Lê Bình
Cứ mỗi độ Xuân về, Tết đến, người Việt chuẩn bị đón Tết tưng bừng náo nhiệt. Dân gian có thành ngữ “Vui như Tết”.
Người Việt sau biến cố Tháng Tư năm 1975 đã bỏ nước ra đi lánh nạn cộng sản khắp nơi trên thế giới. Đặc biệt tại Hoa Kỳ là đông nhứt.
Tai vùng Bay Area, Bắc California có số người Việt là đông hơn hết. Riêng tại San Jose, dân số hơn một triệu người, thì dân Việt đã chiếm hơn 10%, hơn 140 ngàn người. Các hội đoàn sinh hoạt thật nhộn nhịp.
Vào dịp Tết là rộn ràng hơn hết. Hội hè, tiệc tùng diễn ra liên tục mỗi cuối tuần. Hội Ái Hữu Quảng Ngãi Bắc California là một trong số đó. Cả năm vất vả bận rộn với cuộc sống, ngày Tết là dịp bà con anh em họp mặt thăm hỏi và chúc sức khỏe cho nhau.
Tiệc Tất Niên của Hội Quảng Ngãi đã tưng bừng diễn ra vào lúc 10:30AM ngày Chúa Nhật, 1/2/2026 tại một nhà hàng lớn ở San Jose, Dynasty Seafood Restaurant, 1001 Story Rd., San Jose. Nghi lễ khai mạc trang nghiêm mở đầu cho buổi tiệc, do Ông Nguyễn Đức Đệ điều khiển. Tiếp theo sau đó Ông Phan Quang Nghiệp và những bô lão trong Hội Dâng Hương Cáo Yết Tổ Tiên. Sau đó, Ông Nguyễn Văn Dzũng, Hội trưởng, đã thay mặt Hội, lên sân khấu chào mừng quan khách và đồng hương. Ông ngỏ lời cảm ơn sự hiện diện đông đảo của mọi người yểm trợ cho hội, và nói lời chúc Tết An Khang Thinh Vượng.
Ông Nguyễn Trung Cao và Ông Nguyễn Hồng Dũng thay mặt Hội giới thiệu quan khách. Rất đông đồng hương và quan khách tham dự. Theo sự giới thiệu có: Thượng Nghị Sĩ Dave Cortse và phụ tá Phương Nguyễn, cô Võ Khánh Ly đại diện cho Giám Sát Viên Santa Clara Betty Dương. Bên cạnh đó cũng có các hội đoàn Người Việt: Ông Lê Đình Thọ TTK Liên Hội Cựu Quân Nhân, Ông Triệu Hà, Chủ tịch Ban Chấp Hành Cộng Đồng Việt Mỹ Bắc Cali, Ông Tony Đinh cựu Hội trưởng Tây Sơn Bình Định, Hội Ái Hữu An Giang, Ông Nguyễn Tấn Lực Hội CSQG, Ông Nguyễn Ngọc Thụy , Ông Duy Văn Học Viện CSQG, Ông Trần Gia Đắc Hội Quân Cảnh& Khu Hội Cựu Tù NHân Chính Trị Tây Bắc Hoa Kỳ, Ông Dương Hạ Phong Giám Sát Khu Hội, Ông Văn Hoàng Tuấn Phó Chủ Tịch Khu Hội, Ông Jimmy Phan Việt Nam Quốc Dân Đảng, Bà Trương Vân Lang Hội Trưởng Hội Tây Ninh, Ông Nguyễn Công Khanh Chủ tịch CĐ Người Việt Quôc Gia Bắc Cali, Bà Nguyễn Thị Cúc Hội trưởng Hội Phan Rang, Ông Lê Minh Hải Hội trưởng Hội Thừa Thiên Huế, Ông Dương Hạ Phong, Ông Phát Kiên Hội TQLC, Ông Võ Lịch Hiệu trưởng trường Việt Ngữ Văn Lang, Cô Mary Phạm văn phòng CĐ Việt Mỹ, Cô Lê Cẩm Vân (Ủy Viên Giáo Dục), Bà Sơn Loan Chủ tịch Hội Phụ Nữ Việt Nam, Ông Nguyễn Minh Huy Thanh Niên Cờ Vàng…v.v. Truyền Thông Báo Chí: Ông Viêm Mai, Ông Trần Quỳ, Ông Huỳnh Lương Thiện Báo Mõ SF, Truyền Hình Việt Today…v.v.
