Một bản án gây chấn động Hong Kong, ông trùm truyền thông ủng hộ dân chủ Jimmy Lai bị tuyên 20 năm tù, trong một phiên tòa được xem là dấu mốc đen tối nhất của tự do ngôn luận tại đặc khu này…
Ngày 9/ 2/ 2026, một tòa án tại Hong Kong đã tuyên án 20 năm tù giam đối với ông Jimmy Lai, một người được mệnh danh là “ông trùm” truyền thông ủng hộ phong trào dân chủ, sau khi ông bị kết tội vi phạm Luật An ninh Quốc gia Trung Quốc vào tháng 12/ 2025. Bản án được xem là khắc nghiệt nhất từng được áp dụng theo đạo luật gây tranh cãi này, đánh dấu một bước leo thang mới trong chiến dịch trấn áp các tiếng nói đối lập tại đặc khu từng được coi là biểu tượng của tự do báo chí ở châu Á.
Ông Jimmy Lai, 78 tuổi, là người sáng lập tập đoàn truyền thông Next Digital và tờ Apple Daily – một trong những tờ báo hiếm hoi tại Hong Kong duy trì lập trường chỉ trích chính quyền Bắc Kinh. Kể từ sau các cuộc biểu tình quy mô lớn đòi dân chủ năm 2019, ông Lai trở thành một trong những gương mặt bị nhắm đến nhiều nhất trong làn sóng truy quét giới hoạt động, chính trị gia đối lập và giới báo chí độc lập.
Theo cáo trạng, ông Lai bị buộc tội “thông đồng với thế lực nước ngoài” và “đe dọa an ninh quốc gia”, những khái niệm được định nghĩa rất mơ hồ trong Luật An ninh Quốc gia do Trung Quốc áp đặt lên Hong Kong vào năm 2020. Các công tố viên cho rằng các bài viết, hoạt động vận động quốc tế và việc duy trì đường lối biên tập của Apple Daily đã “kích động thù hằn” và “làm suy yếu quyền lực của chính quyền”.
Luật An ninh Quốc gia được Bắc Kinh ban hành sau các cuộc biểu tình rầm rộ năm 2019, với lý do khôi phục trật tự và bảo đảm ổn định cho Hong Kong. Tuy nhiên, kể từ khi có hiệu lực, đạo luật này đã trở thành công cụ pháp lý trung tâm để giải thể các tổ chức dân sự, bắt giữ hàng loạt nhà hoạt động và bóp nghẹt không gian tự do ngôn luận. Apple Daily buộc phải đóng cửa vào năm 2021 sau khi tài sản bị phong tỏa và các lãnh đạo chủ chốt bị bắt giữ.
Theo nguồn tin của BBC, phản ứng trước bản án dành cho ông Jimmy Lai, bà Elaine Pearson, Giám đốc khu vực châu Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), nhận định đây “thực chất là một án tử hình”. Theo bà Pearson, với độ tuổi 78 và tình trạng sức khỏe ngày càng suy kiệt trong thời gian bị giam giữ, mức án 20 năm đồng nghĩa với việc ông Lai có rất ít, nếu không muốn nói là không có, cơ hội được sống đến ngày mãn hạn tù.
“Một bản án với mức độ nặng nề như thế này vừa tàn khốc, vừa bất công một cách sâu sắc,” bà Pearson nói.
Bà này cho rằng vụ án không chỉ nhằm vào cá nhân ông Lai mà còn là thông điệp răn đe gửi tới toàn bộ xã hội Hong Kong. “Những năm tháng bị đàn áp của ông Lai cho thấy quyết tâm của chính quyền Trung Quốc trong việc tiêu diệt báo chí độc lập và bịt miệng bất cứ ai dám chỉ trích Đảng Cộng sản.”
Gia đình ông Jimmy Lai cho biết sức khỏe của ông đã suy giảm nghiêm trọng trong thời gian bị giam giữ kéo dài. Việc bị biệt giam trong điều kiện khắc nghiệt, cùng với tuổi cao và các bệnh nền, khiến nhiều tổ chức nhân quyền lo ngại rằng ông không thể chịu đựng thêm nhiều năm tù nữa.
Vụ án của Jimmy Lai được coi là biểu tượng cho sự thay đổi căn bản của Hong Kong trong vòng chưa đầy một thập niên. Từ một trung tâm tài chính toàn cầu với hệ thống pháp quyền tương đối độc lập và truyền thông đa dạng, Hong Kong đang ngày càng bị đồng hóa với mô hình kiểm soát chính trị chặt chẽ của Trung Quốc đại lục. Nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ”, vốn được cam kết khi Hong Kong được trao trả cho Trung Quốc năm 1997, trên thực tế đã bị xói mòn nghiêm trọng.
Các chính phủ phương Tây và tổ chức quốc tế đã nhiều lần lên tiếng bày tỏ quan ngại về Luật An ninh Quốc gia của Trung Quốc và các vụ xét xử liên quan, song Bắc Kinh vẫn khẳng định đây là vấn đề “nội bộ” và không chấp nhận bất kỳ sự chỉ trích nào từ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, bản án dành cho Jimmy Lai không chỉ là một quyết định tư pháp, mà còn là tuyên bố chính trị cho thấy hướng đi cứng rắn của chính quyền Trung Quốc đối với Hong Kong trong những năm tới.
Giới quan sát quốc tế cho rằng, bản án 20 năm tù giam mà nhà cầm quyền Trung Quốc dành cho ông Jimmy Lai không đơn thuần là một phán quyết pháp lý, mà là minh chứng rõ ràng cho chiến lược đàn áp có hệ thống của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với phong trào dân chủ tại Hong Kong. Dưới vỏ bọc của “ổn định” và “an ninh quốc gia”, Bắc Kinh đã biến luật pháp thành công cụ trấn áp chính trị, bóp nghẹt các quyền tự do cơ bản mà người dân Hong Kong từng được hưởng.
Luật An ninh Quốc gia, với các điều khoản mơ hồ và phạm vi áp dụng cực rộng, đã phá vỡ nền tảng pháp quyền của đặc khu này. Bất kỳ tiếng nói chỉ trích nào cũng có thể bị quy chụp là “đe dọa an ninh”, bất kỳ hoạt động báo chí độc lập nào cũng có thể bị coi là “thông đồng với thế lực nước ngoài”. Trong bối cảnh đó, việc kết án một người đàn ông 78 tuổi, sức khỏe suy kiệt, với mức án gần như chung thân cho thấy sự tàn nhẫn và vô nhân đạo của bộ máy đàn áp.
Đảng Cộng sản Trung Quốc không chỉ nhắm đến cá nhân Jimmy Lai, mà còn gửi thông điệp sợ hãi tới toàn xã hội: không ai được phép vượt ra khỏi ranh giới do Bắc Kinh vạch sẵn. Báo chí độc lập bị xóa sổ, các tổ chức dân sự bị giải thể, giới trẻ từng xuống đường đòi dân chủ bị đẩy vào tù ngục hoặc buộc phải im lặng.
Hong Kong ngày nay là minh chứng đau lòng cho việc một phong trào dân chủ có thể bị nghiền nát khi quyền lực không bị kiểm soát. Việc lên án và ghi nhớ những vụ án như trường hợp Jimmy Lai không chỉ là vấn đề nhân quyền, mà còn là lời cảnh tỉnh cho thế giới về cái giá của sự thờ ơ trước chủ nghĩa độc tài./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp)
