NEW YORK (Calitoday News)– Iran đã trình cho Hoa Kỳ một kế hoạch 7 ngày nhằm giảm căng thẳng, mở lại eo biển Hormuz và đưa Washington–Tehran trở lại bàn đàm phán, trong một nỗ lực ngoại giao mới nhằm chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài gần bảy tháng và gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển năng lượng qua một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tiết lộ đề xuất trong cuộc gặp với các nhà báo và chuyên gia chính sách đối ngoại tại New York bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Theo ông, Tehran đã chuyển kế hoạch cho Washington thông qua các bên trung gian.
“Nếu một số điều kiện được đáp ứng, eo biển sẽ được mở vào cuối ngày thứ bảy và các cuộc đàm phán sẽ được nối lại,” Araghchi cho biết. Ông nói thời gian biểu có thể bắt đầu ngay sau khi Hoa Kỳ chấp nhận đề xuất.
Iran đưa ra những điều kiện gì?
Theo những chi tiết được công bố, kế hoạch mới về cơ bản là phiên bản rút ngắn của thỏa thuận mà Mỹ và Iran từng đạt được hồi tháng 6 nhưng sau đó đổ vỡ.
Kế hoạch bao gồm một số bước chính: hai bên thực hiện ngừng các hoạt động thù địch trong bảy ngày, trong đó Iran muốn lệnh ngừng giao tranh bao gồm cả Lebanon; Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran; Washington nới hoặc miễn các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của Iran; đồng thời giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản Iran đang bị đóng băng.
Nếu các điều kiện được thực hiện, đến ngày thứ bảy Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, cho phép tàu thuyền lưu thông trở lại. Sau đó, hai bên sẽ bước vào những cuộc đàm phán rộng hơn, trong đó chương trình hạt nhân của Iran sẽ là một trong những vấn đề trọng tâm.
Araghchi nhấn mạnh Tehran không xem những yêu cầu này là điều kiện hoàn toàn mới mà cho rằng chúng dựa trên những cam kết trong bản ghi nhớ Mỹ–Iran đạt được hồi tháng 6.
Eo biển Hormuz là nút thắt quan trọng
Việc mở lại Hormuz có ý nghĩa đặc biệt đối với kinh tế thế giới. Trước khi chiến tranh làm gián đoạn hoạt động hàng hải, tuyến đường này là cửa ngõ cho khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt được vận chuyển trên thế giới.
Iran đã sử dụng quyền kiểm soát hoạt động đi lại qua khu vực này như một trong những đòn bẩy lớn nhất trong cuộc đối đầu với Washington.
Chỉ vài ngày trước khi Araghchi công bố chi tiết kế hoạch, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran có thể mở lại Hormuz trong vòng một tuần nếu Mỹ giảm áp lực quân sự và dỡ phong tỏa các cảng Iran. Quan chức này gọi kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York là một “cơ hội vàng” để khôi phục ngoại giao.
Mỹ và Iran đã có cuộc tiếp xúc tại New York
Đề xuất được đưa ra giữa lúc hai bên đã bắt đầu có những tiếp xúc ngoại giao mới.
Araghchi đã gặp đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump Steve Witkoff và Jared Kushner hôm thứ Ba trong cuộc trao đổi có Qatar làm trung gian. Phía Iran mô tả cuộc tiếp xúc là hiệu quả và cho biết các thông điệp vẫn đang được chuyển qua lại giữa hai bên.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thận trọng hơn và cho rằng không nên xem những cuộc tiếp xúc này là một bước đột phá lớn.
Một trở ngại quan trọng vẫn là thứ tự thực hiện các bước. Tehran muốn Mỹ trước tiên giảm áp lực quân sự, chấm dứt phong tỏa và thực hiện các biện pháp giảm căng thẳng, sau đó mới bước vào đàm phán rộng hơn về chương trình hạt nhân.
Washington lại muốn vấn đề hạt nhân của Iran được đưa vào bàn đàm phán ngay từ đầu.
Trump vừa cảnh báo Iran tại Liên Hợp Quốc
Đề xuất hòa bình được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Trump có những phát biểu cứng rắn về Iran trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.
Trump yêu cầu Tehran mở hoàn toàn eo biển Hormuz và quay trở lại bàn đàm phán, đồng thời cảnh báo Iran về hậu quả nếu không đạt được một thỏa thuận. Ông cũng cáo buộc Tehran cố trì hoãn đàm phán cho đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói Tehran muốn đạt một thỏa thuận với Washington trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Chưa có thỏa thuận
Cho đến chiều 25/9, Washington chưa chính thức chấp nhận kế hoạch 7 ngày của Tehran. Hai bên đều mô tả các cuộc tiếp xúc tại New York bằng những từ ngữ tương đối tích cực, nhưng vẫn tồn tại bất đồng đáng kể về chương trình hạt nhân, trừng phạt, phong tỏa hàng hải và trình tự thực hiện một thỏa thuận ngừng chiến.
Kế hoạch mới vì vậy chưa phải là một thỏa thuận hòa bình. Đây là đề nghị của Iran về một lộ trình từng bước: trước hết giảm giao tranh và thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin trong bảy ngày; sau đó mở lại eo biển Hormuz và khởi động một vòng thương lượng rộng hơn giữa Washington và Tehran.
Nếu được chấp nhận, việc Hormuz mở cửa trở lại có thể giúp giảm một trong những nguồn gây bất ổn lớn nhất đối với thị trường năng lượng thế giới hiện nay. Tuy nhiên, việc Mỹ và Iran có thể vượt qua những khác biệt về chương trình hạt nhân và các điều kiện ngừng chiến hay không vẫn chưa rõ ràng.
Calitoday tổng hợp
