Một thông điệp đáng chú ý vừa được đưa ra tại Hà Nội: Việt Nam không chỉ muốn các công ty Trung Quốc đem vốn vào đầu tư, mà còn phải đem theo kỹ thuật tân tiến, chuyển giao công nghệ và tạo ra những giá trị thực sự. Phải chăng đây là dấu hiệu cho thấy hợp tác kinh tế Việt – Trung đang bước sang một giai đoạn mới, sâu rộng hơn nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi hơn?…
Sáng ngày 26 tháng 8 năm 2026, tại Trụ sở Chính phủ Việt Nam ở Hà Nội, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc gặp với các doanh nghiệp Trung Quốc đang làm ăn và đầu tư tại Việt Nam. Cuộc gặp diễn ra trong lúc quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục gia tăng mạnh mẽ, với những con số cho thấy tầm vóc của mối liên hệ kinh tế ngày càng lớn. Theo những tin tức được công bố, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch mậu dịch hai chiều đã lên tới khoảng 184,3 tỷ Mỹ kim, tăng 35,1 phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Riêng số vốn đăng ký của các nhà đầu tư Trung Quốc tại Việt Nam trong thời gian này đạt gần 3,7 tỷ Mỹ kim, với khoảng 850 dự án mới, đưa Trung Quốc đứng đầu về số lượng dự án đầu tư mới. Tính tới cuối tháng 7 năm 2026, có hơn 7.000 dự án của các nhà đầu tư Trung Quốc còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng số vốn đăng ký gần 37 tỷ Mỹ kim.
Đáng chú ý là dòng vốn từ Trung Quốc hiện nay ngày càng nhắm vào những lãnh vực như chế biến, chế tạo, hạ tầng, năng lượng, điện tử và kỹ thuật. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nhứt trong lời phát biểu của ông Hưng lại không nằm ở chuyện kêu gọi các công ty Trung Quốc đem thêm bao nhiêu tiền vào Việt Nam, mà nằm ở đòi hỏi phải thay đổi phẩm chất của dòng vốn này. Theo đó, giai đoạn mới không chỉ nhắm tới chuyện hợp tác “nhiều hơn”, mà phải “tốt hơn”, “có phẩm chất hơn” và “hiệu quả, thực chất hơn”.
Ông này đề nghị các công ty Trung Quốc coi Việt Nam là địa bàn đầu tư, sản xuất và kinh doanh lâu dài; đồng thời gia tăng những dự án sử dụng kỹ thuật tân tiến, có giá trị gia tăng cao và có sức lan tỏa rộng. Những lãnh vực Việt Nam ưu tiên gồm có kết nối hạ tầng chiến lược, đặc biệt là đường sắt Việt Nam – Trung Quốc, đường sắt đô thị, ngành vận chuyển và kho vận, các cửa khẩu thông minh, năng lượng sạch, công nghiệp chế biến – chế tạo hiện đại, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, mạng 5G, dữ liệu lớn và những ngành kỹ nghệ mới.
Một điểm rất đáng chú ý trong lời phát biểu của Lê Minh Hưng là lời kêu gọi các công ty Trung Quốc gia tăng công tác nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, chuyển giao kỹ thuật và huấn luyện nhân lực một cách thực chất. Chính phủ Việt Nam cũng mong muốn các công ty trong nước được tham dự sâu rộng hơn vào chuỗi cung ứng, qua đó nâng tỷ lệ nội địa và tạo dựng năng lực sản xuất lâu dài, thay vì chỉ làm công việc cung cấp nhân công hoặc đảm nhận những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.
Nói cách khác, Hà Nội đang muốn thay đổi công thức hợp tác. Từ chỗ gia công, ráp nối sang kỹ thuật và đổi mới sáng tạo; từ những dự án riêng rẽ sang chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng và một hệ thống liên kết lâu dài. Thủ tướng nhấn mạnh rằng mỗi dự án không chỉ cần đem lại lợi ích cho nhà đầu tư, mà còn phải góp phần nâng cao năng lực sản xuất, kỹ thuật, công ăn việc làm, ngân sách và sự phát triển của các công ty Việt Nam.
Đối với những dự án lớn, đòi hỏi còn cao hơn nữa. Các công ty Trung Quốc được đề nghị đem vào Việt Nam kỹ thuật tân tiến, kinh nghiệm quản trị và những giải pháp đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, tạo ra những công trình và sản phẩm có phẩm chất, có hiệu quả, trở thành những “dấu ấn mới” trong mối quan hệ hợp tác giữa hai nước.
Ở chiều ngược lại, Thủ tướng cho biết Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giản lược thủ tục hành chánh và tăng cường giải quyết nhanh chóng những khó khăn của doanh nghiệp. Theo tin tức từ TTXVN, Lê Minh Hưng cũng yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tài chánh xây dựng cơ chế tiếp nhận và giải quyết nhanh những kiến nghị của doanh nghiệp; đồng thời yêu cầu các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn rõ ràng, giải quyết thực chất và trả lời cụ thể những vấn đề mà doanh nghiệp nêu ra.
Nhìn rộng hơn, những con số 184,3 tỷ Mỹ kim về mậu dịch song phương và gần 37 tỷ Mỹ kim vốn đăng ký của hơn 7.000 dự án cho thấy mức độ gắn bó kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đã lên tới một quy mô rất lớn. Nhưng chính quy mô đó cũng đặt ra một câu hỏi không nhỏ: Việt Nam sẽ nhận được gì ngoài tiền vốn, nhà máy và những con số xuất nhập cảng?
Đây mới là chỗ đáng để ý trong thông điệp ngày 26 tháng 8. Nếu dòng vốn chỉ giúp mở rộng sản xuất, trong khi kỹ thuật cốt lõi, công tác nghiên cứu phát triển và phần lớn chuỗi giá trị vẫn nằm ở bên ngoài Việt Nam, thì lợi ích lâu dài sẽ có giới hạn.
Nói thì bao giờ cũng dễ hơn làm. Những lời kêu gọi về kỹ thuật tân tiến, chuyển giao công nghệ, huấn luyện nhân lực và nâng tỷ lệ nội địa nghe rất đẹp trên giấy tờ. Còn kết quả thật sự phải được cân đo bằng những gì thực sự ở lại Việt Nam: kỹ thuật nào được chuyển giao, các công ty Việt Nam được tham dự tới mức nào, bao nhiêu nhân lực được huấn luyện và bao nhiêu giá trị gia tăng thật sự nằm lại trong nền kinh tế Việt Nam. Đó mới là thước đo quan trọng nhứt để trả lời câu hỏi: dòng vốn đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam trong giai đoạn mới có thật sự “tốt hơn”, hay chẳng qua chỉ là “nhiều hơn”.
NGƯỜI QUAN SÁT
