Những cuốn sách giáo khoa chuẩn bị cho niên học mới biến thành tro bụi dưới bom đạn, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi lại trực tiếp kêu gọi Tổng thống Nga Vladimir Putin chấm dứt cuộc chiến. Hai hình ảnh tưởng như đối nghịch, nhưng cùng cho thấy cái giá ngày càng khủng khiếp mà cuộc chiến Ukraine-Nga đang bắt người dân phải trả…
Khi niên học mới vừa bắt đầu tại Ukraine, hình ảnh một nhà in tan hoang ở ngoại ô Kyiv đã trở thành biểu tượng đau xót cho một cuộc chiến không chỉ tàn phá nhà cửa, đường sá và cơ sở hạ tầng, mà còn đánh thẳng vào sách vở, giáo dục và những giá trị văn hóa của một quốc gia.
Trong lúc học sinh Ukraine chuẩn bị trở lại trường ngày 1/9/2026, bà Viktoria Haidai, Giám đốc thương mại của Konvi Group, phải đứng trước những gì còn sót lại của nhà máy từng được kỳ vọng sẽ cung cấp một số lượng lớn sách giáo khoa cho niên học mới. Theo BBC ngày 31/8, cơ sở in sách ở ngoại ô Kyiv bị hỏa tiễn Nga đánh trúng đúng lúc dây chuyền sản xuất đang tăng tốc để hoàn tất khoảng 1,3 triệu cuốn sách, tương đương khoảng 10% số sách giáo khoa Ukraine cần cho niên học.
Đây không phải chỉ là câu chuyện một nhà máy bị phá hủy. Đó là câu chuyện về một thế hệ trẻ em đang lớn lên giữa còi báo động, hầm trú ẩn và những lớp học trực tuyến. Theo AP, ngày khai giảng 1/9 tại Kyiv tiếp tục bị phủ bóng bởi những cuộc tấn công bằng hỏa tiễn đạn đạo trong đêm. Riêng thủ đô có 318 cơ sở giáo dục bị hư hại, trong đó có 156 trường học; số học sinh lớp Một cũng giảm khoảng 40% so với năm 2022. AP cho biết chiến tranh đã làm hư hại hoặc phá hủy khoảng một triệu cuốn sách giáo khoa, trong khi nhiều trường phải tổ chức học trực tuyến hoặc kết hợp để bảo đảm an toàn cho học sinh.
Những con số ấy cho thấy cái giá của chiến tranh không thể chỉ tính bằng diện tích lãnh thổ chiếm được hay số hỏa tiễn đã phóng. Một cuốn sách bị thiêu rụi là một lớp học bị gián đoạn. Một trường học bị phá hủy là một thế hệ trẻ phải học cách sống giữa chiến tranh, thay vì được lớn lên trong hòa bình. Và khi những nhà in, kho sách cùng các cơ sở xuất bản trở thành mục tiêu của những đợt tấn công, thiệt hại không còn nằm đơn thuần ở vật chất. BBC ngày 31/8 dẫn những nguồn tin tại Ukraine cho biết một loạt cuộc tấn công gần đây đã làm khoảng 12 triệu cuốn sách bị tiêu hủy trên toàn quốc, đồng thời gây thiệt hại cho nhiều cơ sở in ấn, xuất bản và những địa điểm mang giá trị lịch sử, văn hóa.
Tại Kyiv, chợ sách cũ Pochaina cũng bị tấn công, khiến nhiều gian hàng cùng một số lượng lớn sách bị thiêu hủy. Trước đó, một cuộc tấn công bằng hỏa tiễn trong đêm 19/7 đã đánh trúng nhà máy in Konvi. Ukrinform ngày 20/7 dẫn lời bà Viktoriia Haidai cho biết những khu sản xuất rộng lớn bị mất mái, máy móc tại khu in và đóng sách bị phá hủy hoặc ngập nước, trong khi khu văn phòng bị lửa thiêu rụi. Nguồn tin Ukraine khi đó cho biết gần 250.000 sách giáo khoa bị mất trong vụ tấn công này, đồng thời Bộ Giáo dục Ukraine phải kiểm tra lại con số thiệt hại để có biện pháp giảm bớt hậu quả.
