CaliToday News — Các cuộc không kích mới nhất của Israel vào Lebanon và Iran đã phơi bày một thực tế: Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu — hai nhà lãnh đạo từng sát cánh khi cuộc chiến bắt đầu — giờ đây đang hướng tới những mục tiêu hoàn toàn khác nhau.
Trước đó, Tổng thống Trump đã công khai cảnh báo Israel không được tấn công vào thủ đô Beirut trong cuộc chiến chống lại nhóm phiến quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Bất chấp cảnh báo, Israel vẫn tiến hành không kích vào Chủ nhật vừa qua. Ngay lập tức, Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa đạn đạo vào Israel lần đầu tiên kể từ sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 4. Để trả đũa, Israel tiếp tục oanh tạc Iran — quốc gia mà ông Trump đang tiến hành các cuộc đàm phán ngoại giao căng thẳng trong nhiều tuần qua.
Dù giao tranh hiện đã hạ nhiệt, sự khác biệt trong tính toán chiến lược giữa hai nhà lãnh đạo được dự báo sẽ còn tiếp diễn.
Nguyên nhân là bởi ông Trump, người đang phải đối mặt với cuộc bầu cử lập pháp của đảng Cộng hòa vào cuối năm nay, muốn sớm kết thúc một cuộc chiến không được lòng dân và mở lại eo biển Hormuz để hạ giá xăng dầu. Phía Iran tuyên bố một lệnh ngừng bắn toàn diện tại Lebanon là điều kiện then chốt cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Trong khi đó, ông Netanyahu — người cũng phải đối mặt với cuộc bầu cử tại quê nhà năm nay — đang chịu áp lực nặng nề trong việc chấm dứt các cuộc tấn công của Hezbollah và chứng minh với cử tri rằng ông đang chiến thắng trong cuộc chiến chống Iran và các đồng minh. Ông cũng cần phải khéo léo chèo lái mối quan hệ với đồng minh quan trọng nhất của Israel mà không mang tiếng là cúi đầu trước Washington.
Tính toán chính trị đi ngược hướng nhau
Khi Mỹ và Israel cùng phối hợp tấn công Iran vào ngày 28 tháng 2, hai đồng minh này tỏ ra vô cùng khăng khít.
Thời điểm đó, ông Netanyahu tuyên bố mục tiêu là làm suy yếu năng lực quân sự của Cộng hòa Hồi giáo Iran, xóa sổ các chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, đồng thời lật đổ chính quyền nước này. Về phía mình, ông Trump tuyên bố về cái chết của tối cao lãnh đạo Iran ngay trong loạt pháo kích mở màn và kêu gọi người dân Iran “giành lại” đất nước.
Tuy nhiên, giới quan sát sớm nhận ra rằng trong khi ông Trump tìm kiếm một chiến thắng nhanh chóng — tương tự như kết quả ông từng đạt được ở Venezuela — thì ông Netanyahu lại muốn tiêu diệt tận gốc Iran và các đồng minh, ngay cả khi điều đó đẩy Israel vào một cuộc xung đột kéo dài.
Khi Iran chống chọi được nhiều tuần không kích dồn dập và tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, cả người Mỹ lẫn người Israel đều ngày càng mất kiên nhẫn, nhưng vì những lý do khác nhau.
Tại Mỹ, giá xăng dầu và hàng hóa leo thang đã khiến ngay cả những người từng ủng hộ ông Trump cũng quay sang cáo buộc ông thất hứa, đẩy nước Mỹ vào một “vũng lầy” khác ở Trung Đông. Tổng thống Trump đã phải ra sức phản bác các chỉ trích này trong bối cảnh làn sóng giận dữ của công chúng đang đe dọa cơ hội chiến thắng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11 tới.
Tại Israel, người dân ngày càng phẫn nộ trước việc ông Netanyahu không thể mang lại một chiến thắng bền vững cho đất nước kể từ sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023 — sự kiện xảy ra dưới nhiệm kỳ của ông. Sau hơn hai năm, Hamas vẫn kiểm soát một phần Gaza, Hezbollah vẫn tiếp tục nã tên lửa, còn chính quyền và chương trình hạt nhân của Iran vẫn vẹn nguyên bất chấp những tổn thất nặng nề.
Chiến dịch ném bom Lebanon làm rạn nứt quan hệ
“Điểm nóng” xung đột giữa hai đồng minh hiện nằm ở Lebanon, nơi giao tranh giữa Israel và Hezbollah vẫn diễn ra ác liệt bất chấp các thông báo về lệnh ngừng bắn.
Iran muốn Lebanon phải được gộp vào bất kỳ thỏa thuận hòa bình khu vực rộng lớn hơn nào — một yêu cầu mà ông Trump dường như đã chấp thuận để đạt được mục đích. Tehran cũng đe dọa sẽ tấn công Israel một lần nữa nếu Tel Aviv tiếp tục không kích Lebanon.
Ngược lại, Israel kiên quyết tách biệt các mặt trận và muốn tiếp tục chiến dịch tại Lebanon — nơi quân đội nước này đã chiếm đóng phần lớn diện tích miền Nam — cho đến khi mối đe dọa từ Hezbollah bị loại bỏ hoàn toàn.
