Những con phố của Havana –Cuba đang chìm trong mùi rác thối, không chỉ vì khủng đô thị mà vì một cuộc đối đầu địa chính trị khốc liệt với Hoa Kỳ, nơi dầu mỏ bị chặn lại và cả một thủ đô bắt đầu nghẹt thở…
Truyền thông Reuters và một số truyền thông quốc tế khác vào ngày 16/ 2/ 2026 ghi nhận, giữa những con đường ven biển đầy gió của thủ đô Havana của Cuba, nơi bình thường du khách và người dân tấp nập đi lại, cảnh tượng giờ đây khiến ai chứng kiến cũng rùng mình: rác thải chất đống cao tới mắt cá tay ở hàng loạt góc phố, thu hút ruồi nhặng, bốc mùi hôi thối và khiến người đi bộ phải vòng tránh từng đống giấy, túi ni lông và chai nhựa. Đây không phải là hình ảnh về sự lơ là vệ sinh đô thị thông thường, mà là hệ quả rõ rệt của một cuộc khủng hoảng nhiên liệu sâu rộng đang tàn phá các dịch vụ cơ bản ở quốc gia Caribe này.
Khó ai có thể quên lời than của Jose Ramon Cruz, cư dân sống tại quận Vedado của Havana, khi ông nói với phóng viên của Reuters rằng: “Khắp thành phố đều như vậy, đã hơn 10 ngày rồi kể từ khi một chiếc xe chở rác đến.” Những con số từ báo nhà nước Cubadebate cho thấy chỉ có 44 trong tổng số 106 chiếc xe thu gom rác vẫn hoạt động được do thiếu nhiên liệu, khiến hơn 60% đội xe đô thị bị “đắp chiếu” ngay giữa mùa khủng hoảng.
Không khí ở thủ đô nóng nực và ngột ngạt hơn thường lệ bởi mùi thối của thức ăn phân hủy dưới nắng, và những đống rác như trở thành điểm dừng chân của chuột, ruồi và côn trùng. Người dân, đa phần đã quen với những thách thức kinh tế kéo dài nhiều năm, giờ lại phải đối mặt với một nguy cơ mới: khi những dịch vụ vệ sinh công cộng sụp đổ, nguy cơ bệnh tật lan tràn cũng leo thang. Cư dân khác, Maria Fernandez, nói với AFP rằng không khí ở phố Obispo mỗi tối trở nên “chết người” bởi mùi thối, khiến trẻ em và người già phải tránh ra ngoài vào ban ngày.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là cuộc khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng mà Cuba đang đối mặt. Một thời từng được xem là đất nước hiếu khách, nơi các xe buýt và dịch vụ công cộng hoạt động đều đặn, Havana giờ đây thiếu nhiên liệu đến mức làm ngừng nhiều hoạt động cơ bản. Nguồn cung dầu – một trong những mạch máu chính của nền kinh tế – đã giảm mạnh trong hai tháng qua sau khi Venezuela, nguồn cung dầu lớn nhất của Cuba trong nhiều thập kỷ, ngừng vận chuyển từ giữa tháng 12/ 2025. Thêm vào đó, chính phủ Mexico, từng là một nhà cung cấp dầu khác, cũng tạm dừng vận chuyển sau khi bị Hoa Kỳ đe dọa áp thuế đối với các nước tiếp tục bán dầu cho Cuba.
Các biện pháp hạn chế nhiên liệu này phản ánh nỗ lực của chính quyền Mỹ nhằm tạo sức ép để thay đổi chính trị tại Cuba. Washington trong những tháng gần đây đã áp dụng các biện pháp trừng phạt chặt chẽ hơn, trong đó cấm nhiều tàu chở dầu đến hòn đảo và cảnh báo các quốc gia khác về nguy cơ bị trừng phạt nếu tiếp tục giao thương dầu mỏ với Havana. Trong một phát biểu đầy tranh cãi trên mạng xã hội X ngày 16/ 2, Tổng thống Donald Trump gọi Cuba là một “quốc gia thất bại”, nói rằng họ “không còn đủ nhiên liệu để máy bay của họ cất cánh nữa” và thúc giục lãnh đạo Cuba đạt được thỏa thuận nhằm giải quyết khủng hoảng trước khi “quá muộn”.
Căng thẳng leo thang tới mức cả Liên Hiệp Quốc cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình, đặc biệt liên quan tới các tác động nhân đạo. Người phát ngôn của Tổng thư ký António Guterres, Stephane Dujarric, nói với báo chí rằng Liên Hiệp Quốc đang làm việc với chính phủ Cuba để hỗ trợ các nỗ lực cứu trợ nhân đạo và kêu gọi đối thoại tôn trọng luật pháp quốc tế nhằm giảm bớt hậu quả của khủng hoảng.
Không chỉ việc thu gom rác bị đình trệ, khủng hoảng nhiên liệu còn ảnh hưởng dây chuyền tới nhiều dịch vụ thiết yếu khác. Trước đó chỉ vài ngày, nhiều hãng hàng không quốc tế đã phải hủy chuyến đến và đi từ Havana vì thiếu nhiên liệu phản lực, và ngay cả Lễ hội Xì gà Havana – một sự kiện văn hóa lớn kéo dài hàng tuần – đã bị hoãn lại vì tình hình không ổn định và thiếu nhiên liệu để duy trì hoạt động.
Chính phủ Cuba, với hệ thống kinh tế tập trung, đang cố gắng ứng phó bằng các biện pháp phân phối nhiên liệu ưu tiên cho cơ sở y tế, bệnh viện và sản xuất điện, đồng thời hạn chế các dịch vụ mà họ cho là không thiết yếu. Tuy nhiên thực tế cho thấy tình hình vẫn xấu đi khi chỉ số cung ứng dầu mỏ ít ỏi không đủ đáp ứng yêu cầu cơ bản của xã hội. Nhiều người dân tỏ ra lo ngại không chỉ vì mùi hôi và ruồi nhặng, mà bởi vì rác thải chất đống có thể tạo điều kiện cho dịch bệnh như dịch sốt xuất huyết hay leptospirosis bùng phát giữa bối cảnh hệ thống y tế vốn đã căng thẳng.
Cuộc khủng hoảng rác thải tại Havana không chỉ là câu chuyện về một thành phố bị ngập rác trên đường. Nó là hình ảnh thu nhỏ của khủng hoảng kinh tế sâu rộng hơn ở Cuba, nơi mà sự thiếu hụt năng lượng đang làm xói mòn cả những dịch vụ thiết yếu nhất. Khi người dân phải dọn đường cho rác ngay trước cửa nhà mình, họ cũng cảm nhận từng ngày một sự kiệt quệ của một nền kinh tế mà từ lâu đã phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và đang bị kéo vào vòng xoáy của cấm vận và khủng hoảng năng lượng.
Dù nhiều nước đã bày tỏ sẵn sàng viện trợ nhân đạo, tình hình ở Havana và các thành phố khác của Cuba vẫn còn rất bấp bênh nếu nhiên liệu không sớm được cung cấp trở lại. Trong khi đó, những đống rác trên đường không chỉ làm xấu hình ảnh Thủ đô mà còn như lời cảnh báo về một cuộc khủng hoảng sâu hơn, nơi mà nhu cầu cơ bản nhất của con người là một môi trường sống sạch sẽ và an toàn đang bị đặt lên bờ vực thất bại./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp; Reuters, AFP, AP, ALJAZEERA…)
