CaliToday News – Chỉ vài tuần trước, sau khi quân đội Mỹ bắt giữ một tàu vận tải tại eo biển Hormuz, Tổng thống Donald Trump công khai bày tỏ sự nghi ngờ rằng chính phủ Trung Quốc đang tìm cách lén lút tuồn một “món quà” qua hàng rào phong tỏa của Mỹ để trao tay Iran.
“Tôi cứ nghĩ mình và Chủ tịch Tập đã có một sự thấu hiểu lẫn nhau,” ông Trump phát biểu đầy “bất ngờ” trong cuộc phỏng vấn với kênh CNBC. Ông nói thêm: “Nhưng không sao cả. Chiến tranh là thế mà, phải không?”
Phía Trung Quốc đã lập tức bác bỏ cáo buộc này. Tuy nhiên, sự cố trên đã lột tả bản chất lỏng lẻo và đầy bất an trong mối quan hệ giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình, ngay khi tổng thống Mỹ đặt chân đến Bắc Kinh để tham dự hội nghị thượng đỉnh giữa hai người đàn ông quyền lực nhất thế giới.
Ông Trump – người vốn luôn tìm cách lấy lòng các nhà lãnh đạo độc đoán trên thế giới – đã dày công xây dựng cái gọi là tình bạn với ông Tập, không tiếc lời ca ngợi nhà lãnh đạo Trung Quốc là “một nhà vị thế kiệt xuất”.
“Ông ấy là một người đàn ông tuyệt vời,” ông Trump tuyên bố tuần này trước khi khởi hành đến Bắc Kinh. “Ông ấy là một người bạn của tôi.”
Đáp lại, ông Tập Cận Bình cũng dành cho ông Trump những nghi thức đón tiếp long trọng với quy mô hiếm thấy đối với một nhà lãnh đạo nước ngoài. Ông đã biến chuyến thăm cấp nhà nước trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump thành một buổi đại nhạc hội đầy tính biểu tượng và kịch nghệ. Hôm thứ Tư, ông Trump được chào đón bởi đội danh dự quân đội cùng hàng dài người dân mặc trang phục xanh trắng vẫy cao quốc kỳ hai nước.
Thế nhưng, đằng sau những màn trình diễn thân mật trước công chúng, hai nhà lãnh đạo này lại chính là tâm điểm của cuộc đối đầu địa chính trị mang tính quyết định nhất thế kỷ 21. Mối quan hệ của họ được định hình bởi sự ngờ vực và đối đầu trực diện nhiều hơn là những lời xã giao có cánh.
Cứ sau mỗi lời tán tụng công khai, người ta lại thấy một đòn phản công mới trong cuộc chiến thương mại song phương. Sau mỗi tuyên bố về tình bạn thâm sâu, lại là một sự lo ngại hiện hữu về tham vọng quân sự của đối phương. Và sau mỗi nỗ lực lấy lòng, luôn có sự hoài nghi đi kèm.
Bài học từ bàn tay sắt của ông Tập
“Tập Cận Bình không phải là người đặt nặng yếu tố tình cảm vào các mối quan hệ cá nhân, ngay cả với những người thân cận nhất trong bộ máy của mình, chứ đừng nói đến người mà ông coi là lãnh đạo của đối thủ địa chính trị lớn nhất,” Jonathan A. Czin, Chủ tịch nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, nhận định. “Ông ấy vừa thanh trừng vị tướng cấp cao nhất của quân đội vào mùa đông này. Nếu ông ấy sẵn sàng loại bỏ một người đã quen biết hàng thập kỷ và có mối quan hệ sâu sắc như vậy, thì đó là minh chứng rõ nhất cho thấy ông ấy sẽ tiếp xử lý một người như Trump như thế nào.”
Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của vị tổng thống Mỹ. Hiếm có cuộc gặp nào giữa họ diễn ra mà không có những bất ngờ.
Hai nhà lãnh đạo gặp nhau lần đầu tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông Trump vào năm 2017. Khi đó, ông Trump đã tiếp đón ông Tập bằng loạt nghi thức quân đội và một bữa tiệc tối xa hoa.
Ngay khi hai người đang thưởng thức món mà ông Trump mô tả là “miếng bánh chocolate đẹp đẽ nhất mà bạn từng thấy”, tổng thống Mỹ bất ngờ thông báo với ông Tập rằng Mỹ vừa dội tên lửa vào Syria để đáp trả cuộc tấn công bằng vũ khí hóa học của Tổng thống Bashar al-Assad trong cuộc nội chiến Syria.
