WASHINGTON (Calitoday News)— Hạ viện Hoa Kỳ ngày 2/9 đã bác bỏ một đề xuất sửa đổi Hiến pháp do các nghị sĩ Cộng hòa đưa ra, nhằm ấn định vĩnh viễn số thẩm phán của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ ở mức 9 người.
Cuộc bỏ phiếu kết thúc với tỷ lệ 212–206, thấp hơn rất nhiều so với mức hai phần ba cần thiết để một nghị quyết sửa đổi Hiến pháp được Hạ viện thông qua.
Đề xuất do Dân biểu Cộng hòa Andy Biggs, Arizona, đưa ra. Nếu được thông qua và sau đó hoàn tất quy trình sửa đổi Hiến pháp, Tối cao Pháp viện sẽ được quy định gồm một Chánh án và tám Thẩm phán phụ tá.
Cộng hòa muốn ngăn việc “mở rộng” Tối cao Pháp viện
Ông Biggs lập luận rằng việc cố định số lượng thẩm phán là cần thiết để ngăn một đảng chính trị trong tương lai thay đổi quy mô Tối cao Pháp viện nhằm tạo lợi thế chính trị.
Theo ông, con số 9 không phải vì đây là một con số đặc biệt, mà vì một Tối cao Pháp viện có quy mô cố định sẽ khó bị thay đổi theo kết quả từng cuộc bầu cử.
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, thuộc Đảng Cộng hòa, cũng ủng hộ đề xuất. Ông cho rằng Tối cao Pháp viện với 9 thẩm phán đã hoạt động hiệu quả và cảnh báo việc mở rộng tòa án có thể biến cơ quan tư pháp cao nhất nước Mỹ thành một cuộc đấu tranh chính trị.
Vì sao cần sửa Hiến pháp?
Điểm quan trọng trong cuộc tranh luận là Hiến pháp Mỹ hiện nay không quy định Tối cao Pháp viện phải có bao nhiêu thẩm phán.
Quyền quyết định số lượng thẩm phán thuộc về Quốc hội. Kể từ khi Tối cao Pháp viện được thành lập năm 1789, Quốc hội đã 7 lần thay đổi tổng số ghế.
Tòa hiện có 9 thẩm phán và con số này đã được duy trì từ năm 1869. Vì vậy, muốn biến con số 9 thành một quy định không thể dễ dàng thay đổi, Quốc hội phải sửa Hiến pháp.
Dân chủ phản đối: Quốc hội không nên tự từ bỏ quyền của mình
Các nghị sĩ Dân chủ phản đối mạnh mẽ dự luật.
Lãnh đạo Dân chủ tại Hạ viện lập luận rằng việc sửa Hiến pháp sẽ khiến Quốc hội mất đi quyền mà Hiến pháp hiện nay trao cho cơ quan lập pháp — đó là quyền quyết định số lượng thẩm phán của Tối cao Pháp viện.
Dân biểu Katherine Clark, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện, cho rằng Quốc hội không nên tự nguyện từ bỏ quyền này bằng một sửa đổi Hiến pháp.
Dân biểu Jamie Raskin, thành viên Dân chủ hàng đầu của Ủy ban Tư pháp Hạ viện, cho rằng động thái của Cộng hòa xuất phát từ lo ngại về kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Ông cáo buộc phe Cộng hòa muốn “đóng băng” cơ cấu hiện tại của Tối cao Pháp viện trong nhiều thập niên tới.
Tranh luận về việc “đóng gói” Tối cao Pháp viện
Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh tranh luận ngày càng gay gắt về ý tưởng mở rộng Tối cao Pháp viện — thường được gọi là “court packing”.
Một số chính trị gia Dân chủ trong những năm gần đây đã ủng hộ tăng số lượng thẩm phán nhằm thay đổi cán cân của tòa.
Dân biểu James Clyburn của South Carolina gần đây bày tỏ ủng hộ việc mở rộng Tối cao Pháp viện lên 13 thẩm phán.
Những người Cộng hòa phản đối cho rằng việc tăng số ghế chỉ vì không hài lòng với các phán quyết của tòa sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm, khiến mỗi khi quyền lực chính trị thay đổi, Quốc hội lại tìm cách thay đổi số lượng thẩm phán để phục vụ lợi ích của đảng cầm quyền.