Chương trình tiếp diễn với phần xổ số tặng quà và bán đấu giá bức tranh của HS Đào Hải Triều. Vào giữa chương trình, Ông Nguyễn Văn Dzũng kêu gọi những người trẻ trong hội tham gia vào công việc tiếp nối sinh hoạt của hội. Ông khuyến khích đồng hương tham dự việc điều hành, theo ông cho biết đã giữ trách nhiệm này trong 6 năm qua, và để có thể phát triển đồng hương cùng gánh vát trách nhiệm trong lúc “khủng hoảng lãnh đạo”, những bậc cao niên ngày càng yếu, các hội đồng hương muốn giữ gìn “nếp sống của tổ tiên” thì giới trẻ phải chung vai.
Thực tế là hiện nay, riêng tại vùng Bắc California các hội ái hữu đồng hương không còn sôi nổi như những năm trước. Nhiều hội đã không còn sinh hoạt.
Người tham dự chụp hình hình lưu niêm, trò chuyện, thăm hỏi nhau, và Tiệc Tất Niên của Hội Ái Hữu Quảng Ngãi Hải Ngoại đến hơn 2:30 chiều đã bế mạc.
Mục đích của nhưng cuộc họp mặt ngày Xuân là để thăm hỏi nhau, tâm tình và kể lại những kỷ niệm về quê hương bản qua cho con cháu nghe. Theo tài lieu và những câu chuyện kể, Quê Hương của người dân Quảng Ngãi có tên vùng đất “núi Ấn sông Trà” thuộc miền duyên hải Nam Trung phần; ổ đây nổi tiếng với nhiều vùng đất hoang sơ như đảo Lý Sơn, Sa Huỳnh cổ xưa. Về con người thì xứ Quảng Ngãi nổi bật với tánh cần cù, giản dị, nghĩa tình, vượt qua hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt để xây dựng quê hương.
Về địa lý, Quảng Ngãi có địa hình gồm có núi, đồng bằng và bờ biển. Các danh lam thắng cảnh nổi tiếng có núi Ấn, sông Trà, biển Mỹ Khê, Hà Nhai Vãng Độ, Thạch Trận La Hà…Về đồ ăn thức uống nổi tiếng có cá bống sông Trà, don, kẹo mạch nha, kẹo gương.
Theo sách vở để lại, các sử gia Triều Nguyễn trong Đại Nam nhất thống chí viết: “Đất bạc, người chăm, tính tằn tiện không xa hoa”. Không phô trương, xa xỉ. Tánh cần kiệm, không xa hoa phù phiếm từ lâu đã trở thành nếp sống của người dân Quảng Ngãi. Trong sách Đồng Khánh địa dư chí, phần về phong tục Quảng Ngãi, các tác giả ghi nhận: “Đất đai cằn cỗi, dân chăm chỉ làm ăn, không đua đòi phù hoa”. Ông Nguyễn Bá Trác trong bài viết “Quảng Ngãi tỉnh chí” cũng nhận định: “Người đông, đất ít nên dân gian chăm lo cày cấy và có tính cần kiệm”.
