Trường Thành ở Sơn Tây – Trung Quốc bị đào xuyên suốt gần 20 năm để mở lối phục vụ khai thác than. Vụ việc chỉ được xử lý hình sự sau khi di tích lịch sử bị tổn hại nghiêm trọng…
Một đoạn Minh Trường Thành tại huyện Ninh Vũ, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc, đã bị một công ty khai thác than đào xuyên qua trong gần 20 năm để mở đường vận chuyển đất đá và đổ xỉ than. Vụ việc chỉ được xử lý mạnh trong năm 2026, sau khi truyền thông vào cuộc và tỉnh Sơn Tây thành lập tổ chuyên án điều tra. Hai nhân vật chủ chốt của công ty liên quan sau đó bị bắt giữ hình sự với những cáo buộc gồm khai thác khoáng sản trái phép và làm hư hại di tích văn hóa.
Theo cuộc điều tra do Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc, CCTV, công bố ngày 22/9/2026, địa điểm xảy ra vụ việc nằm tại đoạn Trường Thành Quách Gia Diêu, thuộc huyện Ninh Vũ, thành phố Hãn Châu, tỉnh Sơn Tây. Đây là một đoạn Minh Trường Thành thuộc diện di tích văn hóa cấp tỉnh. Qua hình ảnh trên không, người ta có thể thấy bức tường đất nện chạy trên sườn núi dốc đã bị đào ngang, tạo thành một khoảng trống dài khoảng 6 mét. Một con đường đất do con người mở ra chạy thẳng từ khu vực khai thác mỏ tới phần Trường Thành bị phá.
Điều đáng nói là đây không phải chuyện xảy ra trong một thời gian ngắn. Hình ảnh vệ tinh ngày 24/9/2007 đã cho thấy tại đoạn Trường Thành này xuất hiện dấu vết bị con người đào phá. Những người từng làm việc tại khu vực mỏ cho biết doanh nghiệp đã mở một lối xuyên qua Trường Thành để xe chở đất đá có thể đi thẳng tới khu vực đổ thải, thay vì phải chạy vòng thêm nhiều cây số tới bãi đổ được chỉ định.
Theo lời những người này, mục đích là rút ngắn đường vận chuyển, giảm chi phí và thuận tiện hơn cho hoạt động khai thác. Một người từng làm việc tại khu mỏ, được CCTV dẫn lời với họ Bao, cho biết khi lượng đất đá thải ra ngày càng nhiều, doanh nghiệp nhận thấy việc chở tới khu vực được quy định vừa xa vừa tốn kém. Vì vậy, đội thi công được yêu cầu mở một lối qua Trường Thành để xe có thể đưa đất đá tới khu vực gần hơn. Một người khác, họ Qi, cho biết ngay từ khi bắt đầu làm việc tại đây, ông đã nhìn thấy một khoảng trống trên Trường Thành và thường xuyên thấy xe cộ chạy qua để đổ đất.
Doanh nghiệp liên quan là Công ty Khai thác Than Sơn Tây Thần Đạt Triều Khải, thường gọi là Thần Đạt Triều Khải. Theo cuộc điều tra của CCTV, trước khi các mỏ được tổ chức lại, hoạt động khai thác tại đây từng liên quan tới một doanh nghiệp mang tên Ninh Vũ Triều Khải. CCTV cho biết trước năm 2013, doanh nghiệp mang tên này không được tìm thấy trong hệ thống đăng ký kinh doanh và cũng không có giấy phép khai thác theo kết quả kiểm tra của phóng viên.
Đến năm 2013, nhiều đơn vị khai thác được tổ chức lại thành Thần Đạt Triều Khải và hoạt động khai thác tiếp tục. Những dấu vết để lại không chỉ là một khoảng trống trên bức tường. Chung quanh khu vực Trường Thành còn xuất hiện nhiều dấu vết khai thác, đổ đất đá và đường vận chuyển. Có những đoạn tường bị sạt lở, có nơi bị xe cơ giới tác động trực tiếp.
Một cuộc điều tra được thực hiện hồi tháng 5/2026 cho biết đoạn Trường Thành Quách Gia Diêu từng có tình trạng sạt lở nghiêm trọng, trong đó có khu vực dài hơn 100 mét bị sụp đổ. Các cơ quan hữu trách khi đó xem xét mối liên hệ giữa hoạt động khai thác, đổ xỉ và tình trạng hư hại của di tích.
