Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam vừa ban hành yêu cầu nghiêm cấm mọi hành vi chỉ đạo, gây áp lực hoặc can thiệp trái phép nhằm nâng điểm, gia tăng tỷ lệ tốt nghiệp và làm sai lệch kết quả thi cử. Động thái này diễn ra giữa lúc vụ gian lận nghiêm trọng tại Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang bị phanh phui, với 41 người bị khởi tố, trong đó có cả Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh. Vụ việc không những gây chấn động dư luận mà còn đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: những bảng thành tích và điểm số cao đẹp được công bố lâu nay có thật sự phản ảnh khả năng học vấn của học sinh, hay chỉ là những con số được tạo dựng để làm đẹp hồ sơ thành tích?…
Theo những tin tức được công bố trước đó, ngày 20 tháng 10 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam -Lê Minh Hưng ban hành Chỉ thị số 37/CT-TTg về việc tăng cường ngăn ngừa và bài trừ gian lận trong các kỳ thi, việc kiểm tra và lượng định kết quả học tập trong ngành giáo dục.
Đến ngày 9 tháng 11, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam tiếp tục ban hành kế hoạch thi hành chỉ thị nói trên, yêu cầu các địa phương, sở giáo dục và những cơ sở đào tạo phải kiểm tra lại quy chế thi cử, kiểm tra và lượng định kết quả ở tất cả các cấp học. Đáng chú ý, cơ quan này nghiêm cấm việc gây áp lực hoặc can thiệp trái phép để nâng điểm, gia tăng tỷ lệ tốt nghiệp hay che giấu những hành vi sai trái. Đồng thời, Bộ cũng yêu cầu không được lấy riêng tỷ lệ học sinh khá giỏi hoặc tỷ lệ tốt nghiệp làm căn bản để lượng định, xếp hạng và khen thưởng các tập thể hay cá nhân.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận đặc biệt chú ý chính là vụ gian lận xảy ra tại điểm thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026 của Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang. Sau khi kết quả kỳ thi được công bố, điểm số môn Toán tại địa điểm này xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường. Theo những tin tức được báo chí phổ biến, trong tổng số 328 thí sinh dự thi, có đến 147 em đạt điểm tuyệt đối môn Toán. Điểm trung bình của nhóm thí sinh lên tới 9,58, thuộc hàng cao nhất trên toàn quốc. Một kết quả quá khác thường tại một điểm thi đã khiến dư luận đặt nhiều nghi vấn, buộc các cơ quan hữu trách phải tiến hành kiểm tra và xác minh.
Ngày 7 tháng 7 năm 2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố vụ án hình sự về hành vi lợi dụng chức vụ và quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Đến ngày 17 tháng 7, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an tiếp nhận vụ án để tiếp tục điều tra. Qua quá trình xác minh, cơ quan điều tra phát hiện những sai phạm không chỉ giới hạn ở một vài cá nhân hay một số phòng thi riêng biệt, mà còn liên quan đến nhiều người được giao trách nhiệm tổ chức, giám sát và coi thi.
Đến chiều ngày 1 tháng 10 năm 2026, tại cuộc họp báo về tình hình hoạt động của ngành công an trong quý III, Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng, Phó Cục trưởng Cục An ninh điều tra Bộ Công an, cho biết cơ quan điều tra đã khởi tố tổng cộng 41 bị can về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, chiếu theo Điều 356 Bộ luật Hình sự.
Trong số những người bị khởi tố có ông Vũ Đình Hưng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang; ông Lê Văn Tuyên, Trưởng phòng Quản lý chất lượng thuộc sở này. Những người khác gồm bà Nguyễn Thị Hằng, Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang; bà Trần Thị Thu Hằng, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Nguyễn Văn Huyên, đồng thời là Trưởng điểm thi; bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang và bà Vũ Thị Tuyên, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Tân Trào. Ngoài ra còn có 35 giáo viên được phân công làm thư ký, giám thị và nhân viên phục vụ tại điểm thi.