Nếu thông báo này nhằm mục đích làm chủ tịch Trung Quốc bất ngờ, thì ông Tập lại tỏ ra hoàn toàn điềm tĩnh.
“Chúng ta thường quen nghĩ ông Trump là người có phong cách rất lập dị và khác biệt so với các vị tiền nhiệm,” chuyên gia Czin phân tích. “Nhưng dưới góc nhìn của Trung Quốc, động thái này không khác gì việc Tổng thống Obama can thiệp vào Libya hay Tổng thống Bush tiến đánh Iraq. Đây chỉ là việc nước Mỹ tiếp tục thực hiện những gì họ đã làm trong suốt một thế kỷ qua, nhưng với một mức độ dữ dội hơn.”
Sau cuộc gặp đó, ông Trump tuyên bố hai người đã tạo được “phản ứng hóa học tuyệt vời”.
“Chỉ là chuyện làm ăn”
Vài tháng sau, ông Tập đáp lễ bằng một chuyến thăm cấp nhà nước hoành tráng tại Bắc Kinh, vượt xa mọi sự tiếp đón dành cho các tổng thống tiền nhiệm gần đây của Mỹ.
Trong sự kiện được giới chức Trung Quốc gọi là “chuyến thăm cấp nhà nước cộng” (state visit-plus), ông Trump đã có chuyến tham quan Tử Cấm Thành mang tính biểu tượng cao, nhằm tôn vinh sự huy hoàng mang tính đế vương và dòng chảy lịch sử liên tục. Hai nhà lãnh đạo sải bước qua các sân điện cổ kính dưới sự theo sát của các ống kính truyền hình.
Phía Trung Quốc thậm chí còn sắp xếp một buổi biểu diễn kinh kịch riêng tư và xếp ghế ông Trump cạnh ông Tập trong một không gian được thiết kế để tạo cảm giác thân mật và quyền lực.
Cũng trong chuyến đi đó, ông Trump tuyên bố ông “đánh giá cao” việc Trung Quốc biết cách tận dụng lợi thế thương mại trước Mỹ.
“Tôi không trách Trung Quốc,” ông nói. “Suy cho cùng, ai có thể trách một quốc gia biết trục lợi từ nước khác để mang lại lợi ích cho người dân của họ chứ?”
Rush Doshi, chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Georgetown và Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), cho rằng điều quan trọng đối với cả hai nhà lãnh đạo là kết thúc các cuộc đàm phán theo cách giữ được thể diện cho bản thân và đất nước. Đó là lý do tại sao ông Trump thường khen ngợi các hành động của Trung Quốc, ngay cả khi chúng tổn hại đến lợi ích của Mỹ.
“Phản xạ tự nhiên của ông ấy là muốn nói rằng: ‘Tôi là một người thực tế, tôi hiểu những gì họ làm không phải là tư thù cá nhân chống lại tôi. Đó chỉ là chuyện làm ăn,'” ông Doshi nhận định. “Đó là cách ông ấy giảm nhẹ các hành động leo thang nghiêm trọng của đối phương.”
Sức nóng từ chương trình nghị sự đối đầu
Ông Trump đến Trung Quốc vào thứ Tư và sẽ rời đi vào thứ Sáu. Anna Kelly, phát ngôn viên Nhà Trắng, cho biết chuyến đi này sẽ tiếp tục có những khoảnh khắc mang tính biểu tượng lớn, nhưng mục tiêu cốt lõi của ông Trump vẫn là mang về các thỏa thuận kinh tế có lợi cho người dân Mỹ.
“Đây sẽ là chuyến thăm có ý nghĩa biểu tượng to lớn,” bà Kelly nói. “Nhưng tất nhiên, Tổng thống Trump không bao giờ công du chỉ vì tính biểu tượng. Người dân Mỹ có thể kỳ vọng tổng thống sẽ mang lại nhiều thỏa thuận tốt hơn cho đất nước. Các thỏa thuận này sẽ tái cân bằng thương mại với Trung Quốc, đặt công nhân, nông dân và các gia đình Mỹ lên hàng đầu, đồng thời bảo vệ sức mạnh kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ.”
