Một quyết định lạnh lùng từ Hội đồng Liên minh Châu Âu đã khiến giới tài chính bất ngờ: Việt Nam bị nêu tên trong danh sách các quốc gia không hợp tác về thuế, thổi bùng lo ngại về uy tín và dòng vốn quốc tế…
Ngày 17/ 2/ 2026, tại trụ sở của Hội đồng Liên minh châu Âu ở Brussels, một tuyên bố được công bố lúc 10 giờ 30 phút sáng theo giờ Trung Âu đã lập tức gây chấn động giới tài chính quốc tế: Việt Nam chính thức bị đưa vào danh sách các quốc gia bị coi là “không hợp tác về thuế”, thường được gọi bằng thuật ngữ gây tranh cãi “thiên đường thuế”.
Theo văn bản dài 27 trang do cơ quan này ban hành, danh sách được xây dựng dựa trên các tiêu chí khắt khe liên quan đến minh bạch tài chính, chống chuyển lợi nhuận xuyên biên giới và việc thực hiện các chuẩn mực do OECD thiết lập. Những quốc gia bị liệt kê là các nước mà Liên minh châu Âu đánh giá là chưa thực hiện đầy đủ các cam kết cải cách thuế, hoặc chưa sửa đổi các cơ chế bị coi là tạo điều kiện cho doanh nghiệp né tránh nghĩa vụ tài chính.
Trong cuộc họp báo ngay sau đó, Chủ tịch Eurogroup, Paschal Donohoe, tuyên bố: “Danh sách này không nhằm trừng phạt, mà nhằm bảo vệ sự công bằng của hệ thống thuế toàn cầu. Các quốc gia được nêu tên cần hành động cụ thể và có thời hạn rõ ràng để khắc phục các thiếu sót.”
Nguồn tin từ các quan chức châu Âu cho biết, quyết định đưa Việt Nam vào danh sách được đưa ra sau hơn 18 tháng theo dõi và đánh giá. Trong khoảng thời gian từ tháng 9/ 2024 đến cuối năm 2025, các nhóm chuyên gia thuế của Liên minh châu Âu đã nhiều lần gửi khuyến nghị yêu cầu Việt Nam điều chỉnh các chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các cơ chế được cho là cho phép một số tập đoàn đa quốc gia chuyển lợi nhuận mà không chịu mức thuế tương xứng.
Một quan chức của Ủy ban châu Âu, phát biểu trong điều kiện giấu tên lúc 13 giờ cùng ngày, nói rằng vấn đề không nằm ở việc Việt Nam từ chối hợp tác, mà ở “tốc độ và mức độ thực hiện các cam kết chưa đáp ứng kỳ vọng của EU”.
Thông tin này nhanh chóng lan về Hà Nội, và đến 19 giờ tối cùng ngày theo giờ Việt Nam, Bộ Tài chính đã tổ chức một cuộc họp nội bộ khẩn cấp. Bộ trưởng Hồ Đức Phớc được cho là đã trực tiếp chủ trì phiên làm việc, yêu cầu rà soát toàn bộ các cam kết quốc tế liên quan đến cải cách thuế và chuẩn bị báo cáo phản hồi chính thức.
Theo các chuyên gia kinh tế, việc bị đưa vào danh sách này không đồng nghĩa với việc Việt Nam trở thành “thiên đường thuế” theo nghĩa truyền thống như một số quốc đảo nhỏ, nhưng nó mang ý nghĩa biểu tượng và cảnh báo rất mạnh. Các doanh nghiệp và ngân hàng châu Âu có thể sẽ áp dụng các biện pháp kiểm tra bổ sung khi giao dịch với các đối tác tại Việt Nam. Một số dòng vốn đầu tư cũng có thể tạm thời chững lại do các nhà đầu tư cần đánh giá lại rủi ro pháp lý.
Chủ tịch Ursula von der Leyen, trong một bài phát biểu tại Nghị viện châu Âu cùng ngày, nhấn mạnh rằng Liên minh châu Âu đang bước vào một giai đoạn mới của cuộc chiến chống trốn thuế toàn cầu. Bà nói: “Chúng tôi không thể chấp nhận bất kỳ lỗ hổng nào làm suy yếu nền tảng tài chính chung. Tính minh bạch không phải là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.”
Danh sách này được Liên minh châu Âu duy trì từ năm 2017, sau hàng loạt vụ bê bối tài chính toàn cầu làm lộ ra các mạng lưới chuyển lợi nhuận phức tạp. Kể từ đó, nhiều quốc gia đã được đưa vào rồi gỡ khỏi danh sách sau khi thực hiện cải cách. Tuy nhiên, quá trình này thường kéo dài và đòi hỏi các thay đổi sâu rộng về luật pháp và hệ thống quản trị.
Trong bối cảnh Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất và đầu tư quan trọng ở châu Á, quyết định này có thể tạo ra áp lực đáng kể. Năm 2025, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt hơn 36 tỷ USD, với phần lớn đến từ các đối tác châu Âu và các công ty đa quốc gia.
Một chuyên gia tài chính tại Singapore nhận định lúc 21 giờ cùng ngày rằng tác động lớn nhất có thể không đến từ các biện pháp pháp lý ngay lập tức, mà từ yếu tố tâm lý thị trường. “Danh sách của EU có sức nặng rất lớn. Nó gửi một tín hiệu mạnh tới các ngân hàng, các quỹ đầu tư và các tập đoàn. Câu hỏi không chỉ là Việt Nam đã làm gì, mà là Việt Nam sẽ làm gì tiếp theo.”
Trong khi đó, các nguồn tin ngoại giao cho biết các cuộc trao đổi giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu dự kiến sẽ được đẩy nhanh trong những tuần tới. Mục tiêu của Hà Nội là chứng minh rằng các cải cách đang được thực hiện và đạt được tiến triển đủ để được xem xét lại trong kỳ đánh giá tiếp theo.
Được biết, ngoài Việt Nam thì có 9 quốc gia khác cũng này trong danh sách này của EU gồm: American Samoa, Anguilla, Guam, Palau, Panama, Russia, Turks and Caicos Islands, U.S. Virgin Islands và Vanuatu.
Quyết định ngày 17/ 2 tại Brussels không chỉ là một thông báo kỹ thuật về thuế. Nó là một tín hiệu địa chính trị và tài chính rõ ràng: trong một thế giới nơi dòng tiền di chuyển nhanh hơn bao giờ hết, sự minh bạch không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà là điều kiện sống còn để duy trì niềm tin và vị thế trên bàn cờ kinh tế toàn cầu./.
NGƯỜI QUAN SÁT
