Hàng chục ngàn căn nhà tại các dự án Mường Thanh ở Hà Nội đang lâm vào cảnh rắc rối về mặt pháp lý, khiến quyền lợi của người mua nhà bị đe dọa. Khi chủ đầu tư xây cất trái phép, làm sai quy hoạch, liệu những người đã bỏ tiền mua nhà có đáng phải chịu cảnh chờ đợi giấy tờ chủ quyền, nơm nớp lo bị buộc dọn đi, rồi còn phải gánh chịu những thiệt hại do người khác gây ra hay không?…
Ngày 28 tháng 10 năm 2026, trong phiên thảo luận tại Quốc hội Việt Nam về dự luật sửa đổi Luật Nhà ở, những vụ vi phạm kéo dài tại các dự án của Tập đoàn Mường Thanh lại được đem ra bàn cãi, nhất là vấn đề bảo vệ quyền lợi của những người đã mua căn hộ. Một số đại biểu Quốc hội cho rằng không thể bắt người dân tự mình kiểm tra những hồ sơ về quy hoạch, đất đai và xây cất, bởi phần lớn những giấy tờ này chỉ có các cơ quan hữu trách mới có điều kiện tiếp cận. Khi một dự án có sai phạm, những người mua nhà ngay tình, không hay biết và không có lỗi trong vụ việc, không thể mặc nhiên bị bắt phải gánh chịu những khoản tiền sửa chữa, khắc phục hậu quả do chủ đầu tư gây ra. Cuộc tranh luận diễn ra trong lúc nhiều cư dân tại Hà Nội đã phải chờ đợi suốt nhiều năm mà vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu căn hộ; trong khi đó, một số cao ốc còn đứng trước nguy cơ bị phá bỏ hoặc buộc người đang cư ngụ phải dọn đi nơi khác.
Phát biểu trong phiên họp chiều ngày 28 tháng 10, đại biểu Trịnh Xuân An, thuộc đoàn Đồng Nai, nêu trường hợp những dự án có liên quan đến Mường Thanh tại Hà Nội để đặt vấn đề về trách nhiệm trước pháp luật và quyền lợi của người mua nhà. Theo ông, có những trường hợp chủ đầu tư vi phạm các quy định về đất đai, quy hoạch và xây cất, nhưng những người đã bỏ tiền mua căn hộ lại phải chờ đợi hết năm này sang năm khác để giải quyết giấy tờ, thậm chí còn có nguy cơ bị buộc rời khỏi nơi mình đang ở. Ông đặt câu hỏi: nếu một dự án không thể hoàn tất các thủ tục pháp lý, chủ đầu tư không thi hành quyết định xử lý của nhà chức trách hoặc không còn khả năng trả nợ, thì người dân sẽ được bảo vệ bằng cách nào?
Ông Trịnh Xuân An đề nghị đưa thêm một điều khoản riêng vào Luật Nhà ở sửa đổi để giải quyết quyền lợi của những người mua nhà tại các dự án có vi phạm. Theo đề nghị này, luật pháp phải phân định rành mạch trách nhiệm của từng bên, bảo vệ những người mua nhà không biết và cũng không có bổn phận phải biết về những sai phạm, đồng thời không thể tự tiện đẩy các khoản tiền khắc phục hậu quả từ chủ đầu tư sang cho cư dân gánh chịu. Ông nhấn mạnh rằng không thể đòi hỏi người dân phải tự kiểm tra những hồ sơ mà chỉ các cơ quan hữu trách mới có điều kiện tiếp cận. Đây không phải chỉ là chuyện riêng của một công ty hay một dự án, mà còn liên quan đến quyền lợi của đông đảo người mua nhà. Người dân bình thường không có đủ chuyên môn, phương tiện và thẩm quyền để kiểm chứng toàn bộ quá trình giao đất, duyệt quy hoạch, cấp giấy phép xây cất cũng như nghiệm thu công trình.
Về cách giải quyết, ông An cho rằng cần xét riêng từng công trình, tùy theo tình trạng thực tế. Nếu công trình có thể sửa chữa, khắc phục và được phép tiếp tục tồn tại, phải ấn định thời hạn rõ ràng để hoàn tất giấy tờ pháp lý và cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu cho người mua nhà. Nếu công trình buộc phải phá bỏ, nhà chức trách cần có phương án sắp xếp chỗ ở tạm thời, hoàn trả tiền mua nhà, đổi sang căn hộ khác hoặc bồi thường thỏa đáng. Trong trường hợp công trình có nguy cơ mất an toàn, buộc phải di dời khẩn cấp, việc bảo đảm nơi ăn chốn ở cùng những quyền lợi hợp pháp của cư dân cũng phải được giải quyết đồng thời, chứ không thể chỉ ra lệnh cho người dân dọn đi rồi để họ tự xoay xở. Ông còn đề nghị phải xác định rõ nguồn tiền dùng để bồi thường, cách bảo toàn tài sản và trách nhiệm thi hành trong trường hợp chủ đầu tư không còn khả năng thanh toán.
