Kể từ năm 1979, chế độ cách mạng Iran là kẻ thù không đội trời chung của tám đời Tổng thống Mỹ. Không một Tổng thống nào có thể làm dịu bớt sự hận thù về chính trị của Iran đối với Mỹ. Khoảng hơn một ngàn người Mỹ bị giết qua những vụ ám sát bí mật, đánh bom khủng bố ở Lebanon, Iraq và Afghanistan qua việc Iran mở rộng hoạt động khủng bố trên toàn vùng Trung Đông. Nước Cộng Hòa Hồi Giáo này cho rằng Iran là một tiểu vương quốc nằm trong vùng trái độn của Hoa Kỳ và Do Thái. Trong lúc đó, Hoa Kỳ và Do Thái xem Iran là mối đe dọa lớn nhất và dai dẳng nhất, cho toàn vùng Trung Đông, một vùng có rất nhiều biến động. Bây giờ, Tổng Thống Donald J Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu cương quyết ra tay tiêu diệt chế độ cầm quyền ở Iran về quân sự và chính trị bằng một cuộc chiến tranh hết sức liều lĩnh do họ chọn lựa. Hai ông cũng không đưa ra một kế hoạch rõ ràng để chấm dứt cuộc chiến khốc liệt hiện nay. Riêng về trường hợp ông Trump, khi ra tay đánh Iran, ông không hề được sự chấp thuận của Quốc Hội, hay đưa ra lời cảnh báo đến người dân Mỹ đóng thuế sẽ phải chịu những tốn kém rất cao.
Trong cuộc tấn công có biệt danh là “Operation Epic Fury” tạm dịch là “Cuộc tấn công long trời lở đất vì phẫn nộ.” chính quyền ông Trump tung vào cuộc chiến gần một nửa lực lượng không quân, và một phần ba khả năng hải quân của Hoa Kỳ. Theo sự ước tính của tổ chức Center for Strategic and International Studies: Phí tổn chi phí cho cuộc chiến hiện nay vào khoảng gần 900 triệu đô la mỗi ngày. Xem ra cuộc chiến giống hệt cuộc chiến ở Iraq trước đây, thời bấy giờ, tên chính thức là “Operation Iraqui Freedom”, và còn có tên khác như trong cuốn phim “Shock and Awe” “Bất Ngờ và Kinh Ngạc” do ký giả của báo Knight Ridder khui ra hồi năm 2003: “Cuộc chiến tranh dựa trên điều gian dối là cần phải đánh Iraq vì nước này có Vũ Khí Tàn Sát Hàng Loạt.”. Trong tuần lễ đầu của cuộc chiến hiện nay, Hoa Kỳ và Do Thái bắt đầu bằng một cuộc tấn công vô cùng táo bạo, khốc liệt. Người lãnh đạo tối cao của nước Iran, ông Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, và khoảng một chục lãnh đạo cao cấp của chế độ bị giết chết. Kho đạn hỏa tiễn liên lục địa của Iran hầu như bị tiêu hủy, và nhiều cơ sở chiến lược của Iran trở thành đống gạch vụn. Lực lượng hải quân của Iran bị tàn phá nặng nề, thủy lôi của Hải quân Hoa Kỳ đánh đắm một tàu chiến của Iran trong vùng biển Ấn Độ Dương. Đây là cuộc tấn công đánh phá dữ dội nhất kể từ sau Thế Chiến Thứ Hai. Bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, ông Pete Hegseth lớn tiếng khoe rằng: “Chúng ta sẽ còn tiếp tục tung ra nhiều đợt tấn công dữ dội khác nữa. Đây mới chỉ là khởi đầu. Sức mạnh quân sự của Iran sẽ tan thành mây khói.”.
Với thái độ bất thường mà mọi người vẫn thấy từ bấy lâu nay, ông Trump lên tiếng kêu gọi người dân Iran hãy đứng lên nổi dậy, chống lại nhà cầm quyền thần quyền, độc tài. Tuần trước, ông Trump còn lên tiếng buộc Iran phải “đầu hàng vô điều kiện”, và ông sẵn sàng đối phó với người lãnh đạo mới của Iran. Từ năm 2017 đến nay có hàng triệu người Iran tham gia vào các cuộc biểu tình chống chính quyền, và hàng chục ngàn người đã bị giết.Tuy nhiên, vào lúc này xem ra việc dân chúng nổi dậy có vẻ khó xảy ra. Trước hết, người dân Iran cần phải sống còn trước đã, họ cần tránh né việc đụng chạm về chính trị, họ lo bảo vệ sinh mạng của chính họ. Hơn nữa, vì sự can thiệp bằng quân sự của lực lượng ngoại quốc đánh vào đất nước họ, khiến cho dấy lên tinh thần yêu nước của giới trẻ sinh ra vào đầu thiên niên kỷ. Hy vọng lực lượng bảo vệ an ninh của chính quyền Iran sẽ cùng tham gia vào cuộc nổi dậy của dân chúng xem ra khó xảy ra. Lực lượng này có khoảng hơn một triệu người, công an chìm nổi ở khắp mọi nơi.
