Cuộc chiến ở Iran — và những chiến thuật thay đổi liên tục của Tổng thống Trump trong cuộc chiến này — đang làm xáo trộn quan hệ với Trung Quốc, chỉ vài tuần trước chuyến thăm quan trọng của tổng thống tới nước này.
Những động lực phức tạp này lại có một cốt lõi đơn giản.
Trung Quốc có nhiều mối quan hệ với Iran, cả về kinh tế và chiến lược. Đồng thời, Bắc Kinh hoàn toàn không có hứng thú tham gia vào một cuộc xung đột toàn diện với Hoa Kỳ chỉ để ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo Iran – một mục tiêu mà xét cho cùng chỉ là thứ yếu so với những ưu tiên lớn hơn của họ.
Các chuyên gia cho rằng Bắc Kinh đang tập trung nhiều hơn vào vấn đề Đài Loan đã tồn tại lâu dài — và câu hỏi lớn hơn về vị thế của Trung Quốc trên thế giới — hơn là những chi tiết nhỏ nhặt của cuộc xung đột Iran.
Tuy nhiên, Trung Quốc không quá tiếc nuối trước quyết định của Trump về việc phát động chiến tranh ở Trung Đông, nơi mà triển vọng hiện tại trở nên không chắc chắn và ít nhất vẫn có khả năng Mỹ sẽ sa lầy hơn nữa.
Henrietta Levin thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định: “Cuộc chiến ở Iran đã mang đến cho Trung Quốc một cơ hội chiến lược quan trọng”.
Levin, một nghiên cứu viên cao cấp thuộc Viện Nghiên cứu Tình báo Trung Quốc (CSIS) với chức danh Giáo sư Freeman về Nghiên cứu Trung Quốc, cho biết niềm tin phổ biến này “càng trở nên trầm trọng hơn bởi thực tế là Hoa Kỳ đang giảm nhanh chóng kho tên lửa của mình, chuyển năng lực tên lửa từ châu Á sang Trung Đông. Ý tôi là, đó là một giấc mơ đối với Trung Quốc!”
Tuy nhiên, bà Levin nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là Trung Quốc sẽ công khai ủng hộ Iran để kéo dài chiến tranh. Bà lưu ý rằng mối quan hệ của Trung Quốc với các quốc gia vùng Vịnh khác trên thực tế sâu sắc hơn so với mối quan hệ mang tính “giao dịch” với Iran.
Trung Quốc đang cố gắng tìm cách vượt qua bối cảnh chiến lược phức tạp này.
Cách tiếp cận của nước này thể hiện nỗ lực duy trì một mức độ hợp tác nhất định với Iran – nơi cung cấp khoảng 12% lượng dầu mỏ của nước này – đồng thời giữ khoảng cách hợp lý giữa mình và nỗ lực chiến tranh của Iran.
Đây không phải là một nhiệm vụ dễ dàng — và nó càng trở nên phức tạp hơn kể từ khi Trump ra lệnh phong tỏa các tàu thuyền đi đến và đi từ các cảng của Iran ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.
Động thái này đã khiến Trung Quốc đưa ra một số tuyên bố mạnh mẽ nhất kể từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm thứ Ba mô tả hành động của Mỹ là “hành vi nguy hiểm và vô trách nhiệm” và dự đoán rằng chúng sẽ chỉ làm “gia tăng mâu thuẫn, làm trầm trọng thêm căng thẳng [và] làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn vốn đã mong manh”.
Cùng ngày, Thủ tướng Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa ra một lời chỉ trích rộng hơn, rõ ràng nhắm vào Mỹ và Israel, khi ông phàn nàn về thái độ không nhất quán đối với luật pháp quốc tế.
Theo hãng tin Reuters, trong chuyến thăm Bắc Kinh của thái tử Abu Dhabi, ông Tập Cận Bình cho biết những luật lệ đó không thể “được sử dụng khi thuận tiện và bị loại bỏ khi không cần thiết”.
Ông Trump, người có cách xử lý cuộc xung đột có thể nói là thất thường, đã phản hồi trên mạng xã hội vào sáng thứ Tư.
