Trong lúc Hoa Kỳ mở cuộc điều tra liên quan đến việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, phía Việt Nam cũng đồng thời phát động một đợt truy quét mới nhắm vào các trang mạng phát tán phim lậu, truyện lậu và đang nghiên cứu việc tăng mức chế tài đối với các hành vi vi phạm bản quyền…
Trước áp lực ngày càng gia tăng từ cộng đồng quốc tế về vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, Việt Nam hiện đang triển khai đồng thời hai hướng hành động đáng chú ý. Một mặt, nhà chức trách mở đợt cao điểm nhằm ngăn chặn các trang mạng phát tán phim lậu, truyện lậu và các nội dung kỹ thuật số vi phạm bản quyền, đồng thời nghiên cứu tăng mức xử phạt đối với những trường hợp vi phạm trên môi trường mạng. Mặt khác, Hà Nội cũng chính thức lên tiếng sau khi Hoa Kỳ khởi động cuộc điều tra về tình hình thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
Hai sự kiện tưởng như riêng rẽ nhưng thực chất phản ánh cùng một áp lực. Đó là yêu cầu ngày càng lớn đối với Việt Nam trong việc chứng minh khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ trong một nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng.
Ngày 2 tháng 6 năm 2026, đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho biết các cơ quan hữu trách sẽ mở một đợt cao điểm mới nhằm xử lý các trang mạng phát tán phim ảnh, truyện và nội dung số vi phạm bản quyền. Theo đánh giá của giới chức trách, tình trạng vi phạm bản quyền trên internet vẫn diễn ra phổ biến, gây thiệt hại đáng kể cho các nhà sản xuất nội dung trong nước cũng như quốc tế. Nhiều trang mạng lậu dù bị khóa tên miền vẫn nhanh chóng xuất hiện dưới những địa chỉ mới, tạo nên một cuộc rượt đuổi kéo dài giữa nhà chức trách và những người điều hành các hệ thống vi phạm.
Đáng chú ý, các cơ quan hữu trách hiện đang nghiên cứu đề nghị tăng mức xử phạt hành chánh đối với các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường mạng. Mục tiêu là tạo sức răn đe mạnh hơn trong bối cảnh các mức phạt hiện hành bị xem là chưa đủ để ngăn chặn các hoạt động kiếm lợi từ nội dung đánh cắp.
Động thái này diễn ra gần như cùng lúc với việc Chính phủ Hoa Kỳ, thông qua Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), khởi động cuộc điều tra liên quan đến tình hình thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Trả lời báo giới vào cuối tháng 5 năm 2026, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết Việt Nam đã ghi nhận thông tin về cuộc điều tra và sẵn sàng trao đổi với phía Hoa Kỳ trên tinh thần xây dựng, phù hợp với các cam kết quốc tế cũng như mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai quốc gia.
Tuyên bố của bà Phạm Thu Hằng mang tính ngoại giao thận trọng, nhưng thông điệp phía sau khá rõ ràng. Hà Nội hiểu rằng vấn đề sở hữu trí tuệ không còn đơn thuần là một câu chuyện pháp lý mà đã trở thành yếu tố quan trọng trong quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế. Khi các tập đoàn công nghệ, giải trí và dược phẩm toàn cầu ngày càng xem tài sản trí tuệ là nguồn giá trị cốt lõi, việc bảo vệ bản quyền trở thành một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá môi trường đầu tư của từng quốc gia.
Trên thực tế, Việt Nam từ lâu đã đối diện với một nghịch lý trong lãnh vực này. Một mặt, nhà nước liên tục khẳng định cam kết bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ thông qua việc sửa đổi luật lệ và tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới. Mặt khác, tình trạng sử dụng phần mềm lậu, xem phim lậu, đọc truyện lậu và sao chép nội dung trái phép vẫn diễn ra phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày.
Không ít người vẫn xem việc truy cập các trang mạng phim lậu là hành vi vô hại, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ coi việc sử dụng phần mềm không có bản quyền là cách tiết kiệm chi phí. Chính tâm lý xã hội đó khiến cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trở nên khó khăn hơn rất nhiều so với việc chỉ ban hành các quy định pháp luật.
Điều đáng lưu ý là khi nền kinh tế Việt Nam còn ở vị thế tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài, các vấn đề bản quyền thường chưa được quan tâm đúng mức. Nhưng khi ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào công nghệ, phần mềm, trò chơi điện tử, điện ảnh và các sản phẩm sáng tạo, câu chuyện đã bắt đầu thay đổi. Những thiệt hại do hành vi vi phạm bản quyền gây ra giờ đây không chỉ ảnh hưởng đến các tập đoàn ngoại quốc mà còn tác động trực tiếp đến chính các doanh nghiệp và giới sáng tạo trong nước.
Từ góc độ đó, đợt cao điểm xử lý các trang mạng lậu lần này có thể được xem như một phép thử quan trọng. Nếu chỉ dừng lại ở việc khóa tên miền hoặc xử phạt một số trường hợp điển hình thì hiệu quả sẽ rất hạn chế. Kinh nghiệm trong nhiều năm qua cho thấy các trang mạng vi phạm thường có khả năng phục hồi rất nhanh bằng cách thay đổi địa chỉ truy cập hoặc chuyển máy chủ ra nước ngoài.
Vì vậy, bài toán thật sự không nằm ở việc Việt Nam đóng cửa được bao nhiêu trang mạng, mà nằm ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái nội dung số lành mạnh, nơi người sử dụng có đầy đủ lựa chọn hợp pháp với mức chi phí hợp lý. Khi nhu cầu tiếp cận nội dung chính thống được đáp ứng tốt hơn, sức hấp dẫn của các nền tảng vi phạm bản quyền cũng sẽ giảm đi đáng kể.
Cuộc điều tra của Hoa Kỳ và chiến dịch truy quét các trang mạng lậu tại Việt Nam vì thế có thể được xem là hai mặt của cùng một vấn đề. Một bên là áp lực từ bên ngoài, bên kia là nhu cầu cải tổ từ bên trong. Trong một nền kinh tế ngày càng dựa vào tri thức, công nghệ và sáng tạo, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không còn đơn thuần là đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế. Đó còn là điều kiện cần thiết để bảo vệ chính tương lai phát triển của Việt Nam trong thời đại kỹ thuật số.
NGƯỜI QUAN SÁT