Với địa hình núi sông và bờ biển. Theo các tác giả Quảng Ngãi tỉnh chí (Nam phong tạp chí, 1933), đây là xứ sở của mía; vào trước năm 1930 ở Quảng Ngãi có nhiều nơi làm đường, nhưng nhiều nhất là ở Tư Nghĩa, Sơn Tịnh, Nghĩa Hành. Ở các làng Ba La, Vạn Tượng và Chánh Lộ có nhiều thợ làm đường phèn, đường phổi, đường bông rất tinh xảo và công phu. Ngày nay, các loại đường này được sản xuất ở thị xã Quảng Ngãi, và đều là những sản phẩm thủ công. Tiêu biểu là các món ăn đặc sản nổi tiếng như đường phèn, đường phổi, kẹo gương, mạch nha.
Bên cạnh đó cũng còn có những món ăn khá độc đáo như Chim Mía. Chim mía là tên gọi chung cho các loại chim sống trong những ruộng mía bạt ngàn, thường có các loại: chim sẻ, chim én, chim chéo, chim chìa vôi, chim dồng dộc, chim chào mào, chim ri… Trong các loại chim này thì chim chéo, chim se sẻ, chim dồng dộc ngon nhất, đặc biệt là chim chéo. Người ta bắt chim mía bằng cách dùng lưới. Có thể là lưới rập, lưới giương, lưới kép. Mỗi lần đánh lưới có khi đến vài trăm con chim. Thông thường người ta đánh chim mía từ tháng 8 năm trước đến tháng 4 năm sau.
Món Don là món ăn của người bình dân Quảng Ngãi từ lâu đời. Con cháu đời nay tại hải ngoại chắc chưa bao giờ được thấy? Don giống như con hến, có hình như quả trám, vỏ mỏng, sắc vàng đậm, dài chừng 2cm, sống ở vùng nước lợ của dòng sông Trà Khúc, sông Vệ. Người ta luộc don băng nước sôi. Khi Don chín đãi võ lấy ruột, khi ăn thêm hành lá, hành tây, bánh tráng và ít ớt xiêm xanh. Nói về Don, người đời xưa ở Quảng Ngãi truyền lại các câu ca: “Nghèo nghèo nợ nợ, cũng kiếm cho được con vợ bán Don. Mai sau nó chết cũng còn cặp ui”, hoặc “Con gái còn son không bằng tô Don Vạn Tượng”. Người ta truyền tụng rằng ngày xưa ở Vạn Tượng Don ngon nổi tiếng. Không biết có đúng như vậy không?
Mắm Nhum thuộc loại mắm rất hiếm, được muối từ con Nhum – một loài động vật thường sống ở các khe đá gành biển. Ở Quảng Ngãi nhiều nơi có Nhum, nhưng nhiều nhất là ở vùng biển Sa Huỳnh, Mỹ Á, Lý Sơn. Nhum có hình dạng như quả cầu gai, đường kính khoảng 8 – 10cm, và có nhiều loại: Nhum mỡ, Nhum bạc, Nhum ta…, nhưng chỉ có Nhum ta, có vỏ màu đen là làm mắm được. Người ta xẻ làm 2 con Nhum, nạo quanh bên trong vỏ, lấy hết thịt, rồi cho ruột Nhum vô thẩu, rắc ít muối, ít tiêu và tỏi, để 10 – 15 ngày. Khi mắm đã ngả sang màu hồng là có thể ăn được. Nếu ăn Nhum sống, người ta cắt trên chỏm đầu của con Nhum rồi cho muối, chanh, tiêu… vào, xong lấy thìa vích (múc) ruột Nhum mà ăn. Trong Đại Nam Nhất Thống Chí cho biết: Thời vua Minh Mạng, tại Quảng Ngãi, triều đình đã cho “đặt hộ mắm Nhum 5 người, mỗi năm phải nộp 12 cân mắm Nhum”. Như vậy, mắm nhum còn gọi là “mắm tiến vua” (mắm nạp lên cho vua).