Điều đáng chú ý là những vụ phá hủy này xảy ra ngay trước lúc trẻ em Ukraine trở lại trường. Sau hơn bốn năm chiến tranh, việc khai giảng đối với nhiều gia đình không còn là hình ảnh quen thuộc của sân trường, tiếng trống và những bộ sách mới.
Trong lúc những trang sách cháy thành tro tại Ukraine, một diễn biến ngoại giao đáng chú ý lại xảy ra tại Bishkek, Kyrgyzstan. Ngày 31/8/2026, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề hội nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải. Trong cuộc gặp, ông Modi công khai nói rằng chiến tranh tại Ukraine cần phải chấm dứt vì lợi ích của nhân loại và khẳng định New Delhi tiếp tục ủng hộ những nỗ lực hòa bình nhằm chấm dứt giao tranh.
Thông điệp của ông Modi đặc biệt đáng chú ý vì Ấn Độ vẫn duy trì những quan hệ kinh tế và năng lượng rất lớn với Nga. Reuters cho biết ông Modi gọi ông Putin là “người bạn của tôi”, đồng thời nhấn mạnh quan hệ kinh tế giữa hai nước đang phát triển. Ấn Độ, cùng với Trung Quốc, là một trong những khách hàng lớn mua dầu Nga, nguồn thu quan trọng giúp Moscow duy trì ngân sách trong thời gian chiến tranh và dưới các biện pháp trừng phạt của Tây phương. Chính vì vậy, lời kêu gọi chấm dứt chiến tranh từ một nhà lãnh đạo của quốc gia có quan hệ gần gũi với Moscow mang một ý nghĩa ngoại giao đáng kể.
Ông Modi không dùng ngôn từ đối đầu với ông Putin. Trái lại, cuộc gặp diễn ra trong bầu không khí thân thiện, nhưng thông điệp về Ukraine lại khá trực diện: thế giới cần chuyển từ một “cuộc chiến vô tận” sang chấm dứt chiến tranh và ngưng những hành động quân sự. Ông Modi cũng nhấn mạnh rằng mỗi ngày chiến tranh tiếp diễn là một bước lùi đối với nhân loại, trong khi mỗi bước tiến về phía hòa bình đem lại thêm hy vọng.
Tuy nhiên, giữa lời kêu gọi hòa bình của New Delhi và thực tế chiến trường vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Ngày 1/9, chỉ một ngày sau cuộc gặp Modi–Putin, Reuters đưa tin ông Putin tuyên bố Nga đang giành ưu thế trên chiến trường và bác bỏ khả năng đàm phán với giới lãnh đạo Ukraine mà ông gọi là “khủng bố”. Ông Putin đồng thời tuyên bố Nga vẫn để ngỏ khả năng đối thoại trong một số điều kiện và cho biết Moscow có thể tiếp tục làm việc với các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Trong khi đó, chiến sự vẫn tiếp diễn. Guardian ngày 1/9 đưa tin ít nhất 12 người thiệt mạng tại Kyiv và những khu vực chung quanh sau đêm thứ sáu liên tiếp hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và hỏa tiễn của Nga; nhiều mục tiêu hạ tầng bị đánh trúng. Lực lượng Ukraine cho biết hàng trăm máy bay không người lái và nhiều hỏa tiễn đã được sử dụng trong những đợt tấn công, trong khi Kyiv cũng tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công trả đũa vào những cơ sở của Nga.
Hai câu chuyện tưởng như hoàn toàn khác nhau — một bên là những cuốn sách giáo khoa cháy rụi ở Kyiv, một bên là cuộc gặp ngoại giao giữa Modi và Putin tại Bishkek — nhưng thật ra lại cùng nói về một vấn đề: chiến tranh đang kéo dài quá lâu và cái giá mà con người phải trả ngày càng lớn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