Một câu hỏi lớn được đặt ra là tại sao tình trạng này có thể kéo dài gần hai thập niên. Theo CCTV, từ năm 2015 tới năm 2025, những người biết sự việc đã nhiều lần đứng tên phản ảnh và khiếu nại với các cơ quan địa phương về việc doanh nghiệp làm hư hại Trường Thành, nhưng vấn đề vẫn không được giải quyết dứt điểm.
Ông Diêm Bằng, Giám đốc Sở Văn hóa và Du lịch huyện Ninh Vũ, thừa nhận trước năm 2019, công tác tuần tra gặp nhiều hạn chế vì lực lượng bảo vệ di tích ít và số lần kiểm tra không nhiều. Ông cũng xác nhận trước đây đã có đơn thư, khiếu nại của người dân, nhưng doanh nghiệp không bị xử phạt về hành vi này vào thời điểm đó.
Ông Lưu Vạn Thọ, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ Văn vật huyện Ninh Vũ, giải thích rằng trước đây cơ quan địa phương xem đây là vấn đề xảy ra trong quá khứ. Sau năm 2019, hoạt động khai thác của doanh nghiệp đã rút khỏi phạm vi bảo vệ Trường Thành, nên địa phương cho rằng không còn hành vi phá hoại mới để xử lý. Tuy nhiên, trong cuộc điều tra năm 2026, phía địa phương thừa nhận việc truy cứu trách nhiệm đối với những hành vi xảy ra trong quá khứ có những thiếu sót.
Theo cuộc điều tra, trong tháng 3 và tháng 4/2026, Cục Văn hóa và Du lịch huyện Ninh Vũ đã đưa ra hai quyết định xử phạt hành chánh đối với doanh nghiệp. Tổng số tiền phạt được công bố là 1 triệu nhân dân tệ. Các quyết định liên quan tới việc công ty xây dựng công trình trong khu vực kiểm soát của di tích mà thiết kế công trình chưa được cơ quan quản lý văn hóa chấp thuận, gây ảnh hưởng tới diện mạo lịch sử của di tích. Cũng trong tháng 3/2026, trước những phản ảnh kéo dài của người dân và sự vào cuộc của truyền thông, tỉnh Sơn Tây thành lập tổ chuyên án cấp tỉnh để điều tra những vấn đề bị cáo buộc liên quan tới khai thác khoáng sản trái phép và làm hư hại di tích. Cuộc điều tra sau đó cho thấy đoạn Trường Thành Quách Gia Diêu trước đây từng có một khoảng trống nhỏ do làm đường. Đến năm 2007, khi Công ty Than Ninh Vũ Triều Khải bắt đầu hoạt động tại khu vực này, phần hư hại được cho là đã mở rộng đáng kể, có lúc chỗ rộng nhứt lên tới 18 mét. Sau đó, doanh nghiệp dùng đất đá lấp lại gần 12 mét, khiến khoảng trống hiện nay còn hơn 6 mét. Theo các tài liệu được công bố, sự thay đổi này khiến người ta đặt câu hỏi về cách thức doanh nghiệp xử lý phần hư hại trong quá trình hoạt động khai thác.
Ngày 22/9/2026, chánh quyền huyện Ninh Vũ tiếp tục ra thông báo cho biết từ ngày 18/3 đã triển khai chiến dịch chấn chỉnh toàn diện đối với những vấn đề liên quan tới Thần Đạt Triều Khải. Chánh quyền cho biết đã áp dụng các biện pháp xử phạt hành chánh và biện pháp cưỡng chế hình sự đối với doanh nghiệp cùng những người liên quan. Đồng thời, các cơ quan hữu trách đang điều tra trách nhiệm của những đơn vị quản lý bị nghi có sai phạm, thiếu trách nhiệm hoặc không hoàn thành nhiệm vụ trong quá trình giám sát.
Phía huyện Ninh Vũ cũng cho biết sẽ tiếp tục làm rõ toàn bộ thiệt hại, phục hồi khu vực đổ thải, đồng thời tiến hành gia cố và sửa chữa khẩn cấp những đoạn Trường Thành bị hư hại. Chánh quyền địa phương nói các vấn đề liên quan tới vụ việc hiện cơ bản đã được làm rõ và những người có trách nhiệm trong các khâu quản lý đang tiếp tục được điều tra.
Một điểm khác cũng khiến dư luận chú ý là công tác bảo vệ di tích tại địa phương. Theo các tài liệu được công bố, những cột mốc xác định phạm vi bảo vệ Trường Thành tại khu vực này mãi tới năm 2025 mới được dựng lên, trong khi quy định bảo vệ Trường Thành đã có từ nhiều năm trước.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
