HANOVER, New Hampshire (Calitoday News) – Một quan chức cấp cao của Đại học Dartmouth, một trong tám trường thuộc nhóm Ivy League danh tiếng tại Mỹ, đã phải từ chức sau khi cuộc điều tra nội bộ phát hiện ông sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để chỉnh sửa đáng kể các bài viết học thuật và bài bình luận đăng trên báo chí mà không công khai đầy đủ việc sử dụng công nghệ này.
Nhân vật liên quan là ông Santiago Schnell, người giữ chức Provost, tức lãnh đạo phụ trách học thuật của Đại học Dartmouth. Việc ông từ chức được công bố ngày 28/10, sau khi một ủy ban độc lập do các giảng viên đứng đầu hoàn tất cuộc điều tra về cách ông sử dụng AI trong các công trình nghiên cứu và bài viết công khai.
Đáng chú ý, một trong những bài viết gây tranh cãi nhất của ông Schnell lại có nội dung chỉ trích tình trạng gian lận bằng AI trong môi trường đại học.
Viết bài cảnh báo gian lận AI nhưng lại bị nghi dùng AI để viết
Vụ việc bắt đầu vào tháng 8/2026, khi trang tin Semafor tiến hành kiểm tra các bài bình luận đăng trên những tờ báo lớn của Mỹ bằng phần mềm phát hiện nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Trong quá trình này, một bài bình luận của ông Schnell đăng trên tờ The Washington Post ngày 9/8 đã bị hệ thống Pangram đánh giá là có khả năng được viết hoàn toàn bằng AI.
Bài viết mang tựa đề Universities are fighting AI cheating. But there’s a deeper problem, tạm dịch là Các trường đại học đang chống gian lận bằng AI, nhưng còn một vấn đề sâu xa hơn.
Nội dung bài bình luận đề cập đến những thách thức mà các trường đại học đang đối mặt khi sinh viên ngày càng sử dụng ChatGPT và các công cụ AI để hoàn thành bài tập, làm bài nghiên cứu hoặc thay thế quá trình tư duy độc lập.
Điều gây tranh cãi là chính bài viết cảnh báo về vấn đề này lại bị phần mềm phát hiện AI đánh dấu ở mức 100%.
Trước những nghi vấn, ông Schnell thừa nhận đã sử dụng ChatGPT để điều chỉnh một số lập luận và kiểm tra lỗi ngữ pháp. Tuy nhiên, ông khẳng định những ý tưởng và nội dung chính vẫn xuất phát từ suy nghĩ của bản thân.
Cần lưu ý rằng kết quả từ phần mềm phát hiện AI chỉ là dấu hiệu nghi vấn, không phải bằng chứng tuyệt đối rằng toàn bộ bài viết được máy móc tạo ra.
Báo sinh viên tiếp tục phát hiện nhiều bài viết có dấu hiệu sử dụng AI
Sau khi Semafor công bố kết quả, tờ báo sinh viên The Dartmouth tiếp tục kiểm tra những công trình và bài viết khác của ông Schnell.
Kết quả cho thấy nhiều bài viết gần đây của ông bị hệ thống đánh giá có tỷ lệ nội dung do AI tạo ra rất cao. Ngược lại, những bài viết được xuất bản trước khi ChatGPT ra mắt công chúng vào cuối năm 2022 không có dấu hiệu tương tự.
Phát hiện này khiến cuộc tranh cãi lan rộng trong cộng đồng sinh viên và giảng viên Dartmouth.
Trong một email gửi tờ báo sinh viên, ông Schnell giải thích rằng ông thường sử dụng AI để chỉnh sửa ngôn ngữ, cải thiện cách diễn đạt, tăng độ rõ ràng, sắp xếp nội dung và nâng cao hiệu quả viết lách.
Tuy nhiên, chính email giải thích này cũng bị phần mềm phát hiện AI đánh dấu là có sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Sau đó, ông Schnell tiếp tục giải thích rằng ông tự xây dựng nội dung và soạn bản nháp trước khi sử dụng AI để cải thiện câu chữ.
