(AP) — Cuộc chiến với Iran, dù phức tạp và có tác động sâu rộng toàn cầu đến đâu, suy cho cùng vẫn chỉ quy về một câu hỏi duy nhất: Ai là bên có khả năng chịu đựng đau thương lâu hơn?
Sự leo thang của giá dầu chính là bằng chứng cho thấy đây có thể là vũ khí hiệu quả nhất của Iran, đồng thời là điểm yếu chí tử của Mỹ trong việc duy trì chiến dịch quân sự này: Làm tổn thương nền kinh tế toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng vọt đã khiến người tiêu dùng và thị trường tài chính chao đảo, trong khi lĩnh vực vận tải và du lịch quốc tế bị đình trệ nghiêm trọng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như nhận thức rõ mối nguy này. Khi giá dầu chạm mốc gần 120 USD/thùng vào thứ Hai — mức cao nhất kể từ năm 2022 — ông đã gợi ý rằng cuộc chiến sẽ chỉ là “ngắn hạn”. Lời khẳng định này đã giúp trấn an thị trường, đưa giá dầu hạ nhiệt xuống quanh mức 90 USD — dù chỉ ít lâu sau đó, ông Trump lại cam kết sẽ tiếp tục cuộc chiến và trừng phạt Iran.
Ở phía đối diện, Iran đang phải hứng chịu hàng loạt cuộc không kích liên tục từ Mỹ và Israel mà họ không thể ngăn chặn. Tuy nhiên, cho đến nay, Cộng hòa Hồi giáo vẫn duy trì quyền kiểm soát, với bộ máy lãnh đạo được chuyển giao từ vị Đại giáo chủ bị hạ sát trong những loạt bom đầu tiên sang cho con trai ông. Dù quân đội chịu thiệt hại nặng nề, Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) khắp khu vực.
Công chúng Iran, những người từng đứng lên phản đối chính quyền thần quyền trong các cuộc biểu tình toàn quốc hồi tháng 1, hiện vẫn đang “sôi sục trong cơn giận dữ” nhưng buộc phải chọn cách ở trong nhà để tránh các đợt oanh tạc dữ dội. Lực lượng an ninh được triển khai trên đường phố mỗi ngày để đảm bảo không một cuộc biểu tình chống chính phủ nào có thể hình thành.
Không thấy lối thoát cho xung đột
Chưa có dấu hiệu nào cho thấy cuộc chiến sẽ sớm chấm dứt — điều này thể hiện rõ trong những tuyên bố cứng rắn từ cả Mỹ và Iran, những quốc gia có mối thù sâu sắc kéo dài từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 và cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ.
“Chúng ta đã thắng ở nhiều phương diện, nhưng vẫn chưa đủ,” Tổng thống Trump phát biểu hôm thứ Hai tại Doral, Florida. “Chúng ta sẽ tiến lên, quyết tâm hơn bao giờ hết để đạt được thắng lợi cuối cùng, chấm dứt hoàn toàn mối đe dọa dai dẳng này.”
Trong khi đó, quan chức Bộ Ngoại giao Iran, Kazem Gharibabadi, cũng đưa ra thông điệp tương tự từ Tehran, khẳng định rằng Cộng hòa Hồi giáo đã bác bỏ mọi đề nghị ngừng bắn từ Trung Quốc, Pháp, Nga và các bên khác.
“Hiện tại, chúng ta đang nắm thế chủ động,” ông Gharibabadi trả lời trên đài truyền hình nhà nước Iran đêm muộn thứ Hai. “Hãy nhìn vào tình trạng của kinh tế toàn cầu và thị trường năng lượng — điều đó rất đau đớn đối với họ.” Ông nhấn mạnh chính Iran mới là bên “quyết định thời điểm kết thúc chiến tranh.”
Chiến lược gây hỗn loạn của Iran
Nhiều năm trước khi Israel và Mỹ phát động cuộc chiến vào ngày 28 tháng 2, Iran đã cảnh báo rằng nếu bị tấn công, họ sẽ trả đũa khắp Trung Đông, nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ vốn là nguồn sống của các nước Ả Rập láng giềng. Ngược lại, nền kinh tế của Tehran từ lâu đã bị tê liệt bởi các lệnh trừng phạt quốc tế.
Hiện nay, Iran đã hiện thực hóa lời đe dọa đó bằng các loạt tên lửa và UAV. Qatar buộc phải ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên, Bahrain tuyên bố không thể thực hiện nghĩa vụ hợp đồng dầu mỏ. Các nhà sản xuất khác như Saudi Aramco cũng bị ảnh hưởng, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng thiết yếu cho châu Á — đặc biệt là Trung Quốc.
Tuyến vận tải chiến lược tại eo biển Hormuz – nơi lưu thông 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu cùng 30% sản lượng xuất khẩu phân bón thế giới – đã gần như ngưng trệ. Iran không cần phải đặt thủy lôi; chính các cuộc tấn công vào tàu bè đã khiến các công ty tự nguyện dừng các chuyến hải trình qua đây.
Sáng sớm thứ Ba, ông Trump đe dọa rằng nếu Iran chặn đường vận chuyển dầu qua eo biển, họ sẽ bị Mỹ giáng đòn “MẠNH GẤP 20 LẦN” những gì đã hứng chịu. Ngược lại, Iran cũng không hề nao núng, Lực lượng Vệ binh Cách mạng cảnh báo sẽ không cho phép “một lít dầu nào” rời khỏi Vịnh Ba Tư.
Thế nào là chiến thắng?
Đối với các nhà lãnh đạo thần quyền Iran, chiến thắng nghĩa là sống sót và duy trì quyền lực, bất chấp cái giá phải trả cho đất nước và khu vực.
Mục tiêu của ông Trump trong cuộc chiến này vẫn còn khá mơ hồ và mâu thuẫn. Có lúc ông muốn lật đổ chính quyền thần quyền Iran; có lúc lại tỏ ý muốn dừng lại ở việc đảm bảo Iran không còn là mối đe dọa đối với Israel và khu vực. Sự linh hoạt này có thể cho phép ông tuyên bố chiến thắng nếu nền kinh tế Mỹ bắt đầu chịu những thiệt hại thực sự.
Tuy nhiên, nếu chiến tranh dừng lại ngay lúc này, cả Mỹ và Israel vẫn sẽ đối mặt với những thách thức lớn. Đó là việc Mojtaba Khamenei, người con trai 56 tuổi của cố lãnh đạo tối cao, đã kế nhiệm cha mình. Theo giới phân tích, ông Mojtaba được coi là nhân vật còn cứng rắn hơn cả cha, với mối liên kết mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng. Đồng thời, kho dự trữ uranium làm giàu của Iran vẫn là một ẩn số nguy hiểm. Dù các cơ sở hạt nhân đã bị ném bom vào tháng 6, nhưng các địa điểm này hiện vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của thanh sát viên quốc tế.
Một mệnh lệnh tôn giáo (fatwa) từ tân lãnh đạo tối cao có thể là bước ngoặt khiến Iran từ bỏ những rào cản cuối cùng để tiến tới sản xuất vũ khí hạt nhân — một kịch bản mà cả Mỹ và Israel đều vô cùng lo ngại.
