Một vụ bắt giữ xảy ra ngay bên trong cơ quan quân sự của NATO đang làm dấy lên những mối lo ngại mới về cuộc đấu trí tình báo giữa các cường quốc trên thế giới. Khi một cựu thực tập sinh từng làm việc tại Bộ chỉ huy quân sự tối cao của liên minh bị cáo buộc có liên quan đến hoạt động gián điệp, câu hỏi lớn được đặt ra không chỉ là ai đứng phía sau vụ việc, mà còn là hệ thống bảo mật của NATO đang tồn tại những kẽ hở đáng quan ngại…
Ngày 25 tháng 7 năm 2026, Văn phòng Công tố Liên bang Bỉ xác nhận một vụ việc đang thu hút sự chú ý đặc biệt của giới an ninh phương Tây. Một phụ nữ mang quốc tịch Canada, có nguồn gốc Trung Hoa, từng thực tập tại Bộ chỉ huy Tối cao Quân Đồng minh châu Âu (Supreme Headquarters Allied Powers Europe – SHAPE) của NATO ở thành phố Mons, đã bị bắt giữ với cáo buộc làm gián điệp cho một quốc gia thứ ba. Vụ bắt giữ diễn ra vào ngày 24 tháng 7, sau một thời gian điều tra kín đáo, khiến nhiều người đặt câu hỏi về mức độ an toàn tại một trong những cơ sở quân sự quan trọng bậc nhất của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.
Theo thông báo chính thức từ Văn phòng Công tố Liên bang Bỉ, người phụ nữ này đang bị điều tra với hai cáo buộc chính gồm hoạt động gián điệp cho một quốc gia ngoại quốc và tham gia vào một tổ chức tội phạm. Tuy nhiên, nhà chức trách Bỉ chưa công bố danh tánh của nghi phạm, cũng chưa xác nhận quốc gia hay tổ chức nào bị nghi ngờ là nơi nhận thông tin. Cơ quan công tố cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục, vì vậy nhiều chi tiết chưa thể được công bố nhằm bảo vệ tính bí mật của hồ sơ.
Sau khi thu thập được những bằng chứng ban đầu, lực lượng điều tra đã đồng loạt tiến hành khám xét nơi cư trú cũng như nơi làm việc của nghi phạm tại SHAPE. Nhiều thiết bị điện tử, hồ sơ giấy tờ và các phương tiện lưu trữ dữ liệu đã được thu giữ để phục vụ việc giám định. Sau cuộc khám xét, người phụ nữ này bị bắt theo lệnh của cơ quan tư pháp Bỉ vào ngày 24 tháng 7.
SHAPE không phải là một căn cứ quân sự thông thường. Đây là cơ quan chỉ huy quân sự tối cao của NATO, đặt tại thành phố Mons, miền nam nước Bỉ. Tổng Tư lệnh Tối cao các lực lượng Đồng minh tại châu Âu (Supreme Allied Commander Europe – SACEUR) làm việc tại đây và trực tiếp điều hành các kế hoạch quân sự của liên minh gồm 32 quốc gia thành viên. Từ những chiến dịch quân sự tại Afghanistan trước đây cho đến việc điều phối lực lượng tại sườn phía đông châu Âu sau khi cuộc chiến Nga – Ukraine bùng nổ, SHAPE luôn được xem là “bộ não quân sự” của NATO.
Chính vì tầm quan trọng đặc biệt đó, việc một cựu thực tập sinh từng có cơ hội làm việc bên trong SHAPE bị bắt vì nghi án gián điệp lập tức thu hút sự quan tâm của các cơ quan tình báo phương Tây. Dù chỉ giữ vai trò thực tập, những người làm việc trong hệ thống NATO thường phải trải qua nhiều vòng kiểm tra an ninh, xác minh lý lịch và ký kết các cam kết bảo mật nghiêm ngặt. Điều này khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu các quy trình kiểm soát hiện nay có còn đủ khả năng đối phó với những phương thức thu thập tin tức ngày càng tinh vi hay không.