Cuộc chiến ở Iran hiện nay làm rung chuyển trật tự quốc tế, vốn dĩ đã bị lung lay từ trước. Qua kinh nghiệm hai cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan, người ta có thể dự đoán trước rằng cuộc chiến sẽ trở nên vô cùng phức tạp, tốn kém nhiều tiền của và sinh mạng. Nó sẽ không dễ dàng kết thúc mau chóng như sự tin tưởng của ông Trump. Nước Iran lớn hơn cả hai nước Iraq và Afghanistan gộp lại, về diện tích cũng như về dân số. Iran tự hào rằng mình nằm ở một vị trí chiến lược quan trọng về địa chính trị. Iran giáp ranh với ba vùng quan trọng: Một là nhóm những nước có tên cuối bằng chữ “stans” ở vùng Trung Á, trước đây họ nằm trong quỹ đạo của Nga Xô Viết. Thứ hai là Iran nằm ngay giữa thế giới Ả Rập, và còn giáp ranh với hai nước ở Nam Á châu là Pakistan và Afghanistan. Iran có trữ lượng dầu hỏa rất lớn, cùng với lực lượng quân đội hùng hậu trong vùng Trung đông. Đa số họ theo đạo Hồi, hệ phái Shiites, và có ảnh hưởng rất lớn với những nước có cùng hệ phái với Iran.
Ông Trump nói rằng điều làm ông ngạc nhiên lớn nhất là thái độ đánh trả của Iran. Thực ra, Iran đã chuẩn bị kỹ càng để phản công khi bị nước khác đánh, nhất là khi họ rút kinh nghiệm sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng Sáu vừa qua. Lúc đó,Tổng thống Trump ra lệnh cho máy bay B-52 loại stealth ném loại bom tấn để đánh phá cơ sở chế tạo vũ khí nguyên tử của Iran ở tỉnh Fordo, Natanz, và Isfahan. Kỳ này Iran phản công lại bằng hỏa tiễn và máy bay không người lái- drones- đánh vào các nước láng giềng, đồng minh của Hoa Kỳ, có nhiều dầu hỏa từ Iraq đến Saudi Arabia và Oman. Iran nhắm đánh vào các phi trường quốc tế, khách sạn, công ty thương mại lớn, hải cảng, và các cơ sở sản xuất năng lượng. Mặc dù Hoa Kỳ có ưu thế về sức mạnh quân sự, song Iran đã có thể đánh vào Sứ Quán Mỹ ở Riyadh, thủ đô Saudi Arabia, Tòa Lãnh sự Mỹ ở Dubai, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở vùng Trung Đông là căn cứ Al Udeid ở nước Qatar, và đánh cả vào Bộ Tư Lệnh hạm đội số 5 của Hoa Kỳ ở nước Bahrain. Đây là nơi điều hợp tất cả hoạt động quân sự của Hoa Kỳ trong vùng Trung Đông. Ông Benjamin Netanyahu nói trong suốt 40 năm qua, ông từng ước mơ sẽ có ngày lật đổ được chế độ thần quyền ở Iran. Nhưng bây giờ máy bay không người lái của Iran có thể xâm nhập, xuyên thủng vòm lá chắn trên không của Do Thái, và tấn công vào thủ đô TelAvi. Tiếng còi báo động kêu vang dội, cảnh báo cư dân ở TelAvi và Jerusalem phải lo tìm nơi ẩn trú. Hàng chục bin đinh bị đánh sập, trong đó có cả căn cứ không quân. Nhóm Hezbollah, đồng minh lâu đời của Iran cũng vừa mở ra mặt trận thứ hai đánh nhau với Do Thái ở Lebanon.