Theo kết quả điều tra được công bố tại cuộc họp báo, những người có liên quan đã bàn bạc cách thức tạo điều kiện để thí sinh đạt điểm cao. Cụ thể, việc bố trí giám thị và sắp xếp số báo danh trong các phòng thi được cho là nhằm tạo điều kiện để thí sinh có thể hỗ trợ lẫn nhau trong lúc làm bài. Một số giám thị bị xác định đã để cho thí sinh trao đổi trong giờ thi. Nghiêm trọng hơn, có giáo viên bị xác định đã nhận chỉ đạo giải đề, trực tiếp vào phòng thi để nhắc đáp án và hướng dẫn thí sinh làm bài. Những sai phạm này được xác định đã xảy ra tại tất cả các phòng thi và ở nhiều môn thi thuộc điểm thi nói trên.
Hậu quả của vụ việc không chỉ nằm ở chỗ những điểm số bị mất đi tính trung thực. Kết quả thi còn liên quan trực tiếp đến việc xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, ảnh hưởng đến quyền lợi của những học sinh đã nghiêm chỉnh học tập, ôn luyện và dự thi tại các địa phương khác. Trong khi những thí sinh này phải cạnh tranh bằng chính khả năng của mình, một số người tại điểm thi Tuyên Quang lại được tạo điều kiện để đạt kết quả cao một cách bất minh. Sau khi vụ việc bị phát giác, kết quả thi của các thí sinh tại điểm thi này bị hủy bỏ và một kỳ thi lại được tổ chức trong hai ngày 14 và 15 tháng 8 năm 2026.
Từ vụ việc nói trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam yêu cầu tăng cường hệ thống camera và thiết bị dò tìm kim loại tại những khâu có nguy cơ xảy ra gian lận; đồng thời nghiên cứu từng bước chuyển sang hình thức thi trên máy điện toán, xây dựng ngân hàng câu hỏi và cơ sở dữ liệu để đối chiếu, phát hiện những kết quả bất thường. Bộ cũng nhấn mạnh việc kiểm soát các hành vi gian lận bằng trí tuệ nhân tạo và những thiết bị kỹ thuật cao, đồng thời siết chặt quy định về đạo văn, sao chép, thuê người làm bài và thi hộ.
Nhìn rộng ra, vụ gian lận tại Tuyên Quang đã phơi bày một thực trạng đáng quan ngại: khi thành tích, tỷ lệ tốt nghiệp và những bảng điểm đẹp được đặt lên trên khả năng thực sự của học sinh, môi trường giáo dục rất dễ trở thành nơi chạy theo những con số báo cáo. Một nền giáo dục không thể được xem là thành công chỉ vì có nhiều học sinh đạt điểm cao, nhiều trường có tỷ lệ tốt nghiệp gần như tuyệt đối hay nhiều thành tích được ghi vào báo cáo. Điều đáng kể hơn phải là học sinh thực sự tiếp thu được những kiến thức gì, giáo viên có giữ được sự liêm chính trong công việc hay không, và guồng máy quản trị giáo dục có đủ khả năng ngăn chặn những hành vi gian lận hay không.
Đáng buồn hơn, khi chính những người được giao trách nhiệm tổ chức và giám sát kỳ thi lại bị khởi tố vì có liên quan đến gian lận, niềm tin của phụ huynh và học sinh khó tránh khỏi bị tổn thương nghiêm trọng. Những lời kêu gọi học thật, thi thật và lượng định đúng thực lực sẽ chẳng có bao nhiêu giá trị nếu không đi kèm với trách nhiệm cá nhân, một cuộc điều tra minh bạch và biện pháp trừng phạt nghiêm minh.
Một nền giáo dục đáng tin cậy không cần những điểm số được tô vẽ cho đẹp mắt, cũng không cần những thành tích chỉ nhằm làm vừa lòng cấp trên. Điều cần thiết là những học sinh có khả năng thật, những nhà giáo có lương tâm nghề nghiệp và một hệ thống quản trị đủ liêm chính để bảo vệ sự công bằng. Nếu ngay cả kỳ thi quan trọng quyết định tương lai của học sinh cũng có thể bị thao túng bởi những người nắm trách nhiệm tổ chức, thì câu hỏi về phẩm chất và uy tín của toàn bộ guồng máy giáo dục là điều không thể né tránh.
NGƯỜI QUAN SÁT
