Khi Washington siết Cuba bằng sức ép, Hà Nội lại chìa tay hỗ trợ. Sự đối lập về thời điểm và thông điệp không còn đơn thuần là ngoại giao, mà trở thành phép thử khắc nghiệt cho ngoại giao của CSVN trước lằn ranh “lửa” …
Ngày 2 /2/ 2026 vừa qua, trong cùng một thời điểm, hai thông điệp đối ngoại trái ngược liên quan đến Cuba được phát đi từ Washington và Hà Nội, phơi bày sự khác biệt sâu sắc trong cách các quốc gia tiếp cận một quốc đảo Caribe đang lâm vào khủng hoảng kinh tế, năng lượng và lương thực kéo dài. Những diễn biến này không chỉ phản ánh tình trạng căng thẳng Mỹ – Cuba, mà còn đặt Việt Nam trước một lằn ranh ngoại giao nhạy cảm, nơi mỗi động thái đều có thể bị diễn giải theo lối đối đầu căng thẳng.
Tại Nhà Trắng, Tổng Thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mexico sẽ ngừng cung cấp dầu cho Cuba, trong bối cảnh Washington gia tăng sức ép nhằm siết chặt hơn nữa các nguồn lực kinh tế của Havana. Dù không đưa ra căn cứ cụ thể, phát biểu này gây chấn động bởi Mexico hiện là nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Cuba, quốc gia vốn thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu điện trên diện rộng, làm tê liệt sản xuất và sinh hoạt dân sự. Cùng ngày, Thứ Trưởng Ngoại Giao Cuba Carlos Fernández de Cossio chia sẻ với Reuters rằng, Cuba và Mỹ vẫn duy trì liên lạc thông qua các kênh ngoại giao, song các tiếp xúc này chưa thể gọi là đối thoại, cho thấy quan hệ song phương vẫn ở trạng thái mong manh và thiếu lòng tin.
Trong khi Washington tiếp tục sử dụng công cụ gây sức ép, thì tại Hà Nội, người đứng đầu Đảng CSVN-Tổng Bí Thư Tô Lâm ngày 2 tháng Hai đã tiếp Đặc phái viên Đảng Cộng sản Cuba, Nhà nước Cuba kiêm Bộ Trưởng Ngoại giao Bruno Rodríguez Parrilla. Tại buổi tiếp, lãnh đạo Việt Nam khẳng định sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, triển khai các dự án hợp tác về lúa gạo nhằm giúp Cuba từng bước tiến tới tự chủ lương thực. Đây không phải là một tuyên bố mang tính biểu tượng, mà là sự nối dài của hơn hai thập niên hợp tác thực chất giữa hai nước trong lĩnh vực nông nghiệp, từ chuyển giao giống, kỹ thuật canh tác đến tổ chức sản xuất.
Cam kết “giúp Cuba tự chủ lương thực” của nhà cầm quyền CSVN đưa ra trong bối cảnh Cuba phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu thực phẩm, trong khi nguồn ngoại tệ suy kiệt do cấm vận, suy giảm du lịch và khủng hoảng năng lượng. Với Havana, tự chủ lương thực không đơn thuần là bài toán kinh tế, mà là điều kiện sống còn để ổn định xã hội và duy trì hệ thống chính trị. Với Hà Nội, đây là sự tiếp nối của một mối quan hệ lịch sử đặc biệt, từng được biểu tượng hóa bằng câu nói nổi tiếng của lãnh tụ Fidel Castro: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”.
Tuy nhiên, sự trùng hợp về thời điểm giữa tuyên bố cứng rắn của Mỹ và cam kết hỗ trợ của Việt Nam lập tức làm dấy lên câu hỏi: phải chăng Hà Nội đang bước vào một động thái mạo hiểm, thậm chí chạm tới lằn ranh đối đầu với Washington? Trong bối cảnh Mỹ – Cuba căng thẳng, mọi hành động liên quan đến Cuba đều dễ bị soi chiếu như một lựa chọn phe phái, dù bản chất có thể hoàn toàn khác.
Nếu phân tích kỹ, có thể thấy Việt Nam đang cố ý giới hạn phạm vi can dự ở những lĩnh vực ít nhạy cảm nhất về địa chính trị. Hợp tác nông nghiệp, lúa gạo và chuyển giao kinh nghiệm sản xuất không nằm trong các trụ cột cấm vận cốt lõi của Mỹ đối với Cuba như năng lượng, tài chính hay an ninh. Đây là vùng hợp tác mà nhiều quốc gia vẫn duy trì với Havana mà không làm tổn hại quan hệ với Washington. Do đó, gọi đây là hành động đối đầu chiến lược là một sự quy kết thiếu cơ sở.
Tuy vậy, không thể phủ nhận rằng CSVN đã đưa Việt Nam đi trên một lằn ranh hẹp. Trong một trật tự quốc tế ngày càng phân cực, nơi mọi hành động đều có thể bị chính trị hóa, thậm chí là quân sự hóa thì việc công khai nhấn mạnh hỗ trợ Cuba vào đúng thời điểm Mỹ gia tăng sức ép mang theo rủi ro rất lớn về hệ quả ngoại giao, rất dễ biến đoàn kết quốc tế thành tín hiệu thách thức quyền lực.
Ở chiều ngược lại, nếu vì e ngại mà né tránh Cuba trong lúc khó khăn, CSVN sẽ tự làm suy yếu tính nhất quán của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và làm tổn hại uy tín đã được tích lũy qua nhiều thập niên.
Vì thế, câu hỏi đặt ra là, liệu CSVN có thể vì Cuba mà đẩy Việt Nam vào thế đối đầu với Mỹ hay không? Hiện này, Hà Nội đang cố lách lằn ranh “lửa”, cố giữ thăng bằng địa chính trị ngày càng mong manh với Mỹ lẫn các cường quốc lớn trên thế giới, ví dụ như Trung Quốc, Nga. Hỗ trợ Cuba tự chủ lương thực để minh chứng cho một ngoại giao nguyên tắc và tự chủ, hay là cố tình đưa thông điệp này đi quá xa, chạm ngưỡng đối đầu ?./.
NGƯỜI QUAN SÁT