Căng thẳng đã bùng phát công khai vào tuần trước khi ông Trump thừa nhận đã có một cuộc điện đàm gay gắt với ông Netanyahu về vấn đề Lebanon. Tổng thống Mỹ thừa nhận đã dùng những lời lẽ thô tục và gọi nhà lãnh đạo Israel là “điên rồ”, đồng thời bày tỏ sự thất vọng khi cuộc chiến của Israel chống lại Hezbollah đang đe dọa tiến trình đàm phán với Iran.
Trong một loạt cuộc phỏng vấn, ông Trump nói rõ rằng ông không hài lòng với cuộc tấn công hôm Chủ nhật của Israel vào Beirut. Vụ oanh tạc diễn ra không cảnh báo trước, bắn trúng một tòa nhà chung cư, khiến 2 người thiệt mạng và 20 người khác bị thương, theo giới chức Lebanon.
Sau đó, ông Trump đã kêu gọi Israel kiềm chế khi Iran phóng loạt tên lửa đáp trả vào cuối ngày hôm đó. “Tôi mới là người đưa ra mọi quyết định”, chứ không phải ông Netanyahu, ông Trump thẳng thắn phát biểu trên tờ Financial Times.
Chỉ vài giờ sau phát ngôn đó, Israel dội bom vào Iran.
Giới chức hai bên hạ thấp mức độ bất đồng
Theo một nguồn tin giấu tên am hiểu về các cuộc thảo luận giữa Mỹ và Israel, ban đầu ông Trump kêu gọi kiềm chế nhằm trấn an thị trường tài chính và giữ cho các cuộc đàm phán không bị đổ vỡ.
Ngược lại, các quan chức Israel lập luận rằng Mỹ sẽ không bao giờ chấp nhận bị tấn công mà không có phản ứng đáp trả nhanh chóng. Nguồn tin này cho biết thêm, cả hai bên đều hiểu rằng nếu không đáp trả các cuộc tấn công của Iran, ông Netanyahu sẽ rơi vào thế kẹt về mặt chính trị trong nước.
Bản thân ông Netanyahu cũng ra sức hạ thấp những đồn đoán về sự rạn nứt.
Sau các cuộc không kích mới nhất, ông phát biểu trước các phóng viên bằng tiếng Do Thái: “Israel có toàn quyền tự vệ và chúng tôi đang thực hiện quyền đó ở mức độ cần thiết.”
“Tôi nói điều này với các bạn, cũng như tôi đã bày tỏ điều này với sự trân trọng và kính trọng trong các cuộc đối thoại tốt đẹp với người bạn của tôi, Tổng thống Trump”, ông nói thêm.
Liệu có tổn hại lâu dài?
Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump công khai bất đồng với ông Netanyahu về một chiến dịch quân sự.
Vào tháng 3, chưa đầy ba tuần sau khi xung đột nổ ra, ông Trump đã nổi giận trước quyết định của ông Netanyahu khi tấn công một mỏ khí đốt quan trọng của Iran, khiến Tehran trả đũa vào các cơ sở hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh.
“Tôi đã bảo ông ấy đừng làm thế”, ông Trump nói vào thời điểm đó. “Chúng tôi vẫn hòa hợp tốt. Mọi việc đều được phối hợp, nhưng thỉnh thoảng ông ấy lại tự ý hành động.”
Mặc dù ông Trump công khai phản đối quyết định này, hai nguồn tin am hiểu vụ việc cho biết Mỹ thực tế đã được thông báo trước về kế hoạch tấn công của Israel.
Hiện chưa rõ liệu tranh chấp mới nhất này có gây ra tổn hại lâu dài hay không.
“Mối quan hệ Mỹ – Israel thỉnh thoảng xảy ra những căng thẳng kiểu này không phải là chuyện hiếm. Điều khác biệt duy nhất hiện nay là nó đang diễn ra quá công khai”, ông Michael Singh, Giám đốc điều hành Viện Chính sách Cận Đông của Washington, nhận định. Ông cũng lưu ý rằng ông Trump từng có những tranh cãi công khai tương tự với các nguyên thủ quốc gia khác, kể cả các đồng minh thân cận.
Đồng quan điểm, ông Eytan Gilboa, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Israel tại Đại học Bar-Ilan và Đại học Reichman (Israel), hoài nghi về khả năng vết rạn này đe dọa nghiêm trọng đến liên minh hai nước. Ông cho rằng ông Netanyahu đã rất cẩn trọng để không đẩy mọi chuyện đi quá xa.
“Nếu có một mối đe dọa lớn, chẳng hạn như Israel tiếp tục kéo dài cuộc chiến ở Iran và lôi kéo Mỹ vào cuộc, thì tình hình đã khác”, ông Gilboa phân tích. “Nhưng điều đó đang không xảy ra.”
Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý rằng “những bất đồng cơ bản giữa ông Netanyahu và ông Trump về các vấn đề Iran, Lebanon và Gaza” vẫn là bài toán chưa có lời giải.
Nguồn Tổng hợp
