Hàng triệu giao dịch dân sự tại Việt Nam bước sang một thủ tục mới: người ký giấy tờ thị thực bắt buộc phải bị chụp hình lưu vào hồ sơ. Nhà cầm quyền Việt Nam nói nhằm chống giả mạo giấy tờ, nhưng nhiều người đặt câu hỏi: đây là bước tiến về quản trị hay là dấu hiệu cho thấy chính guồng máy xác nhận giấy tờ đang có vấn đề nghiêm trọng về độ tin cậy?…
Ngày 18 tháng 5 năm 2026, nhiều văn phòng thị thực giấy tờ trên toàn Việt Nam bắt đầu đồng loạt áp dụng quy định mới liên quan tới việc chụp hình người ký hồ sơ khi thực hiện các thủ tục giấy tờ dân sự. Theo quy định có hiệu lực từ hôm nay, người phụ trách thị thực giấy tờ nếu không lưu hình ảnh người ký có thể bị phạt hành chánh lên tới 10 triệu đồng.
Thông tin này lập tức gây ra nhiều tranh luận trong dư luận vì nó tác động trực tiếp tới hàng triệu giao dịch dân sự mỗi năm, từ mua bán nhà cửa, ủy quyền, cho tặng tài sản cho tới vay mượn hay sang bộ giấy tờ chủ quyền.
Tại Hà Nội sáng ngày 18 tháng 5, ngay từ đầu giờ, Văn phòng thị thực Nguyễn Huệ trên đường Trần Duy Hưng đã xuất hiện cảnh người dân xếp hàng làm thủ tục và được yêu cầu đứng trước máy chụp hình để xác nhận. Một nhân viên tại đây chia sẻ với báo nhà nước rằng , thủ tục mới được áp dụng bắt buộc nhằm bảo đảm “đúng người đúng việc” trong hồ sơ thị thực.
Bà Nguyễn Thị Lan, 58 tuổi, cư ngụ tại quận Cầu Giấy cũng chia sẻ với báo chí nhà nước, sau khi hoàn tất thủ tục ủy quyền nhà đất cho con trai đã khá bất ngờ khi được yêu cầu chụp hình cận mặt cùng bộ hồ sơ. Bà nói: “Trước giờ đi thị thực giấy tờ chỉ ký tên, lăn tay là xong. Giờ còn phải chụp hình như làm giấy căn cước nên tôi cũng thấy lạ.”
Theo đại diện Sở Tư Pháp Hà Nội, quy định này xuất phát từ tình trạng giả mạo giấy tờ, giả chữ ký và tranh chấp dân sự ngày càng gia tăng trong thời gian gần đây. Không ít trường hợp người già bị giả chữ ký bán đất, thân nhân tranh giành tài sản hoặc các đường dây lường gạt dùng giấy tờ giả để thị thực chuyển nhượng đã khiến nhà chức trách phải siết chặt quy trình xác minh.
Một viên chức ngành tư pháp cho biết chỉ riêng trong năm 2025, tại nhiều thành phố lớn đã ghi nhận hàng trăm vụ tranh chấp liên quan tới các hợp đồng có thị thực giấy tờ, trong đó có nhiều hồ sơ mà người ký thật sự chưa từng xuất hiện tại văn phòng thị thực.
Theo quy định mới, hình ảnh người ký phải được lưu chung với hồ sơ nhằm phục vụ việc đối chiếu khi xảy ra tranh chấp hoặc điều tra hình sự. Việc lưu hình được xem như một bước bổ sung bên cạnh chữ ký, dấu tay và giấy tờ tùy thân.
Tuy nhiên, ngay trong ngày đầu tiên áp dụng, nhiều ý kiến cho rằng đây chỉ mới là phần ngọn của vấn đề.
Luật sư Trần Minh Đức thuộc Đoàn Luật Sư Sài Gòn nhận định rằng việc chụp hình có thể giúp tăng thêm bằng chứng nhận diện, nhưng không phải là “lá bùa thần” chống giả mạo. Ông nói: “Một người có thể dùng giấy tờ giả cực kỳ tinh vi, có thể thuê người đóng thế hoặc sau này dùng kỹ thuật deepfake. Nếu hệ thống kiểm tra giấy tờ gốc, dữ liệu dân cư và trách nhiệm xác minh của người thị thực giấy tờ không chặt chẽ thì chỉ thêm một tấm hình chưa chắc giải quyết được tận gốc.”
Trên thực tế, nhiều người dân cũng đặt câu hỏi: vì sao hàng loạt vụ giả mạo giấy tờ quy mô lớn xảy ra suốt nhiều năm qua nhưng mãi tới bây giờ nhà cầm quyền mới siết thủ tục? Và liệu việc tăng thêm quy trình có vô tình đẩy gánh nặng sang phía người dân thay vì giải quyết triệt để những lỗ hổng trong guồng máy quản trị?
Tại Sài Gòn, anh Phạm Quốc Huy, một người làm nghề môi giới địa ốc tại quận 7, cho rằng điều người dân cần nhất không phải là thêm vài động tác chụp hình mà là một hệ thống xác minh điện tử đồng bộ. Anh nói: “Nếu dữ liệu căn cước, dữ liệu đất đai và hệ thống thị thực giấy tờ được nối kết thật sự thì giấy giả rất khó lọt. Đằng này nhiều nơi vẫn làm kiểu thủ công, kiểm tra bằng mắt thường thì rủi ro vẫn còn rất lớn.”
Một số chuyên gia kỹ thuật cũng cho rằng việc bắt buộc chụp hình phản ánh một thực tế đáng lo: hệ thống xác thực hiện nay vẫn chưa đủ mạnh để chính nhà chức trách yên tâm. Nói cách khác, khi niềm tin vào giấy tờ và quy trình xác minh bắt đầu suy giảm, người ta buộc phải dựng thêm nhiều tầng kiểm soát mới.
Điều đáng chú ý là trong bối cảnh khẩu hiệu “chuyển đổi số” được nhắc đi nhắc lại suốt nhiều năm qua, không ít thủ tục dân sự tại Việt Nam vẫn vận hành theo kiểu “hư đâu vá đó”. Mỗi lần xuất hiện một vụ lường gạt lớn, bộ máy hành chánh lại chồng thêm một lớp thủ tục mới, còn người dân thì phải mất thêm thời giờ, thêm công đoạn và đôi khi thêm cả tiền bạc.
Dù vậy, nhiều người làm công việc thị thực giấy tờ vẫn ủng hộ quy định mới vì cho rằng nó giúp giảm bớt rủi ro pháp lý. Một người hành nghề tại Đà Nẵng cho biết: “Khi xảy ra tranh chấp, hình ảnh lưu trong hồ sơ sẽ là căn cứ quan trọng để bảo vệ cả người dân lẫn người chứng thực giấy tờ.”
Từ hôm nay 18 tháng 5, chuyện chụp hình khi thị thực giấy tờ chính thức trở thành một phần quen thuộc trong nhiều giao dịch dân sự. Nhưng phía sau câu chuyện tưởng chừng nhỏ nhặt ấy lại phản chiếu một vấn đề lớn hơn: cuộc chiến chống giấy tờ giả tại Việt Nam vẫn còn đầy lỗ hổng, còn niềm tin vào tính minh bạch của guồng máy hành chánh vẫn là một bài toán chưa dễ tìm ra lời giải.
NGƯỜI QUAN SÁT
