SACRAMENTO, California (Calitoday News) – Đề xuất áp dụng mức thuế đặc biệt 5% đối với tài sản của các tỷ phú tại California đang tiến gần đến thất bại sau cuộc bầu cử ngày 3/11, bất chấp việc tiểu bang này từ lâu được xem là thành trì của đảng Dân chủ và có nhiều chính sách thuế hướng đến người có thu nhập cao.
Theo kết quả kiểm phiếu cập nhật ngày thứ Năm, khoảng 55% cử tri California bỏ phiếu chống Dự luật Proposition 40, trong khi khoảng 45% ủng hộ. Mặc dù hàng triệu lá phiếu vẫn chưa được kiểm đếm và kết quả chưa được chứng nhận chính thức, khoảng cách này cho thấy đề xuất đánh thuế tài sản tỷ phú đang đối mặt với khả năng thất bại rất lớn.
Đề xuất thu 100 tỷ đô la từ giới siêu giàu
Proposition 40 được Liên đoàn Nhân viên Dịch vụ Quốc tế – Nhân viên Y tế miền Tây (SEIU-UHW) thúc đẩy, với mục tiêu tạo nguồn ngân sách mới để hỗ trợ hệ thống chăm sóc sức khỏe, giáo dục và các chương trình an sinh xã hội tại California.
Theo nội dung đề xuất, những cá nhân có tài sản ròng từ một tỷ đô la trở lên sẽ phải đóng khoản thuế một lần tương đương 5% tổng giá trị tài sản thuộc diện chịu thuế.
Khác với thuế thu nhập thông thường, khoản thuế này được tính trên tài sản tích lũy, bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, cổ phần trong doanh nghiệp và những khoản đầu tư khác.
Ví dụ, một người sở hữu khối tài sản chịu thuế trị giá 10 tỷ đô la có thể phải đóng 500 triệu đô la.
Đề xuất dự kiến áp dụng đối với khoảng 200 tỷ phú cư trú tại California vào đầu năm 2026, kể cả một số người sau đó chuyển sang tiểu bang khác. Người chịu thuế có thể thanh toán một lần hoặc trả góp trong vòng năm năm theo các điều kiện quy định.
SEIU-UHW ước tính chính sách có thể mang lại khoảng 100 tỷ đô la. Tuy nhiên, Văn phòng Phân tích Lập pháp California, cơ quan phi đảng phái, đưa ra dự báo thận trọng hơn, cho rằng nguồn thu có thể đạt hàng chục tỷ đô la trong nhiều năm.
Theo kế hoạch, phần lớn nguồn thu sẽ được sử dụng để hỗ trợ hệ thống y tế, đặc biệt là Medi-Cal, trong bối cảnh những thay đổi ngân sách liên bang có thể khiến hàng triệu cư dân California mất bảo hiểm hoặc phải đối mặt với việc cắt giảm dịch vụ.
Các tỷ phú chi hàng trăm triệu đô la để phản đối
Chiến dịch chống Proposition 40 trở thành một trong những cuộc vận động liên quan đến dự luật trưng cầu dân ý tốn kém nhất lịch sử California.
Theo CalMatters, các tỷ phú và nhóm doanh nghiệp đã đóng góp hơn 316 triệu đô la để chống đề xuất đánh thuế, bao gồm việc hỗ trợ hai dự luật cạnh tranh là Proposition 41 và Proposition 42.
Trong khi đó, theo số liệu được Stateline dẫn lại, tổng số tiền huy động từ phe phản đối ở giai đoạn cuối chiến dịch vượt 379 triệu đô la, cao hơn hơn 250 lần so với nguồn lực của phe ủng hộ. Các con số khác nhau tùy thời điểm thống kê và phạm vi tính toán.
Một trong những nhân vật nổi bật nhất trong chiến dịch phản đối là Sergey Brin, đồng sáng lập Google.
Ông Brin đã đóng góp khoảng 102 triệu đô la cho một ủy ban chính trị mang tên Building a Better California, được thành lập nhằm vận động chống Proposition 40.
Các tỷ phú khác và những nhóm doanh nghiệp cũng tham gia tài trợ cho các chiến dịch quảng cáo trên truyền hình, mạng xã hội, radio và các nền tảng kỹ thuật số.
Thông điệp chính của phe phản đối là việc đánh thuế tài sản có thể khiến các doanh nhân giàu có rời California, kéo theo sự dịch chuyển của vốn đầu tư, doanh nghiệp và nguồn thu thuế.
