Một đảo san hô nhỏ giữa Biển Đông bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế. Khi các tàu Hải cảnh và tàu khảo sát của Trung Quốc lần đầu tiên phối hợp hoạt động quanh quần đảo Đông Sa (Pratas), nhiều nhà quan sát cảnh báo rằng một điểm nóng mới đang hình thành, đẩy mức căng thẳng giữa Bắc Kinh và Đài Bắc lên thêm một nấc thang nguy hiểm…
Biển Đông và vùng biển quanh eo biển Đài Loan đang trải qua một trong những giai đoạn căng thẳng nhất kể từ đầu năm 2026. Chỉ trong vòng hai ngày, hàng loạt diễn biến mới đã làm dấy lên những quan ngại về nguy cơ đối đầu giữa Bắc Kinh và Đài Bắc. Lực lượng Tuần duyên Đài Loan cáo buộc Trung Quốc lần đầu tiên thực hiện một hoạt động phối hợp giữa tàu Hải cảnh và tàu khảo sát hải dương học quanh quần đảo Đông Sa (tên tiếng An: Pratas), khu vực hiện do Đài Loan quản lý nhưng Bắc Kinh vẫn tuyên bố chủ quyền. Theo các thông tin được công bố ngày 6 tháng 6, đây là lần đầu tiên Đài Bắc ghi nhận một hoạt động phối hợp như vậy, khiến giới theo dõi tình hình an ninh khu vực đặc biệt chú ý.
Theo Cơ quan Tuần duyên Đài Loan, ngày 5 tháng 6, một tàu Hải cảnh Trung Quốc đã tiến sát khu vực Đông Sa. Sang ngày hôm sau, một tàu khảo sát hải dương học của Trung Quốc tiếp tục xuất hiện trong vùng biển này, tạo thành một hoạt động phối hợp mà phía Đài Bắc mô tả là hành động khiêu khích có chủ ý. Đài Loan đã điều động chiến hạm tuần tra CG-129 Kaohsiung cùng nhiều tàu tuần duyên khác tới khu vực để theo dõi và giám sát mọi động thái từ phía Trung Quốc.
Quần đảo Đông Sa nằm ở một vị trí đặc biệt nhạy cảm. Hòn đảo san hô này tọa lạc giữa miền nam Đài Loan và Hồng Kông, cách đảo Đài Loan hơn 400 cây số. Mặc dù không có thường dân cư trú lâu dài, Đông Sa từ lâu vẫn được xem là một vị trí chiến lược có khả năng kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng ở phía bắc Biển Đông. Chính vì nằm xa đảo chính Đài Loan nên nhiều chuyên gia quân sự từ lâu đã đánh giá nơi đây là mắt xích dễ bị tổn thương nhất trong hệ thống phòng thủ của Đài Loan.
Điều khiến tình hình trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở sự hiện diện của tàu Hải cảnh Trung Quốc. Trong chiến lược hiện nay của Bắc Kinh, các tàu Hải cảnh, tàu nghiên cứu khoa học, lực lượng dân quân biển cùng những đơn vị bán quân sự thường được sử dụng để tạo áp lực mà không cần trực tiếp điều động hải quân hoặc mở các chiến dịch quân sự quy mô lớn. Giới chuyên môn gọi đây là chiến thuật “vùng xám”, tức là tạo sức ép liên tục nhưng vẫn nằm dưới ngưỡng của một cuộc xung đột võ trang công khai. Phía Đài Loan cho rằng Trung Quốc đang ngày càng mở rộng các hoạt động loại này quanh Đông Sa nhằm từng bước tạo ra hình ảnh rằng Bắc Kinh có quyền tài phán thực tế tại khu vực.
Trước sự kiện ngày 6 tháng 6, hai bên cũng đã có một cuộc đối đầu căng thẳng khác vào ngày 5 tháng 6. Theo thông báo từ phía Đài Loan, một tàu Hải cảnh Trung Quốc đã tăng tốc và tiến vào vùng biển hạn chế quanh Đông Sa bất chấp những lời cảnh báo từ phía Đài Bắc. Hai bên liên tục trao đổi tín hiệu qua hệ thống vô tuyến trong nhiều giờ liền. Đài Loan cáo buộc Bắc Kinh cố tình thay đổi nguyên trạng và tạo ra nhận thức sai lệch về quyền kiểm soát tại khu vực.
Trong khi đó, Trung Quốc vẫn giữ nguyên lập trường lâu nay rằng Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời khỏi Trung Quốc. Bắc Kinh cũng tuyên bố chủ quyền đối với Đông Sa và nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu thống nhất đất nước. Đài Loan bác bỏ hoàn toàn quan điểm đó và khẳng định tương lai của hòn đảo phải do chính người dân Đài Loan quyết định. Vì vậy, tranh chấp hiện nay không đơn thuần chỉ là câu chuyện về một đảo san hô giữa biển khơi mà còn phản ảnh cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt giữa hai bờ eo biển Đài Loan.
Đáng chú ý là căng thẳng tại Đông Sa xuất hiện đúng vào thời điểm Trung Quốc gia tăng các hoạt động trên nhiều hướng khác quanh Đài Loan. Hôm 1 tháng 6, lực lượng Hải cảnh Trung Quốc cũng thông báo mở các cuộc tuần tra và thực thi quyền tài phán trên vùng biển phía đông Đài Loan. Động thái này diễn ra sau khi Nhật Bản và Philippines công bố kế hoạch đàm phán phân định ranh giới hàng hải tại khu vực có chồng lấn với các yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh.
Nhiều nhà phân tích cho rằng nếu nhìn riêng từng sự kiện thì mỗi hoạt động đều có thể được xem là một cuộc tuần tra bình thường. Tuy nhiên, khi ghép tất cả các diễn biến lại với nhau, bức tranh tổng thể cho thấy áp lực mà Trung Quốc đang tạo ra quanh Đài Loan ngày càng dày đặc hơn. Từ các phi vụ quân sự, hoạt động của tàu Hải cảnh, tàu khảo sát, phi cơ không người lái cho tới những chiến dịch thực thi quyền tài phán trên biển, tất cả đang hợp thành một vòng cung áp lực liên tục bao quanh hòn đảo.
Cho tới thời điểm hiện nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy hai bên muốn đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Tuy nhiên, giới quan sát quốc tế vẫn đang theo dõi sát từng diễn biến tại Đông Sa vì lịch sử cho thấy nhiều cuộc khủng hoảng lớn thường bắt đầu từ những va chạm nhỏ trên biển. Khi tàu Hải cảnh, tàu khảo sát và lực lượng Tuần duyên của hai bên liên tục hoạt động trong khoảng cách gần nhau tại một không gian hạn chế, nguy cơ xảy ra những tính toán sai lầm luôn hiện hữu.
Đông Sa có thể chỉ là một đảo san hô nhỏ giữa Biển Đông, nhưng những gì đang diễn ra quanh khu vực này cho thấy cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Bắc Kinh và Đài Bắc hoàn toàn chưa hề hạ nhiệt. Trái lại, các động thái mới nhất đang khiến eo biển Đài Loan và các vùng biển lân cận tiếp tục trở thành một trong những điểm nóng địa chính trị đáng chú ý nhất trên thế giới trong năm 2026.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