Vì sao vấn đề trở nên nóng bỏng?
Tối cao Pháp viện hiện có 6 thẩm phán thuộc khuynh hướng bảo thủ và 3 thẩm phán thuộc khuynh hướng tự do.
Cựu Tổng thống Donald Trump đã bổ nhiệm ba thẩm phán trong nhiệm kỳ đầu tiên, góp phần hình thành cán cân 6–3 hiện nay.
Phe Dân chủ từ lâu đã chỉ trích một số phán quyết của tòa trong các vấn đề như phá thai, quyền sử dụng súng và quyền lực của các cơ quan liên bang.
Trong khi đó, phe Cộng hòa lo ngại rằng nếu Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội và Nhà Trắng, họ có thể tìm cách mở rộng tòa để thay đổi cán cân tư pháp.
Kết quả 212–206 nói lên điều gì?
Mặc dù Cộng hòa đang nắm thế đa số tại Hạ viện, đề xuất vẫn thất bại với tỷ lệ 212 phiếu chống và 206 phiếu thuận.
Đặc biệt, dự luật cần ít nhất hai phần ba số phiếu chứ không chỉ cần đa số đơn giản, bởi đây là nghị quyết đề xuất sửa đổi Hiến pháp.
Ngay cả nếu vượt qua Hạ viện, đề xuất còn phải được Thượng viện thông qua với mức hai phần ba, sau đó phải được ba phần tư các tiểu bang phê chuẩn mới có thể trở thành một phần của Hiến pháp.
Do đó, khả năng đề xuất trở thành Hiến pháp là rất thấp trong tình hình chính trị hiện nay.
Một cuộc bỏ phiếu mang tính chiến lược trước bầu cử giữa nhiệm kỳ
Cuộc bỏ phiếu cũng được xem là một phần trong chiến lược chính trị của Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
Đảng Cộng hòa muốn đặt Dân chủ vào thế phải bỏ phiếu về vấn đề mở rộng Tối cao Pháp viện, đồng thời liên kết ý tưởng này với các chính sách của cánh tả và Democratic Socialists of America (DSA).
CBS News cho biết đây là một trong một loạt cuộc bỏ phiếu mà Cộng hòa đưa ra trong tuần nhằm làm nổi bật sự khác biệt giữa hai đảng trước cuộc bầu cử.
Trước đó một ngày, Hạ viện cũng đã thông qua một nghị quyết lên án chủ nghĩa xã hội.
Tòa vẫn giữ 9 ghế — nhưng Quốc hội vẫn có quyền thay đổi
Điều quan trọng cần phân biệt là cuộc bỏ phiếu không làm thay đổi số lượng thẩm phán hiện tại.
Tối cao Pháp viện vẫn có 9 thẩm phán.
Điều bị bác bỏ chỉ là nỗ lực sửa Hiến pháp để quy định rằng con số 9 phải được giữ cố định vĩnh viễn.
Theo luật hiện hành, Quốc hội vẫn có thẩm quyền thay đổi số lượng thẩm phán trong tương lai thông qua luật liên bang.
Điều này có nghĩa là nếu một chính quyền và Quốc hội tương lai muốn mở rộng Tối cao Pháp viện, họ về mặt pháp lý vẫn có thể tìm cách làm như vậy mà không cần sửa Hiến pháp — dù đây chắc chắn sẽ là một cuộc tranh luận chính trị rất lớn.
Cuộc chiến về Tối cao Pháp viện chưa kết thúc
Việc Hạ viện bác bỏ đề xuất của Cộng hòa không giải quyết được cuộc tranh luận về tương lai của Tối cao Pháp viện.
Phe Cộng hòa muốn bảo vệ quy mô 9 thẩm phán và ngăn việc sử dụng quyền lực lập pháp để thay đổi cán cân của tòa.
Trong khi đó, một bộ phận Dân chủ cho rằng Quốc hội cần giữ quyền thay đổi số lượng thẩm phán và không loại trừ khả năng cải tổ tòa trong tương lai.
Vì vậy, 9 ghế hiện tại vẫn được giữ nguyên, nhưng cuộc tranh luận về việc Tối cao Pháp viện có nên được mở rộng hay không nhiều khả năng sẽ tiếp tục trở thành một vấn đề lớn trong chính trường Mỹ, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 đang đến gần.
Calitoday tổng hợp