Tầm vóc đánh trả thù của Iran rất quy mô và lan rộng khắp nơi, khiến cho các nước đồng minh của Hoa ỳ phải cùng nhau liên kết lại trong mặt trận phòng thủ do Mỹ lãnh đạo. Các nước Pháp, Anh và Đức “hứa sẽ đứng lên bảo vệ quyền lợi của các nước đồng minh trong vùng.”. Anh quốc gửi máy bay tác chiến đến Qatar. Hy lạp sau khi bị máy bay không người lái đánh vào đảo Cyprus, cũng gửi bốn máy bay phản lực chiến đấu đến đảo này. Nước Ý hứa sẽ gửi hệ thống phòng thủ đến các nước trong vùng Vịnh Ba Tư. Tính đến cuối tuần lễ đầu của cuộc chiến, khoảng 17 nước đã dính líu đến cuộc chiến. Sau khi trực tiếp thẳng tay cắt đứt viện trợ quân sự cho Ukraine hồi năm ngoái, bây giờ Mỹ phải năn nỉ thủ đô Kyiv hãy truyền dạy kinh nghiệm đánh trả những đòn thù bằng máy bay không người lái- drones- của Iran. Nước Nga trước đây đã bị Ukraine đánh bằng drones, gây thiệt hại nặng. Về sau họ sử dụng kỹ thuật của Ukraine để đánh trả.
Ngoài việc gây ra những tổn thất cụ thể về bin đinh, công sự, chiến dịch đánh Iran Epic Fury còn làm cho nền kinh tế toàn cầu lâm vào tình trạng đầy lo sợ. Thị trường chứng khoán sụt giảm rất mau, và giá dầu hỏa tăng lên khủng khiếp, khoảng 15% kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz một cách hiệu quả. Eo biển này là cửa ngõ giao thông của khoảng một phần năm lượng dầu hỏa và hơi đốt thiên nhiên toàn cầu. Nước Saudi Arabia phải đóng cửa nhà máy lọc dầu Ras Tanura, lớn nhất thế giới, sau khi bị máy bay drone đánh trúng. Nước Qatar ngừng sản xuất và xuất cảng hơi đốt thiên nhiên hóa lỏng.
Chưa hết, Iran vẫn còn có rất nhiều lợi thế khác. Giáo sư Hadi Semati, trước đây dạy môn Chính Trị Học ở đại học Teheran, bây giờ đang sống ở Hoa Thịnh Đốn nói rằng: “Nếu Iran tiếp tục sống còn, tức là họ đã thắng, mặc dù khả năng quân sự của họ bị hao mòn đáng kể.” Và bà Suzanne Maloney, một chuyên gia về vấn đề Iran, đang làm việc ở Viện Nghiên Cứu Brookings Institution cảnh báo rằng: “Nếu chế độ thần quyền ở Iran còn tồn tại thì “Chúng ta sẽ phải đối đầu với một nước Cộng Hòa Hồi Giáo bị đánh thật đau, nên họ sẽ căm thù thấu xương. Những quan chức lãnh đạo nước Cộng Hòa Hồi Giáo sẽ cương quyết trả thù bằng mọi giá, bởi vì họ tin rằng họ đã có thể sống sót, giữ được quyền bính, sau cuộc khủng hoảng khốc liệt hiện nay.”.
Tuần trước, khi Nghị Hội các Chuyên Gia của Iran họp lại với nhau để chọn ra Người Lãnh Đạo Tối Cao, ông Trump đòi hỏi rằng ông phải được hỏi ý kiến xem ông có chấp thuận trong việc chọn lựa ai sẽ là người lãnh đạo mới. Ông nói với tạp chí Axios: “Tôi phải được tham gia vào việc bổ nhiệm này, giống như trường hợp chọn bà Delcy (Rodriguez) ở Venezuela,”. Ông bác bỏ việc chọn con trai của ông Khamenei, một người theo lập trường diều hâu, cứng rắn đối với Mỹ, là ông Mojtaba làm người kế vị. Ông Trump nói “ông Trump nói không thể chấp thuận ông Mojtaba được.”. Theo bà Maloney ông Trump bị chứng hoang tưởng, ông xử sự giống như trong show truyền hình “The Apprentice” của ông trước đây.”.
Cuối cùng, nhiều tín hiệu cho thấy Nghị Hội này sẽ chọn ra một nhân vật theo chế độ độc tài, cứng rắn để tiếp tục cuộc chiến báo thù. Chín mươi hai triệu dân Iran bị mắc kẹt giữa một cuộc chiến tranh ghê tởm và một chế độ khát máu.
Nguyễn Minh Tâm dịch theo THE NEW YORKER ngày 23/3/2026
