Trong lúc Biển Đông liên tiếp xảy ra những vụ va chạm giữa Trung Quốc và Philippines, ASEAN cùng Trung Quốc một lần nữa lên tiếng khẳng định quyết tâm sớm hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC). Tuy nhiên, điều khiến dư luận quan tâm là liệu tiến trình này có thật sự mở ra một hướng đi mới nhằm duy trì ổn định trong khu vực, hay chỉ tiếp tục là những lời cam kết quen thuộc trong khi tình hình ngoài thực địa vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt…
Ngày 25 tháng 7 năm 2026, truyền thông quốc tế đưa tin từ bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) cùng các cuộc họp liên quan diễn ra tại Manila, Philippines. Một trong những vấn đề được chú ý nhiều nhất tại hội nghị lần này chính là tiến trình thương thảo Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC), khi ASEAN và Trung Quốc cùng nhắc lại quyết tâm sớm hoàn tất văn kiện được kỳ vọng sẽ góp phần giữ gìn hòa bình, ổn định và an ninh trong khu vực.
Tại hội nghị, hai bên tiếp tục nhấn mạnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN – Trung Quốc vẫn đang phát triển trên nhiều phương diện. Đồng thời, ASEAN và Trung Quốc cũng nhất trí tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại ASEAN – Trung Quốc và 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện trong năm 2026. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á vẫn tiếp tục được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, thương mại cho đến giao tế khu vực.
Phát biểu tại hội nghị, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị khẳng định Bắc Kinh tiếp tục xem ASEAN là một ưu tiên quan trọng trong chính sách đối ngoại với các nước láng giềng. Ông đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực, cho rằng sự hợp tác giữa ASEAN và Trung Quốc là một động lực quan trọng góp phần duy trì hòa bình, ổn định và phát triển tại Á châu.
Về phía ASEAN, các quốc gia thành viên ghi nhận sự tham gia của Trung Quốc trong nhiều cơ chế hợp tác do ASEAN dẫn dắt, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại, hợp tác lâu dài và xây dựng lòng tin giữa các bên. Đặc biệt, hội nghị ghi nhận những bước tiến trong quá trình thương thảo COC, đồng thời tái khẳng định mục tiêu sớm hoàn thành một bộ quy tắc có tính hiệu quả, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế.
Đại diện Việt Nam, Ngoại trưởng Lê Hoài Trung nhận định quan hệ ASEAN – Trung Quốc hiện là một trong những mối quan hệ quan trọng và toàn diện của ASEAN. Ông đưa ra ba hướng ưu tiên chính gồm nâng cao chất lượng hợp tác kinh tế, tăng cường kết nối hạ tầng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo cùng trí tuệ nhân tạo như những động lực tăng trưởng mới, đồng thời củng cố lòng tin chiến lược và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực an ninh truyền thống cũng như phi truyền thống.
Riêng về vấn đề Biển Đông, ông Lê Hoài Trung nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, quyền tự do hàng hải và hàng không. Ông hoan nghênh những tiến triển trong quá trình thương thảo COC, đồng thời kêu gọi sớm hoàn thành một bộ quy tắc có hiệu quả, thực chất và phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).
Ngoài vấn đề Biển Đông, hội nghị cũng thống nhất mở rộng hợp tác trong nhiều lãnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi kỹ thuật số, năng lượng tái tạo, đổi mới công nghiệp, giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học, thanh niên và phòng chống thiên tai. Hai bên cũng ghi nhận những sáng kiến hợp tác trong lĩnh vực khoa học – kỹ thuật nhằm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển sắp tới.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận đặc biệt chú ý là lời cam kết “sớm hoàn tất COC” lại được đưa ra trong lúc tình hình Biển Đông vẫn liên tục xuất hiện những vụ va chạm mới. Chỉ ít ngày trước hội nghị, tàu Trung Quốc và Philippines tiếp tục xảy ra đối đầu tại khu vực Bãi Cỏ Mây. Trước đó, lực lượng hải cảnh Trung Quốc từng bị Philippines cáo buộc sử dụng vòi rồng nhằm vào tàu của nước này tại bãi cạn Scarborough. Các hoạt động của tàu hải cảnh, lực lượng dân quân biển và những hoạt động áp sát trên biển vẫn diễn ra thường xuyên, cho thấy tình hình thực tế ngoài khơi vẫn còn nhiều khác biệt so với những tuyên bố ngoại giao tại bàn hội nghị.
Chính vì vậy, nhiều nhà quan sát cho rằng vấn đề quan trọng hiện nay không chỉ nằm ở câu chuyện bao giờ COC được ký kết, mà còn nằm ở nội dung thực chất của văn kiện này có đủ khả năng bảo đảm hòa bình hay không. Sau hơn hai thập niên kể từ khi Tuyên bố về Cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) được ký kết vào năm 2002, tiến trình thương thảo COC vẫn kéo dài do còn nhiều bất đồng liên quan đến phạm vi áp dụng, giá trị pháp lý, cơ chế giám sát cũng như phương thức thực thi.
Nếu COC chỉ dừng lại ở những cam kết mang tính ngoại giao mà không có những cơ chế bảo đảm thực hiện rõ ràng, văn kiện này sẽ khó có thể ngăn chặn những hành động gây căng thẳng trên thực địa. Một bộ quy tắc chỉ thật sự có ý nghĩa khi tất cả các bên liên hệ đều tôn trọng và tuân thủ một cách nghiêm chỉnh.
Nhìn rộng hơn, Biển Đông ngày nay không còn là câu chuyện riêng giữa ASEAN và Trung Quốc, mà đã trở thành một trong những điểm nóng chiến lược quan trọng giữa nhiều cường quốc trên thế giới. Chính vì vậy, mọi diễn tiến trong quá trình thương thảo COC đều được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