Những diễn biến này làm dấy lên câu hỏi về ranh giới giữa việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ biên tập và việc để AI can thiệp quá sâu vào quá trình sáng tạo nội dung học thuật.
Ủy ban điều tra xác định có vi phạm quy định
Trước những tranh cãi, ngày 25/9, Chủ tịch Đại học Dartmouth, bà Sian Leah Beilock, quyết định thành lập một ủy ban độc lập gồm năm thành viên để xem xét việc sử dụng AI của ông Schnell.
Ủy ban do giáo sư khoa học máy tính David Kotz, người từng giữ chức Provost của Dartmouth, đứng đầu.
Không chỉ dựa vào các phần mềm phát hiện AI, nhóm điều tra đã xem xét tài liệu, thư điện tử và lịch sử tương tác của ông Schnell với hệ thống Claude dành cho doanh nghiệp mà Dartmouth cung cấp.
Báo cáo hoàn tất ngày 27/10 xác định một số vấn đề nghiêm trọng.
Thứ nhất, ông Schnell đã sử dụng AI để chỉnh sửa đáng kể một bản thảo nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học ChemSystemsChem. Theo ủy ban, ông còn dùng Claude để kiểm tra lỗi mã lập trình và tạo hình minh họa cho nghiên cứu, nhưng không khai báo đầy đủ việc sử dụng AI theo yêu cầu của nhà xuất bản.
Thứ hai, đối với bài bình luận đăng trên The Washington Post, ủy ban kết luận việc ông sử dụng ChatGPT mà không công khai đã vi phạm rõ ràng chính sách của tờ báo.
Thứ ba, trong một bài nghiên cứu khác dự kiến được xuất bản, ông Schnell đã sử dụng Claude để xem xét liệu bản thảo có dấu hiệu do AI viết hay không, sau đó tiếp nhận nhiều đề xuất chỉnh sửa từ công cụ này. Tuy nhiên, lời giải thích của ông với nhà xuất bản được ủy ban đánh giá là chưa phản ánh đầy đủ mức độ sử dụng AI thực tế.
Dù vậy, ủy ban cũng xác định không có vi phạm quy định công khai AI trong một bài nghiên cứu khác mà ông Schnell đồng tác giả.
Điều này cho thấy cuộc điều tra không kết luận tất cả các công trình của ông đều vi phạm, mà xem xét từng trường hợp dựa trên chính sách của nhà xuất bản và bằng chứng cụ thể.
Bị chỉ trích vì không hợp tác đầy đủ với cuộc điều tra
Một chi tiết đáng chú ý khác trong báo cáo là mức độ hợp tác của ông Schnell với ủy ban điều tra.
Theo báo cáo, mặc dù ông đã giao nộp máy tính do Dartmouth cấp để kiểm tra, ông không cung cấp lịch sử sử dụng những tài khoản AI cá nhân theo yêu cầu.
Ông cũng không tham dự một buổi làm việc vào thời điểm được đề nghị và không đưa ra thời gian thay thế để thảo luận đầy đủ về việc sử dụng AI trong các bài viết gần đây.
Ủy ban nhận định sự hợp tác không đầy đủ này đã gây khó khăn cho quá trình xác minh.
Kết luận cuối cùng cho rằng hành vi của ông Schnell không đáp ứng những tiêu chuẩn về trung thực, minh bạch và đạo đức nghề nghiệp được quy định trong bộ quy tắc ứng xử của Dartmouth, nguyên tắc liêm chính học thuật và chính sách chuyên môn của Trường Y Geisel trực thuộc đại học.
Tuy nhiên, ủy ban không đề nghị một hình thức kỷ luật cụ thể.
Lãnh đạo đại học xác nhận ông Schnell tự nguyện từ chức
Ngày 28/10, Chủ tịch Dartmouth Sian Leah Beilock gửi thư đến cộng đồng nhà trường, chính thức xác nhận ông Schnell đã từ chức Provost và sẽ rời khỏi trường.
Bà Beilock nhấn mạnh những người giữ vị trí lãnh đạo cao cấp trong môi trường đại học phải tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức cao nhất, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ AI đang làm thay đổi cách giảng dạy và nghiên cứu.