Họ cũng lập luận rằng chính sách có thể tạo ra những khó khăn cho các nhà sáng lập doanh nghiệp, những người có tài sản chủ yếu nằm trong cổ phiếu nhưng không nhất thiết sở hữu lượng tiền mặt tương ứng.
Ngược lại, phe ủng hộ cho rằng những người giàu nhất California có khả năng đóng góp nhiều hơn để duy trì các dịch vụ thiết yếu cho cộng đồng.
Thống đốc Newsom phản đối, đảng Dân chủ chia rẽ
Một diễn biến đáng chú ý là Proposition 40 không nhận được sự ủng hộ thống nhất từ các lãnh đạo đảng Dân chủ.
Thống đốc Gavin Newsom công khai phản đối đề xuất và cho rằng việc đánh thuế tài sản một lần không phải giải pháp bền vững cho những khó khăn ngân sách của California.
Ông Newsom cảnh báo chính sách có thể khiến các tỷ phú chuyển nơi cư trú, làm giảm nguồn thu thuế thu nhập mà tiểu bang đang phụ thuộc đáng kể.
Thống đốc cũng ủng hộ Proposition 42, một dự luật cạnh tranh nhằm hạn chế khả năng áp dụng các loại thuế mới đối với tài sản cá nhân.
Cùng quan điểm phản đối có Hiệp hội Giáo viên California, Planned Parenthood và một số tổ chức doanh nghiệp.
Trong khi đó, đảng Dân chủ California, Liên đoàn Lao động California và Thượng nghị sĩ Bernie Sanders lại ủng hộ Proposition 40.
Dân biểu Ro Khanna, đại diện khu vực Silicon Valley, cũng tích cực vận động cho đề xuất, cho rằng cần có một hệ thống thuế công bằng hơn đối với những người sở hữu khối tài sản khổng lồ.
Thống đốc đắc cử Xavier Becerra cũng phản đối Proposition 40, dù ông cho biết sẵn sàng xem xét những phương án tăng nguồn thu khác để hỗ trợ ngân sách tiểu bang.
Sự chia rẽ này cho thấy ngay trong nội bộ đảng Dân chủ vẫn tồn tại những bất đồng đáng kể về cách đánh thuế người giàu và bảo vệ nền kinh tế California.
Proposition 42 tạo thêm rào cản đối với thuế tài sản
Không chỉ Proposition 40 đứng trước thất bại, cử tri California còn có xu hướng thông qua Proposition 42, một dự luật được các nhóm phản đối thuế tỷ phú thúc đẩy.
Theo kết quả sơ bộ, Proposition 42 nhận được khoảng 54% phiếu thuận.
Dự luật này nhằm ngăn chặn việc áp dụng những loại thuế mới đối với một số dạng tài sản cá nhân, bao gồm cổ phần doanh nghiệp, tài sản tài chính, quyền sở hữu trí tuệ và các khoản tiết kiệm.
Proposition 42 cũng hạn chế việc áp dụng thuế có hiệu lực hồi tố.
Nếu được thông qua chính thức, dự luật có thể khiến California khó ban hành các loại thuế tài sản tương tự trong tương lai.
Theo Văn phòng Phân tích Lập pháp California, quy định này có thể làm giảm khả năng huy động nguồn thu của chính quyền tiểu bang, mặc dù mức tác động cụ thể chưa thể xác định.
Tuy nhiên, các quy định mới vẫn có thể được sửa đổi hoặc bãi bỏ thông qua một cuộc bỏ phiếu khác của cử tri trong tương lai.
Những người ủng hộ Proposition 42 cho rằng dự luật giúp bảo vệ tài sản tiết kiệm và quyền sở hữu của người dân. Ngược lại, phe phản đối lập luận rằng đề xuất đánh thuế tỷ phú ban đầu không nhắm đến tài sản của các gia đình có thu nhập trung bình, nên chiến dịch vận động chống thuế đã gây ra những hiểu lầm về phạm vi áp dụng.
Vì sao cử tri California không ủng hộ?
Kết quả bầu cử cho thấy sự khác biệt giữa việc ủng hộ tăng ngân sách cho các chương trình xã hội và chấp nhận một cơ chế đánh thuế tài sản mới.
Theo Los Angeles Times, Proposition 40 nhận được sự ủng hộ của đa số cử tri tại một số quận đô thị như Los Angeles và San Francisco, nhưng bị phản đối tại phần lớn các quận khác.
