Ngay trước cuộc gặp Trump – Tập tại Bắc Kinh, Trung Quốc tung ra tuyên bố cứng rắn hiếm thấy về Đài Loan. Bắc Kinh nói năng lực “nghiền nát lực lượng đòi độc lập” là không thể phá vỡ, làm cả châu Á rung chuyển vì nỗi lo chiến tranh đang tiến gần hơn bao giờ hết…
Ngày 13 tháng 5 năm 2026, chỉ vài giờ trước hội nghị thượng đỉnh được chờ đợi nhất giữa Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, bầu không khí quanh eo biển Đài Loan bất ngờ nóng rực sau tuyên bố cứng rắn từ Văn phòng Các vấn đề Đài Loan của Trung Quốc. Trong cuộc họp báo thường kỳ tại Bắc Kinh, phát ngôn nhân Trương Hàm tuyên bố năng lực của Trung Quốc nhằm “nghiền nát lực lượng đòi độc lập Đài Loan là không thể phá vỡ”, đồng thời khẳng định quyết tâm chống “Đài Loan độc lập” của Bắc Kinh là “vững chắc như bàn thạch”.
Tuyên bố này được Reuters cùng hàng loạt hãng tin quốc tế loan tải ngay lập tức, bởi nó không còn đơn thuần là một phát biểu ngoại giao thường lệ. Nó là tín hiệu cho thấy hồ sơ Đài Loan đang trở thành điểm nóng nguy hiểm nhất trong quan hệ Hoa Kỳ – Trung Quốc, với nguy cơ đẩy toàn bộ Á Châu vào cuộc đối đầu quân sự lớn nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh.
Theo Reuters ngày 13 tháng 5, phát biểu từ phía Trung Quốc được đưa ra để đáp trả bài diễn văn trước đó của Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức tại Hội nghị Thượng đỉnh Dân chủ Copenhagen hôm 12 tháng 5. Tại đây, ông Lại tuyên bố Đài Loan là “một quốc gia có chủ quyền và độc lập”, đồng thời mô tả hòn đảo là “ngọn hải đăng dân chủ” của Á Châu và nhấn mạnh Đài Bắc sẽ không khuất phục trước áp lực từ Bắc Kinh. Đó chính là điều khiến Bắc Kinh nổi giận dữ dội.
Bởi trong mắt giới lãnh đạo Trung Nam Hải, bất kỳ tuyên bố nào mang hàm ý “hai quốc gia” đều vượt qua lằn ranh đỏ cực kỳ nguy hiểm. Phát ngôn nhân Trương Hàm tuyên bố thẳng thừng: “Dù Lại Thanh Đức có lặp lại những lời dối trá của mình một ngàn lần, thì đó vẫn là dối trá và sẽ không bao giờ trở thành sự thật.” Reuters dẫn lời ông Trương nhấn mạnh rằng Đài Loan “là một phần của Trung Quốc, chưa từng và sẽ không bao giờ là một quốc gia”.
Nhưng phía sau những lời lẽ đầy công kích ấy là một thực tế đáng sợ hơn nhiều: Trung Quốc đang ngày càng chuẩn bị nghiêm túc cho khả năng sử dụng võ lực đối với Đài Loan.
Trong suốt năm 2025 và đầu năm 2026, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc liên tục mở rộng các cuộc thao dượt quân sự quanh eo biển Đài Loan với quy mô chưa từng thấy. Chiến hạm, phi cơ chiến đấu và cả hỏa tiễn đạn đạo liên tục xuất hiện quanh hòn đảo nhằm tạo áp lực quân sự lẫn tâm lý. Bắc Kinh không còn chỉ “đe dọa bằng lời nói”; họ đang từng bước diễn tập cho một kịch bản thật sự. Điều khiến thế giới lo ngại là lần này bối cảnh đã thay đổi hoàn toàn.
Nếu trước đây Washington vẫn duy trì chính sách “mập mờ chiến lược”, thì dưới nhiệm kỳ mới của Donald Trump, Hoa Kỳ đang chuyển dần sang trạng thái đối đầu trực diện hơn với Bắc Kinh. Tháng 12 năm 2025, chính quyền Trump phê chuẩn gói viện trợ quân sự trị giá 11 tỷ Mỹ kim cho Đài Loan, lớn nhất từ trước tới nay bao gồm hệ thống phòng thủ hỏa tiễn, radar cảnh giới và vũ khí chống hạm tầm xa. Động thái này bị Bắc Kinh xem là hành động “vượt lằn ranh đỏ”.