Cá bống kho tiêu: Sông Trà Khúc, sông Vệ có nhiều loại cá bống như bống mú, bống thệ, bống dô, bống cát, bống cằn, bống nhọn, bống găm… trong đó món cá bống kho tiêu ngon nhất là cá bống cát, cá bống cằn. Đây là những loại cá bống xương mềm, thịt thơm, da trắng vàng, thường chỉ sống ở một đoạn sông Trà Khúc, đặc biệt ở khoảng cầu sắt Trường Xuân. Muốn rim cá, người ta đem cá xát muối và rửa sạch rồi cho cá vào chảo dầu để lửa nhẹ (riu riu). Khi thấy cá bắt đầu khô cong lên là người ta bỏ vô ít đường, mắm, tiêu, ớt và rim vài giờ. Món cá bống rim để được rất lâu, từ tháng này sang tháng khác, không cần phải kho hoặc rim lại. Người ta cũng có thể dùng cái niêu đất nhỏ, cho vào đó ít dầu. Khi dầu đã chín người ta bỏ cá bống vô. Đợi cá chín người ta cho vào ít tiêu, ớt, mắm, củ riềng. Món cá bống kho tiêu được dùng để ăn với cơm nóng, đặc biệt là dành cho phụ nữ vừa sinh nở.
Cá Thài Bai: là loài cá rất nhỏ, chỉ bằng que tăm, hình dạng giống cá bống con. Loài cá này có nhiều ở sông Trà Khúc. Từ tháng Chạp đến tháng Ba hàng năm, cá thài bai đi từng đàn trên sông, nhất là ở đoạn sông phía tây cầu sắt Trường Xuân. Người ta dùng một dụng cụ tên là Đó, đan dày để đơm cá thài bai ngược dòng sông ven bờ. Có thể chưng hoặc hấp cá thài bai. Sau khi rửa sạch bằng nước muối, người ta cho cá vào chảo dầu đang sôi, rồi bỏ thêm gia vị, cũng có thể trộn cá với trứng rồi đem chưng cách thủy. Cũng có khi người ta chỉ dùng hơi nước hấp cá chín mà không bỏ thêm gia vị. Khi ăn thì dùng bánh tráng xúc cá hoặc ăn với cơm.
Cá niêng nướng: Cá niêng là tên gọi một loại cá có thân dài, da màu trắng đục, sống từng bầy quanh các ghềnh thác các sông Rhe, sông Liêng, sông Xà Lò, sông Ra Manh, sông Rhin, sông Trà Bồng… ở vùng núi Quảng Ngãi. Người Hrê gọi là cá i-ling, người Cor gọi là cá da-diếc, người Ca Dong gọi là cá ca-ling. Người ta bắt cá Niêng bằng cách lưới hay câu, vào buổi sáng sớm hoặc lúc trời sắp tối. Có nhiều cách chế biến cá niêng như nấu canh, luộc, chiên xù, nướng trui… trong đó cá Niêng nướng trui thường được xem là ngon nhất. Muốn nướng trui, người ta ép cá vào giữa thanh tre rồi đặt cá trên than củi, hoặc đơn giản là vùi cá vào lớp tro còn hực lửa. Khi ăn người ta phủi sạch lớp tro dính vào vảy cá, và ăn từ đầu con cá xuống phía đuôi. Thịt cá Niêng thường được chấm với muối sống giã chung với ớt xiêm rừng. Ruột cá Niêng được coi là phần ngon nhất của cá, có vị đăng đắng, nhưng khi nhai kỹ lại có vị ngọt dịu, nhất là khi nhấm nháp với rượu. Cá Niêng ngon nhất là loại cá vừa, bằng cỡ hai ngón tay, cá lớn quá thì hơi béo, nhỏ quá thì thịt còn mềm.
Ngày Xuân sắp về, dự tiệc Tất Niên của Hội Ái Hữu Quảng Ngãi Hải Ngoại, thấy bà con ăn uống, nghe ca hát…nhưng có nhiều bạn trẻ đồng hương không có một chút gì kỷ niệm với ông bà cha mẹ. Nhân thể kể lại đây làm món quà Xuân. Chúc An Khang Thịnh Vượng./. [L.B]
