Vụ án sửa số liệu quan trắc môi trường đang được mở rộng khi 28 viên chức, cán bộ và nhân viên thuộc 10 phòng thí nghiệm của 4 bộ, ngành của Việt Nam bị khởi tố. Đáng chú ý, cơ quan điều tra còn phát giác những dấu hiệu liên quan tới tiền bạc, hóa đơn và việc trốn thuế, trong lúc trách nhiệm của từng người vẫn đang được tiếp tục làm sáng tỏ…
Theo tin mới nhất do Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C04) và Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05), Bộ Công an Việt Nam công bố ngày 1/10/2026, 28 bị can đang bị điều tra về hành vi “Giả mạo trong công tác”, quy định tại khoản 2 Điều 359 Bộ luật Hình sự. Trước đó, chiều 29/9, C04 cho biết cơ quan điều tra đã khởi tố 3 vụ án hình sự, đồng thời khởi tố 28 bị can.
Ngày 30/9, Vụ 4 Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phê chuẩn các quyết định khởi tố. Trong số 28 người này, 24 người bị bắt tạm giam, 4 người bị áp dụng biện pháp cấm rời khỏi nơi cư trú để phục vụ cuộc điều tra. Đây là vụ án liên quan tới hoạt động quan trắc, lấy mẫu và phân tích môi trường tại nhiều địa phương.
Các bị can thuộc 4 nhóm đơn vị. Tại Viện Khoa học công nghệ năng lượng và môi trường, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cơ quan điều tra đã khởi tố một giám đốc và một cựu giám đốc trung tâm tại Sài Gòn, một phó giám đốc trung tâm tại Đà Nẵng, cùng hai trưởng phòng, hai phó trưởng phòng và một nhân viên tại Hà Nội. Tại Viện Khoa học an toàn và vệ sinh lao động thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, có giám đốc và phó giám đốc Trạm Quan trắc và Phân tích môi trường lao động, trưởng phòng và phó trưởng phòng tại Hà Nội; đồng thời có phân viện trưởng, phó phân viện trưởng, trưởng phòng và phó trưởng phòng tại phân viện miền Trung.
Tại Trung tâm Môi trường và Sản xuất sạch thuộc Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp, Bộ Công Thương, cơ quan điều tra khởi tố một giám đốc trung tâm, một phó giám đốc, một trưởng phòng và hai phó trưởng phòng. Nhóm thứ tư thuộc Trung tâm Kỹ thuật môi trường và An toàn hóa chất, Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, thuộc Bộ Tài chính, gồm một giám đốc, hai phó giám đốc trung tâm, một trưởng phòng, hai phó trưởng phòng và một nhân viên. Các cơ quan truyền thông hiện phần lớn chỉ công bố chức vụ và đơn vị công tác, chưa công bố đầy đủ họ tên của toàn bộ 28 bị can, vì vậy không nên tự suy đoán danh tánh những người chưa được cơ quan hữu trách nêu tên.
Theo kết quả điều tra sơ khởi, hành vi bị cáo buộc đáng chú ý nhất là sửa số liệu phân tích quan trắc từ “Không đạt” thành “Đạt”. Bên cạnh đó, việc lấy mẫu cũng được cho là không bảo đảm đúng thủ tục. Cơ quan điều tra mô tả cách làm này là “bán giấy ăn tiền”, tức cung cấp kết quả hoặc giấy chứng nhận quan trắc cho những đơn vị có nhu cầu mà không phản ảnh đúng tình trạng của mẫu được kiểm nghiệm. Những sai phạm này được xác định là đã diễn ra trong một thời gian dài.
Điểm đáng chú ý là vụ án không chỉ giới hạn ở hành vi giả mạo trong công tác. C04 cho biết trong tiến trình điều tra còn phát giác những dấu hiệu của các hành vi có thể liên quan tới “Tham ô tài sản”, “Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản”, “Mua bán trái phép hóa đơn” và “Trốn thuế”. Đây mới là những dấu hiệu đang được xác minh, chưa phải những kết luận truy tố sau cùng đối với từng cá nhân.
Theo cơ quan điều tra, việc làm sai lệch kết quả quan trắc có thể khiến giấy chứng nhận không phản ảnh đúng phẩm chất của mẫu được kiểm nghiệm. Đặc biệt, nếu kết quả quan trắc được dùng trong hồ sơ môi trường, lao động hoặc những thủ tục liên quan tới hoạt động sản xuất, việc sửa số liệu có thể làm thay đổi cách cơ quan hữu trách hoặc doanh nghiệp đánh giá mức độ đạt tiêu chuẩn của một cơ sở. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại cụ thể và trách nhiệm của từng bị can vẫn đang được điều tra.
Ngày 1/10, C04 cho biết đang tiếp tục khai thác tài liệu, thực hiện giám định, trích xuất và phục hồi dữ liệu để làm sáng tỏ toàn bộ tiến trình sai phạm. Cơ quan điều tra cũng đang tập trung xác định vai trò của những người bị cho là chủ mưu, cầm đầu, người trực tiếp thực hiện hoặc giúp sức. Điều này có nghĩa số người bị xử lý có thể còn thay đổi khi tài liệu và dữ liệu được làm rõ thêm.
Vụ án cũng gây chú ý vì quy mô trải rộng qua nhiều địa phương của Việt Nam và nhiều đơn vị thuộc các bộ, ngành khác nhau. Thay vì chỉ xảy ra tại một phòng thí nghiệm riêng lẻ, cơ quan hữu trách cho biết sai phạm liên quan tới 10 phòng thí nghiệm thuộc các viện, trung tâm ở Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng và khu vực miền Trung. Hiện chưa có kết luận sau cùng về toàn bộ hậu quả cũng như số tiền hưởng lợi, nếu có. Những cáo buộc đối với 28 bị can vẫn đang trong thời kỳ điều tra và phải được chứng minh theo đúng luật lệ trước khi có kết luận sau cùng.
NGƯỜI QUAN SÁT