Dù vậy, thực tế là mối quan hệ giữa hai người đang ngày càng căng thẳng. Chuyến đi của ông Trump ban đầu đã bị trì hoãn do cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran – một nhà cung ứng dầu mỏ lớn của Trung Quốc.
Kể từ cuộc gặp đầu tiên với ông Trump, ông Tập Cận Bình đã thể hiện sự thân thiết rõ rệt hơn với Tổng thống Nga Vladimir Putin khi gọi ông là “người bạn thân thiết nhất”. Gần đây, nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng lên tiếng chỉ trích ông Trump (dù không chỉ đích danh) vì hành vi coi thường luật pháp quốc tế và muốn quay lại “luật rừng”.
Việc ông Trump trở lại nắm quyền cũng kéo theo một chương trình nghị sự kinh tế đối đầu gay gắt với Trung Quốc, làm bùng phát trở lại những căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Chỉ trong vòng vài tháng sau khi nhậm chức, ông Trump đã áp đặt các mức thuế mới diện rộng lên hàng hóa nhập khẩu từ nhiều nước, trong đó Trung Quốc là đối tượng chịu đòn nặng nề nhất. Bất chấp những tuyên bố cứng rắn, cả hai chính phủ cuối cùng vẫn phải hướng tới bàn đàm phán. Thuế quan dự kiến sẽ là chủ đề nghị sự chính trong tuần này.
Có lẽ căng thẳng cá nhân giữa hai bên chưa bao giờ bộc lộ rõ ràng hơn năm ngoái, khi ông Tập Cận Bình bắn tín hiệu củng cố các liên minh chống lại lợi ích của Mỹ bằng cách tiếp đón các nhà lãnh đạo Nga và Triều Tiên trong một cuộc duyệt binh lớn.
Ông Trump đã thẳng thừng gửi thông điệp tới ông Tập trên mạng xã hội: “Xin gửi lời chào nồng nhiệt nhất của tôi đến Vladimir Putin và Kim Jong Un, khi các ông đang cùng nhau âm mưu chống lại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.”
Tuy nhiên, ngay sau đó tại Phòng Bầu dục, ông Trump lại ra sức giảm nhẹ màn phô diễn tình đoàn kết của các đối thủ. Ông khen ngợi cuộc duyệt binh đó là “đẹp đẽ” và “rất, rất ấn tượng”.
“Tôi hiểu lý do họ làm vậy, họ hy vọng tôi đang xem, và tôi đã xem thật,” ông Trump nói với các phóng viên. “Mối quan hệ của tôi với tất cả bọn họ đều rất tốt.”
Melanie Hart, Giám đốc điều hành Trung tâm Toàn cầu về Trung Quốc thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, gọi phản ứng của ông Trump trước cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đó là “biểu hiện công khai nhất của hội chứng FOMO (sợ bị bỏ rơi) mà chúng ta từng thấy ở một tổng thống Mỹ”.
“Trump dường như nghĩ rằng ông ấy có thể dùng sự quyến rũ để cảm hóa Tập Cận Bình,” bà Hart nói. “Nhưng ông Tập không phải là người xây dựng quan hệ dựa trên tình cảm cá nhân. Ông Tập thực sự nhìn nhận nước Mỹ là đối thủ chính của Trung Quốc ở cấp độ hệ thống. Trump rất muốn Tập Cận Bình thích mình, còn ông Tập thì chẳng bận tâm.”
Dẫu vậy, ông Trump vẫn kỳ vọng sẽ được chào đón rầm rộ tại Bắc Kinh tuần này, và hy vọng sẽ đáp lễ ông Tập khi nhà lãnh đạo Trung Quốc đến thăm Washington vào cuối năm nay.
Tổng thống Mỹ chia sẻ ông rất muốn giới thiệu hồ nước vừa được cải tạo tại Đài tưởng niệm Lincoln cho ông Tập xem. Tuy nhiên, ông bày tỏ sự tiếc nuối khi dự án tâm đắc của mình — một phòng đại yến tiệc gắn liền với Tòa Bạch Ốc — sẽ không kịp hoàn thành để chuẩn bị cho màn đón tiếp xa hoa này.
“Tôi chỉ ước gì phòng đại yến tiệc đó đã hoàn thành,” ông Trump tiếc nuối phát biểu trước khi lên đường sang Trung Quốc.
Nguồn Tổng Hợp