Bà cũng xác nhận quyết định từ chức là do chính ông Schnell đưa ra.
Đại học Dartmouth đã bổ nhiệm giáo sư lịch sử Matthew Delmont làm Provost tạm quyền, dự kiến đảm nhiệm vị trí này đến tháng 6/2028.
Ông Delmont là chuyên gia nghiên cứu lịch sử người Mỹ gốc Phi và phong trào dân quyền, đồng thời là tác giả của sáu cuốn sách.
Tranh cãi xảy ra đúng dịp Dartmouth kỷ niệm 70 năm ra đời ngành AI
Một sự trùng hợp đáng chú ý là vụ từ chức diễn ra đúng thời điểm Đại học Dartmouth tổ chức các hoạt động kỷ niệm 70 năm hội thảo nghiên cứu năm 1956, sự kiện thường được xem là cột mốc khai sinh lĩnh vực trí tuệ nhân tạo hiện đại.
Năm 1956, một nhóm nhà khoa học đã tập trung tại Dartmouth để thảo luận về khả năng tạo ra những cỗ máy có thể mô phỏng trí thông minh của con người. Chính từ sự kiện này, thuật ngữ Artificial Intelligence, tức trí tuệ nhân tạo, được phổ biến trong giới nghiên cứu.
Nhân dịp kỷ niệm, Dartmouth tổ chức hội nghị mang tên AI at 70: What Must Remain Human?, có nghĩa là AI ở tuổi 70: Điều gì phải tiếp tục thuộc về con người?
Hội nghị quy tụ các chuyên gia nhằm thảo luận về tiềm năng, rủi ro và những giới hạn cần thiết trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Vụ việc của ông Schnell càng khiến những câu hỏi này trở nên cấp thiết, đặc biệt đối với các trường đại học đang phải xây dựng chính sách sử dụng AI cho cả sinh viên lẫn giảng viên.
AI có thể hỗ trợ viết bài, nhưng ranh giới nằm ở đâu?
Vụ từ chức tại Dartmouth cho thấy vấn đề không đơn giản chỉ là một giảng viên hay nhà quản lý có sử dụng ChatGPT hay không.
Ngày nay, nhiều trường đại học và nhà xuất bản cho phép sử dụng trí tuệ nhân tạo trong những công việc nhất định, chẳng hạn như kiểm tra chính tả, chỉnh sửa ngữ pháp, hỗ trợ lập trình hoặc cải thiện cách trình bày.
Tuy nhiên, các quy định có thể khác nhau đáng kể giữa từng cơ sở giáo dục và từng nhà xuất bản. Một số đơn vị yêu cầu tác giả phải khai báo việc sử dụng AI, trong khi những nơi khác đặt ra giới hạn nghiêm ngặt đối với việc AI tạo hoặc chỉnh sửa nội dung.
Trong trường hợp của ông Schnell, kết luận điều tra tập trung vào việc ông không công khai đầy đủ cách sử dụng AI, vi phạm chính sách của ít nhất một nhà xuất bản và không minh bạch trong quá trình xác minh.
Vụ việc cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng về sự công bằng trong giáo dục: Nếu sinh viên có thể bị xử lý kỷ luật vì sử dụng AI trái quy định trong bài tập, thì những người giữ vị trí lãnh đạo học thuật cũng phải chịu trách nhiệm tương ứng khi không tuân thủ các tiêu chuẩn về tính trung thực.
Tính đến ngày 29/10, ông Santiago Schnell đã chính thức từ chức và rời Đại học Dartmouth. Không có thông tin cho thấy vụ việc dẫn đến cáo buộc hình sự. Đây là vấn đề liên quan đến đạo đức học thuật, quy định xuất bản và trách nhiệm nghề nghiệp.
Vụ việc được xem là một trường hợp đáng chú ý trong cuộc tranh luận đang diễn ra tại các trường đại học Mỹ: Làm thế nào để tận dụng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo mà vẫn bảo đảm tính trung thực, trách nhiệm cá nhân và giá trị của tư duy con người.
Calitoday tổng hợp
