Căng thẳng giữa Iran và Hoa Kỳ đang bước sang một giai đoạn nguy hiểm mới khi Tehran đưa ra lời cảnh báo trực tiếp đối với toàn vùng Trung Đông. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố rằng nếu an ninh của Iran không được bảo đảm, các cơ sở hạ tầng trong khu vực cũng sẽ không còn an toàn. Phát biểu này được đưa ra trong lúc Washington và Tehran tiếp tục đối đầu về vấn đề phong tỏa, dầu hỏa và quyền kiểm soát eo biển Hormuz…
Phát biểu trước Quốc hội Iran ngày 29/9, Chủ tịch Quốc hội nước này-ông Qalibaf nói rằng Hoa Kỳ và các quốc gia khác phải hiểu rằng nếu Iran không thể bán dầu thì “không ai trong khu vực” có thể bán dầu. Ông đồng thời cảnh báo rằng nếu an ninh của Iran không được bảo đảm thì “không cơ sở hạ tầng nào sẽ an toàn”. Đây là một trong những tuyên bố mạnh mẽ nhất của một giới chức cao cấp Iran trong những ngày gần đây, bởi lời cảnh báo không chỉ nhắm tới các mục tiêu quân sự của Hoa Kỳ mà còn mở rộng sang hạ tầng chiến lược của toàn khu vực.
Theo hãng thông tấn Anadolu, ông Qalibaf đưa ra lời cảnh báo trong bối cảnh Iran đang chịu những hạn chế nghiêm trọng đối với hoạt động xuất cảng dầu hỏa. Iran cho rằng Hoa Kỳ đang sử dụng sức ép quân sự và kinh tế nhằm buộc Tehran phải nhượng bộ. Trong khi đó, Washington khẳng định eo biển Hormuz phải được duy trì cho hoạt động hàng hải quốc tế và bác bỏ những điều kiện mà Tehran đưa ra để mở lại tuyến đường biển chiến lược này.
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nằm giữa Iran và Oman, nối vùng Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Trước cuộc chiến hiện nay, khoảng một phần năm lượng dầu hỏa và khí đốt được mua bán trên thế giới đi qua khu vực này. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại Hormuz đều có khả năng tác động trực tiếp tới nguồn cung năng lượng và giá dầu trên toàn cầu.
Lời cảnh báo của ông Qalibaf cũng không phải là một tuyên bố riêng lẻ. Trước đó, các giới chức Iran đã nhiều lần đề cập khả năng trả đũa nhắm vào các cơ sở năng lượng của những quốc gia trong khu vực nếu Iran bị tấn công. Hồi tháng 8, Reuters dẫn lời các giới chức Iran cho biết Tehran đã cảnh báo một số quốc gia vùng Vịnh rằng các cơ sở dầu hỏa, nhà máy lọc dầu, hệ thống điện, cơ sở cung cấp nước, mạng lưới giao thông và những tài sản chiến lược khác có thể trở thành mục tiêu nếu Hoa Kỳ tiếp tục tấn công Iran.
Những lời cảnh báo đó cho thấy Tehran đang sử dụng một chiến lược răn đe dựa trên sự tùy thuộc lẫn nhau về năng lượng. Iran muốn truyền đi thông điệp rằng một cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng của nước này sẽ không chỉ gây thiệt hại cho Iran mà còn có thể tạo ra hậu quả đối với các quốc gia láng giềng và thị trường năng lượng quốc tế. Reuters từng dẫn lời một giới chức Iran rằng nếu cơ sở hạ tầng của Iran bị đánh phá, Tehran sẽ đáp trả bằng cách gây thiệt hại lớn hơn đối với những cơ sở quan trọng trong khu vực.
Trong khi đó, căng thẳng ngoại giao giữa Washington và Tehran vẫn chưa được tháo gỡ. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 23/9 rằng Iran sẽ không khuất phục trước sức ép của Hoa Kỳ. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng đang tìm cách thúc đẩy một giải pháp ngoại giao liên quan tới việc mở lại eo biển Hormuz và nối lại các cuộc thương thuyết về chương trình nguyên tử.
Ngày 25/9, ông Araghchi công bố một đề nghị gồm lộ trình bảy ngày để mở lại eo biển Hormuz và khởi động lại các cuộc thương thuyết với Hoa Kỳ. Theo đề nghị của Tehran, Washington phải tháo bỏ phong tỏa hải quân đối với các hải cảng Iran, miễn một số biện pháp chế tài dầu hỏa và đồng ý với một thỏa thuận ngưng bắn. Iran sau đó sẽ từng bước khôi phục hoạt động của tuyến hàng hải và nối lại các cuộc thương thuyết về một thỏa thuận dài hạn. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã bác bỏ các điều kiện của Iran, cho rằng những yêu cầu này không thể chấp nhận được.
Trong tuyên bố ngày 29/9, ông Qalibaf tiếp tục chỉ trích chánh sách của Tổng thống Trump. Chủ tịch Quốc hội Iran cho rằng những nỗ lực phong tỏa đường biển, đóng các hành lang hàng không và gây sức ép lên các tuyến thương mại của Iran sẽ không đạt được mục tiêu. Ông đồng thời nói rằng bất kỳ hành động quân sự nào chống Iran cũng sẽ nhận được phản ứng “mạnh mẽ, nhanh chóng và chính xác”.
Điều đáng chú ý là ông Qalibaf không chỉ giữ chức Chủ tịch Quốc hội Iran mà còn từng tham gia các cuộc thương thuyết với Hoa Kỳ. Vì vậy, phát biểu của ông đang được theo dõi sát trong bối cảnh Tehran vừa phát tín hiệu muốn thương thuyết, vừa duy trì những lời cảnh báo quân sự cứng rắn. Reuters cho biết các cuộc tiếp xúc gián tiếp giữa Iran và Hoa Kỳ đã được nối lại qua trung gian Qatar, nhưng hai bên vẫn còn nhiều bất đồng.
Trong lúc đó, hoạt động chuyên chở qua Hormuz vẫn là một điểm nóng. Theo AP, đề nghị bảy ngày của Iran nhằm mở lại eo biển được đưa ra trong bối cảnh Washington tiếp tục duy trì sức ép đối với Tehran. Các quốc gia vùng Vịnh cũng đặc biệt quan tâm, bởi bất kỳ cuộc tấn công nào nhắm vào các cơ sở năng lượng hoặc tuyến vận tải đều có thể ảnh hưởng tới hoạt động xuất cảng dầu hỏa của khu vực.
Một diễn biến khác cũng khiến giới quan sát chú ý là căng thẳng đã bắt đầu ảnh hưởng tới những tuyến vận tải khác trong khu vực. Một số giới chức Iran từng cảnh báo rằng nếu xung đột mở rộng, mặt trận có thể lan tới Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb. Cựu chỉ huy Vệ binh Cách mạng Iran Mohsen Rezaei cũng từng cảnh báo rằng một cuộc tấn công mới của Hoa Kỳ có thể dẫn tới việc mở một mặt trận mới tại khu vực Biển Đỏ.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