Tại Orange County, số phiếu chống dẫn trước hơn 20 điểm phần trăm.
Giáo sư Dan Schnur, chuyên gia chính trị tại USC, UC Berkeley và Pepperdine, nhận định rằng nhiều cử tri California có thể ủng hộ việc tăng nguồn tài trợ cho y tế nhưng lại không đồng tình với phạm vi và cách thiết kế của Proposition 40.
Một số nhà phân tích cũng chỉ ra những điểm gây tranh cãi, bao gồm việc đánh thuế tài sản chưa được chuyển thành tiền mặt, áp dụng cho người từng cư trú tại California và nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn thu thuế trong dài hạn.
Ngoài ra, chiến dịch quảng cáo quy mô lớn của phe phản đối đã liên tục nhấn mạnh những rủi ro kinh tế, khiến đề xuất trở thành một trong những vấn đề gây tranh luận mạnh nhất trong mùa bầu cử.
California đối mặt áp lực ngân sách y tế
Cuộc tranh luận về thuế tỷ phú diễn ra khi California đang phải đối mặt với những khó khăn tài chính kéo dài.
Tiểu bang đã trải qua nhiều năm thâm hụt ngân sách, trong khi chi phí chăm sóc sức khỏe, giáo dục và các chương trình an sinh tiếp tục gia tăng.
Những thay đổi trong chính sách ngân sách liên bang cũng được dự báo sẽ gây áp lực lớn lên chương trình Medi-Cal, vốn cung cấp bảo hiểm y tế cho hàng triệu cư dân có thu nhập thấp.
Các tổ chức lao động cảnh báo rằng nếu không có nguồn tài trợ bổ sung, California có thể phải cắt giảm dịch vụ y tế, thu hẹp một số chương trình hỗ trợ hoặc tìm kiếm nguồn thu mới.
Phe ủng hộ Proposition 40 cho rằng khoản thuế 5% đối với giới tỷ phú có thể giúp tiểu bang giảm bớt những tác động này.
Tuy nhiên, phe phản đối lập luận rằng nguồn thu một lần không giải quyết được tình trạng mất cân đối ngân sách kéo dài, đồng thời có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư của California.
Đây cũng là lý do nhiều nhà lập pháp đề xuất những phương án thay thế, chẳng hạn điều chỉnh các khoản miễn giảm thuế doanh nghiệp hoặc thay đổi cơ cấu chi tiêu ngân sách.
Cuộc tranh luận có thể trở lại vào năm 2028
Mặc dù Proposition 40 đang đứng trước thất bại, những người thúc đẩy đề xuất cho biết họ chưa từ bỏ mục tiêu đánh thuế tài sản của giới siêu giàu.
Dave Regan, Chủ tịch SEIU-UHW, tuyên bố tổ chức có thể tiếp tục đưa một đề xuất tương tự ra trước cử tri vào năm 2028 nếu chính quyền California không tìm được giải pháp thay thế để bảo vệ nguồn tài trợ y tế.
Tuy nhiên, việc Proposition 42 có khả năng được thông qua sẽ tạo thêm những trở ngại pháp lý cho các nỗ lực này.
Kết quả cuộc bỏ phiếu tại California cũng thu hút sự chú ý trên toàn quốc, bởi đây là một trong những nỗ lực nổi bật nhất nhằm áp dụng thuế trực tiếp lên tài sản tích lũy của các tỷ phú, thay vì chỉ đánh thuế thu nhập.
Trong khi những người ủng hộ xem thuế tài sản là công cụ giảm bất bình đẳng kinh tế, các nhà phê bình cảnh báo về tác động đối với đầu tư, việc làm và nguồn thu ngân sách.
Đến ngày 5/11, kết quả chưa được chứng nhận cuối cùng, nhưng Proposition 40 đang bị dẫn trước đáng kể. Diễn biến này cho thấy ngay cả tại California, nơi có mức thuế thu nhập cá nhân cao và nhiều chính sách xã hội do đảng Dân chủ thúc đẩy, đề xuất đánh thuế tài sản của giới tỷ phú vẫn gặp phải sự phản đối lớn từ cử tri.
Cuộc tranh luận về việc ai nên đóng góp nhiều hơn cho ngân sách và làm thế nào để duy trì các dịch vụ công thiết yếu vì vậy vẫn chưa kết thúc, dù đề xuất đánh thuế 5% tài sản tỷ phú nhiều khả năng sẽ không được thực hiện sau cuộc bầu cử năm nay.
Calitoday tổng hợp
