Giữa cơn đói chưa từng thấy, nhiều gia đình tại Afghanistan đang rơi vào thảm cảnh tận cùng: bán chính con ruột để đổi lấy vài bao bột mì và chút tiền cầm hơi qua ngày. Một bi kịch khiến cả thế giới bàng hoàng và đau đớn…
Tại một ngôi làng nghèo ở tỉnh Herat phía tây Afghanistan, người đàn ông tên Saeed Ahmad đã đưa ra quyết định mà chính ông gọi là “điều đau đớn nhất đời mình”: bán cô con gái mới năm tuổi để đổi lấy tiền mua thực phẩm cho cả gia đình. Câu chuyện được BBC News ghi nhận trong loạt phóng sự về cuộc khủng hoảng nhân đạo đang nhấn chìm Afghanistan kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền. Nhưng điều khiến dư luận thế giới rùng mình là Saeed Ahmad không phải trường hợp cá biệt. Hàng ngàn gia đình Afghanistan hiện đang đứng trước lựa chọn khủng khiếp: hoặc nhìn con chết đói, hoặc gả bán chúng để đổi lấy cơ hội sống sót cho phần còn lại của gia đình.
Theo số liệu của Liên Hiệp Quốc, tính đến tháng 5 năm 2026, có tới 75% dân số Afghanistan không đủ khả năng đáp ứng những nhu cầu căn bản như thực phẩm, nước sạch và chăm sóc y tế. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo khoảng 4,7 triệu người đang đứng sát bờ nạn đói nghiêm trọng, trong đó có hàng triệu trẻ em rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính.
Khi Taliban tiến vào Kabul hồi tháng 8 năm 2021 và chính quyền Afghanistan sụp đổ chỉ trong vài ngày, nhiều người từng lo ngại quốc gia này sẽ rơi vào hỗn loạn kinh tế. Nhưng ít ai hình dung được mức độ thảm khốc kéo dài suốt nhiều năm sau đó. Các lệnh cấm vận quốc tế, tài sản quốc gia bị phong tỏa, viện trợ ngoại quốc sụt giảm mạnh và nền kinh tế gần như tê liệt đã biến Afghanistan thành một trong những nơi tuyệt vọng nhất địa cầu.
Trong căn nhà đất nhỏ tại Herat, Saeed Ahmad kể với BBC rằng ông từng làm lao động xây dựng nhưng thất nghiệp nhiều tháng liền. Giá bột mì, dầu ăn và nhiên liệu tăng vọt khiến cả gia đình chìm trong đói khát. “Nhiều đêm bọn trẻ khóc vì đói. Chúng tôi không còn gì để bán nữa,” ông nói. Cuối cùng, Saeed đồng ý gả cô con gái năm tuổi cho một người đàn ông lớn tuổi trong vùng để nhận khoản tiền tương đương khoảng 2.200 Mỹ kim. Số tiền đó được dùng để mua thực phẩm, trả nợ và nuôi sống những đứa con còn lại.
Những hình ảnh BBC ghi lại khiến dư luận quốc tế ám ảnh. Cô bé ngồi lặng lẽ trong góc nhà, ánh mắt hoang mang khi người lớn nói về “đám cưới” tương lai mà em còn chưa đủ tuổi để hiểu. Người mẹ liên tục khóc trong lúc chuẩn bị giấy tờ thỏa thuận. Saeed Ahmad cúi đầu nói: “Nếu tôi có tiền, tôi sẽ không bao giờ làm điều này.”
Theo các tổ chức nhân quyền, tình trạng bán con gái nhỏ để trả nợ hoặc đổi lấy thực phẩm đang gia tăng mạnh tại Afghanistan. UNICEF cảnh báo hàng ngàn bé gái có nguy cơ bị ép gả sớm vì gia đình rơi vào tuyệt vọng tài chánh. Trong nhiều vùng thôn quê, những bé gái chỉ mới bốn, năm tuổi đã bị “đặt cọc hôn nhân” cho đàn ông lớn tuổi để đổi lấy vài bao bột mì hoặc tiền mặt.
Khủng hoảng không chỉ dừng lại ở nạn đói. Hệ thống y tế Afghanistan đang đứng bên bờ sụp đổ. Nhiều bệnh viện không còn thuốc men, bác sĩ không được trả lương suốt nhiều tháng. Tại một bệnh viện ở Kabul, các ký giả quốc tế ghi nhận cảnh trẻ em suy dinh dưỡng nằm chen chúc trên giường bệnh, nhiều em chỉ còn da bọc xương. Một số bác sĩ cho biết họ phải chứng kiến trẻ em chết mỗi ngày chỉ vì thiếu sữa và thuốc kháng sinh.
Trong khi đó, Taliban tiếp tục đối mặt làn sóng chỉ trích quốc tế vì những chính sách hà khắc đối với phụ nữ và trẻ em gái. Nhiều trường học dành cho nữ sinh bị đóng cửa, phụ nữ bị hạn chế làm việc trong nhiều lãnh vực. Điều này càng khiến nền kinh tế vốn đã kiệt quệ trở nên tồi tệ hơn khi hàng triệu phụ nữ mất khả năng kiếm sống để phụ giúp gia đình.
Các chuyên gia của Liên Hiệp Quốc cảnh báo Afghanistan đang bước vào vòng xoáy cực kỳ nguy hiểm: đói nghèo tận cùng, thất nghiệp, khủng hoảng giáo dục và sự cô lập quốc tế đang tạo ra một thế hệ trẻ em mất tương lai. Khi trẻ em bị bán làm cô dâu, lao động cưỡng bức hoặc phải bỏ học để kiếm ăn, hậu quả xã hội có thể kéo dài hàng chục năm.
Điều gây tranh cãi là trong lúc người dân Afghanistan chết đói từng ngày, cộng đồng quốc tế lại lúng túng trong cách đối phó với Taliban. Nhiều quốc gia phương Tây lo ngại viện trợ quy mô lớn có thể vô tình giúp củng cố chế độ Taliban, nhưng việc cắt giảm hỗ trợ cũng đồng nghĩa đẩy hàng triệu thường dân vào thảm họa. Kết quả là Afghanistan đang mắc kẹt giữa cuộc chơi địa chính trị và cuộc khủng hoảng nhân đạo chưa thấy lối thoát.
Theo Reuters, nhiều tổ chức cứu trợ quốc tế hiện đã phải cắt giảm hoạt động vì thiếu kinh phí. Các kho lương thực tại nhiều khu vực đang cạn rất nhanh trong khi mùa đông khắc nghiệt có nguy cơ quay trở lại cuối năm nay. Liên Hiệp Quốc cảnh báo nếu nguồn viện trợ tiếp tục suy giảm, số người đối mặt nạn đói có thể tăng vọt trong vài tháng tới.
Ở Kabul, Herat hay Kandahar, những khu chợ từng đông đúc giờ đầy những gương mặt thất thần. Người dân bán mọi thứ họ có: chăn mền, vật dụng trong nhà, thậm chí bán cả nội tạng để đổi lấy thức ăn. Nhưng với nhiều gia đình, tài sản cuối cùng còn lại chỉ là con cái của họ.
Câu chuyện của Saeed Ahmad vì thế không còn là bi kịch riêng của một người cha. Nó là biểu tượng đau đớn cho sự sụp đổ của cả một quốc gia. Một đất nước nơi hàng triệu người đang sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, nơi những đứa trẻ chưa kịp biết đọc chữ đã bị biến thành món hàng đổi lấy vài tuần lương thực.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