Tổng thống khẳng định rằng Trung Quốc “rất vui mừng vì tôi đang mở cửa vĩnh viễn eo biển Hormuz. Tôi làm điều đó vì họ, và cả thế giới nữa.”
Với phong cách khoa trương đặc trưng, Trump cũng dự đoán rằng Tập Cận Bình sẽ “cho tôi một cái ôm thật chặt khi tôi đến đó trong vài tuần nữa”. Nhưng ông cũng cảnh báo rằng Mỹ có thể chiến đấu “tốt hơn bất kỳ ai khác” nếu cần thiết.
Mặc dù có những lời ám chỉ mơ hồ về sức mạnh quân sự của Mỹ, thông điệp của Trump được nhiều người coi là mang tính hòa giải — nhằm tạo tiền đề cho chuyến thăm Trung Quốc thành công, dự kiến diễn ra vào giữa tháng 5.
Tình hình không bao giờ đơn giản. Ví dụ, những thông tin gần đây cho rằng các nguồn tin tình báo Mỹ tin rằng Trung Quốc sắp cung cấp vũ khí mới cho Iran đã gây ra sự phẫn nộ.
Ông Trump nói rằng bất kỳ động thái nào như vậy sẽ gây ra “những vấn đề lớn” cho Trung Quốc.
Về phía mình, phía Trung Quốc đã bác bỏ ý kiến cho rằng họ có bất kỳ ý định nào cung cấp sự hỗ trợ vật chất như vậy.
CNN, kênh truyền thông đầu tiên đưa tin, cũng dẫn lời người phát ngôn của Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho biết rằng họ “chưa bao giờ cung cấp vũ khí cho bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột; thông tin được đề cập là không đúng sự thật.”
Ngoài ra, còn có vấn đề về tiềm năng của đồng nhân dân tệ Trung Quốc trong việc thách thức đồng đô la Mỹ với tư cách là đồng tiền toàn cầu trên thực tế. Ví dụ, bất kỳ khoản phí nào mà Iran có thể áp đặt để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển Hormuz rất có thể sẽ được thanh toán bằng nhân dân tệ.
Tuy nhiên, đồng nhân dân tệ còn lâu mới thực sự đe dọa vị thế của đồng đô la — và câu hỏi này ít nhất tạm thời không còn ý nghĩa gì chừng nào lệnh cấm vận của Trump vẫn còn hiệu lực.
Ở cấp độ vĩ mô, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang cảm thấy hài lòng phần nào khi chứng kiến Mỹ dường như đang chạm đến giới hạn sức mạnh của chính mình.
Scott Harold, một nhà khoa học chính trị cấp cao tại Tập đoàn RAND, cho biết: “Người Trung Quốc từ lâu đã giữ vững quan điểm rằng phương Tây đang suy tàn”.
Mặc dù giai đoạn đầu của cuộc xung đột Iran có vẻ diễn ra suôn sẻ từ góc nhìn của Mỹ, “nhưng giờ đây Trung Quốc sẽ nhìn vào điều này và nói rằng Mỹ đã bị cuốn vào cuộc xung đột này nhiều hơn một chút”, ông nói.
Đồng thời, Harold cũng hoài nghi về những dự đoán bi quan nhất cho rằng Bắc Kinh bằng cách nào đó đang trên đường vượt qua Washington để trở thành cường quốc chiến lược chủ chốt của thế giới — ngay cả khi họ có thể cố gắng khai thác những bất mãn rõ ràng tồn tại giữa Trump và các đồng minh truyền thống của Mỹ ở châu Âu, đặc biệt là về cuộc chiến tranh.
Harold nói rằng quả thực Trung Quốc “có thể lợi dụng căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương”. Nhưng ông lưu ý rằng Bắc Kinh đang gặp khó khăn vì hầu hết các quốc gia châu Âu “không coi Tập Cận Bình là người bảo vệ đáng tin cậy của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ… ngay cả khi họ không hài lòng với chính sách hoặc hành động của Mỹ”.
Hiện tại, điều chắc chắn duy nhất là sẽ còn nhiều diễn biến bất ngờ trước khi ông Trump đến Trung Quốc.
Ny (Theo The Hill)
