao thông và sản xuất bị đình trệ. Internet và điện thoại cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, một cuộc khủng hoảng điện kéo dài rất dễ chuyển thành cuộc khủng hoảng về đời sống, y tế, giao thông và kinh tế.
Tính đến ngày 21/9, Cuba đã khôi phục được sự kết nối của hệ thống điện quốc gia, nhưng chưa thể nói cuộc khủng hoảng đã chấm dứt. Dân chúng tại nhiều nơi vẫn phải chịu những đợt cúp điện vì lượng điện sản xuất không đủ đáp ứng nhu cầu.
Điều Cuba đang đối diện vì thế là một vòng luẩn quẩn: thiếu nhiên liệu làm giảm sản lượng điện, thiếu điện làm đình trệ kinh tế, kinh tế suy yếu khiến nguồn lực dành cho bảo trì và đầu tư càng hạn chế, trong khi hệ thống phát điện cũ kỹ lại tiếp tục phát sinh sự cố. Nếu không giải quyết được đồng thời bài toán nhiên liệu, cơ sở hạ tầng, đầu tư và khả năng tiếp cận thiết bị, những lần mất điện trên toàn quốc như ngày 18/9 có nguy cơ tiếp tục tái diễn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