Ngay sau khi vụ việc được công bố, phát ngôn viên của SHAPE khẳng định chưa có dấu hiệu nào cho thấy hệ thống chỉ huy, khả năng sẵn sàng quân sự hoặc những chiến dịch đang diễn ra của NATO bị ảnh hưởng. Theo phía cơ quan này, mọi hoạt động quân sự vẫn được tiến hành bình thường và chưa phát hiện dấu hiệu rò rỉ thông tin gây tác động trực tiếp đến an ninh của liên minh.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phân tích cho rằng những tuyên bố trấn an như vậy chỉ mới là bước đầu nhằm ổn định dư luận và tạo sự yên tâm cho các quốc gia thành viên. Trong lĩnh vực phản gián, hậu quả của một vụ xâm nhập thường không thể đánh giá đầy đủ chỉ trong vài ngày. Việc xác định nghi phạm từng tiếp cận loại tài liệu nào, đã sao chép những thông tin gì, và liệu những dữ liệu đó có bị chuyển giao cho bên thứ ba hay chưa, có thể cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm điều tra.
Vụ việc xảy ra trong lúc NATO đang gia tăng mức độ cảnh giác trước những hoạt động tình báo nhắm vào các cơ quan quốc phòng của liên minh. Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia châu Âu đã công bố các vụ điều tra hoặc bắt giữ liên quan đến nghi án thu thập thông tin quân sự, gián điệp kỹ thuật và xâm nhập vào các cơ sở nghiên cứu quốc phòng. Các cơ quan phản gián châu Âu nhiều lần cảnh báo rằng hoạt động thu thập tin tức ngày nay không chỉ thông qua những điệp viên truyền thống, mà còn có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác như nghiên cứu học thuật, hợp tác khoa học, công ty kỹ thuật, hoặc những vị trí tưởng chừng ít nhạy cảm như thực tập sinh và nhân viên hợp đồng.
Đáng chú ý, Văn phòng Công tố Liên bang Bỉ không nêu tên quốc gia nào bị nghi đứng phía sau vụ việc. Việc nghi phạm là công dân Canada gốc Trung Hoa cũng không đồng nghĩa với việc bất kỳ quốc gia nào phải chịu trách nhiệm. Trong những vụ án phản gián, cơ quan điều tra thường chỉ đưa ra kết luận sau khi có đầy đủ chứng cứ và quá trình tố tụng cho phép. Vì vậy, vào thời điểm hiện tại, chưa có căn cứ để xác định một quốc gia hay tổ chức cụ thể nào đứng sau hoạt động này.
Về mặt chính trị, vụ bắt giữ có thể tạo thêm áp lực buộc NATO phải xem xét lại các quy trình tuyển chọn và kiểm tra nhân sự, kể cả đối với những vị trí ngắn hạn như thực tập sinh. Trong thời đại kỹ thuật số, một người không cần giữ chức vụ cao vẫn có thể tiếp cận mạng lưới nội bộ, lịch trình làm việc, cơ cấu tổ chức hoặc những dữ liệu có giá trị đối với hoạt động tình báo. Vì vậy, nhiều cơ quan an ninh hiện nay xem yếu tố con người là một trong những mắt xích dễ bị khai thác nhất trong toàn bộ hệ thống bảo mật.
Vụ việc cũng phản ánh cuộc cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa các cường quốc. Ngày nay, cuộc đối đầu không chỉ diễn ra trên chiến trường, ngoài biển khơi hay trong không gian mạng, mà còn mở rộng sang lĩnh vực tình báo, kỹ thuật, dữ liệu và chuỗi cung ứng quốc phòng. Khả năng thu thập thông tin về kế hoạch quân sự, công nghệ quốc phòng hoặc định hướng chiến lược có thể đem lại lợi thế lớn mà không cần phải sử dụng đến sức mạnh quân sự trực tiếp.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