Cũng trong ngày 28 tháng 10, đại biểu Lã Thanh Tân, thuộc đoàn Hải Phòng, lưu ý rằng những sai phạm trong lãnh vực nhà ở có thể phát sinh từ nhiều khâu khác nhau, chứ không riêng gì phía công ty xây cất. Những sai trái ấy có thể bắt nguồn từ việc lập quy hoạch, chấp thuận chủ trương đầu tư, giao đất, cấp giấy phép, thi công, nghiệm thu cho đến lúc bàn giao nhà. Bởi vậy, nếu luật chỉ chú trọng quy định trách nhiệm của chủ đầu tư hoặc người dân mà không nói rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền, thì việc ngăn ngừa và xử lý sai phạm vẫn chưa đầy đủ. Ông đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét lại những điều khoản đã bị lược bỏ trong dự luật, tránh để xuất hiện những kẽ hở pháp lý khiến việc truy cứu trách nhiệm trở nên khó khăn.
Vấn đề bảo vệ người mua nhà càng trở nên đáng chú ý trong lúc Hà Nội đang giải quyết những sai phạm tại 12 dự án thuộc Tập đoàn Mường Thanh. Theo tin do VietNamNet đăng tải ngày 28 tháng 10, tổng số căn hộ được ghi trong quy hoạch hoặc giấy phép xây cất tại các dự án này là 6.759 căn, nhưng số căn hộ thực tế lên đến 24.943 căn, tức nhiều hơn 18.184 căn so với con số được duyệt. Những dự án được nêu tên gồm CT6 Kiến Hưng, CT5 Tân Triều, các cao ốc VP3, VP5, VP6 và HH1, HH2, HH3, HH4 tại Linh Đàm, cùng những dự án thuộc khu Đại Thanh, Kim Văn – Kim Lũ và khu nhà ở Xa La. Khoảng cách quá lớn giữa số căn hộ được phép xây cất và số căn hộ thực tế cho thấy việc giải quyết hậu quả, bổ túc giấy tờ và bảo vệ quyền lợi của những người đã mua nhà sẽ là một công việc hết sức phức tạp.
Cũng trong ngày 28 tháng 10, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua nghị quyết về những cơ chế và biện pháp đặc biệt nhằm giải quyết các vi phạm đất đai và trật tự xây cất tại 12 dự án nói trên. Theo nội dung được công bố, các công trình sai phạm sẽ được xem xét theo từng trường hợp, có thể được cho phép tiếp tục tồn tại với những điều kiện nhất định hoặc buộc phải phá bỏ, tùy theo mức độ đáp ứng các đòi hỏi về an toàn, phòng cháy chữa cháy, quy hoạch và hạ tầng. Những người mua nhà hợp pháp, không có lỗi trong các hành vi vi phạm, được xác định là thành phần cần được bảo vệ quyền lợi. Việc bồi thường, trợ giúp và di dời phải được thực hiện theo cơ chế đã quy định.
Từ vụ Mường Thanh, vấn đề cần đặt ra không chỉ là xử lý những căn hộ được xây cất vượt quá giấy phép, mà còn là trách nhiệm của toàn bộ guồng máy quản lý trong quá trình chấp thuận, cấp phép và giám sát các dự án. Người dân bỏ ra một số tiền lớn để mua nhà với mong muốn có được một chỗ ở ổn định, chứ không phải để rồi phải chịu cảnh bất an, tranh chấp giấy tờ và nguy cơ mất chỗ ở vì những sai phạm mà họ không đủ khả năng phát giác. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Nhà ở cần đặt trên một nguyên tắc minh bạch: phải xử lý nghiêm những cá nhân và tổ chức gây ra sai phạm, xác định trách nhiệm của các cơ quan hữu trách có liên quan, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người mua nhà ngay tình. Chỉ khi trách nhiệm của từng bên được phân định rõ ràng và có phương cách bồi thường thực tế, những vụ tranh chấp kéo dài tại các dự án nhà ở tại Việt Nam mới có hy vọng được giải quyết một cách thỏa đáng.
NGƯỜI QUAN SÁT