Nói cách khác, Trung Quốc hiện tin rằng Hoa Kỳ không còn chỉ “ủng hộ Đài Loan bằng lời nói”, mà đang từng bước biến hòn đảo này thành một tiền đồn quân sự nhằm kiềm chế Bắc Kinh tại Tây Thái Bình Dương. Đó chính là lý do các tuyên bố gần đây từ Trung Quốc mang giọng điệu ngày càng giống thời chiến.
Vấn đề nguy hiểm nằm ở chỗ: cả ba phía hiện đều không còn nhiều khoảng lùi. Ông Tập Cận Bình không thể tỏ ra mềm mỏng với Đài Loan, vì chủ nghĩa dân tộc bên trong Trung Quốc đang bị đẩy lên rất cao. Sau nhiều năm tăng trưởng chậm lại và cuộc khủng hoảng địa ốc kéo dài, vấn đề “thống nhất dân tộc” trở thành công cụ chính trị quan trọng nhằm củng cố tính chính danh cho Bắc Kinh.
Trong khi đó, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cũng khó lòng lùi bước, bởi ông lên nắm quyền với hình ảnh bảo vệ bản sắc riêng của Đài Loan trước áp lực từ Hoa lục. Mỗi lần Bắc Kinh gia tăng sức ép quân sự, tâm lý chống Trung Quốc tại Đài Loan lại bùng lên mạnh hơn.
Còn Donald Trump? Ông bước vào hội nghị Bắc Kinh với tâm thế của một tổng thống muốn chứng minh rằng Hoa Kỳ đã quay trở lại vị thế cứng rắn nhất đối với Trung Quốc. Trong chiến dịch tái tranh cử cũng như sau khi trở lại Tòa Bạch Ốc, ông liên tục tuyên bố sẽ không để Bắc Kinh “nuốt chửng” Đài Loan.
Ba nhà lãnh đạo, ba áp lực chính trị khác nhau, nhưng tất cả đang cùng hội tụ tại một điểm nóng duy nhất: eo biển Đài Loan. Giới phân tích quốc tế lo ngại chỉ cần một tính toán sai lầm nhỏ, một vụ va chạm chiến hạm, một phi cơ bị bắn hạ hoặc một cuộc thao dượt vượt khỏi tầm kiểm soát toàn bộ khu vực bùng nổ.
Điều đáng sợ nhất là nếu chiến tranh quanh Đài Loan thật sự xảy ra, nó sẽ không giống Ukraine hay Gaza. Đây sẽ là cuộc đối đầu trực tiếp giữa hai siêu cường nguyên tử lớn nhất thế giới.
Theo Bloomberg và Financial Times, Ngũ Giác Đài hiện xem kịch bản xung đột tại Đài Loan là nguy cơ quân sự lớn nhất của Hoa Kỳ trong thập niên này. Trong khi đó, Trung Quốc đã tăng tốc đóng chiến hạm, phát triển hỏa tiễn chống hạm và xây dựng năng lực phong tỏa biển nhằm chuẩn bị cho tình huống đối đầu kéo dài với Hoa Kỳ tại Tây Thái Bình Dương.
Không phải ngẫu nhiên mà tuyên bố từ Bắc Kinh ngày 13 tháng 5 được tung ra ngay trước cuộc gặp Trump – Tập. Đó là một lời cảnh báo trực tiếp, Bắc Kinh muốn bước vào bàn hội nghị với thông điệp rằng vấn đề Đài Loan không còn là chủ đề có thể mặc cả dễ dàng. Đối với Trung Quốc, đây là “giới hạn cuối cùng” liên quan tới sự sống còn của chế độ và giấc mộng phục hưng quốc gia mà ông Tập Cận Bình theo đuổi suốt hơn một thập niên qua.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: càng đe dọa quân sự, Trung Quốc càng khiến người dân Đài Loan xa rời Bắc Kinh hơn. Và càng gia tăng viện trợ quân sự cho Đài Loan, Hoa Kỳ càng khiến Trung Quốc tin rằng chiến tranh là điều cuối cùng rồi cũng sẽ xảy ra. Vòng xoáy ấy đang tự siết chặt từng ngày.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp:Reuters, BBC, Bloomberg, Financial Times, AP…
